Σε πρόσφατο άρθρο του ο πρόεδρος του Εφορευτικού Συμβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης Σταύρος Ζουμπουλάκης ("Καθημερινή", 6 Μαρτίου 2016), με τίτλο "Εξωστρέφεια, μια νέα δεισιδαιμονία", επιχειρεί να θέσει τη δημόσια κουβέντα για τον ρόλο των βιβλιοθηκών και των πολιτιστικών ιδρυμάτων εν γένει. Η θέση του ξεκάθαρη, τα events, τα πάρτι και η κοπτοραπτική, συνεπικουρούμενα από την προβολή τους στα ΜΜΕ, δεν αποτελούν κύριο σκοπό της λειτουργίας των πολιτιστικών ιδρυμάτων, και ειδικά της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Επαναφέρει ο συντάκτης του άρθρου την κουβέντα στα βασικά: οι βιβλιοθήκες είναι βιβλία, η οργάνωσή τους, η καταγραφή τους, η χρήση τους από τους ανθρώπους.
Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας είμαστε μάρτυρες μιας ραγδαίας αύξησης της προβολής των βιβλιοθηκών μας από τα ΜΜΕ. Βέβαια, όχι όλων των βιβλιοθηκών, πρώτιστα των βιβλιοθηκών που εντάσσονται στις δράσεις Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας, που στόχο έχει να περιγράψει (για να μην πούμε καθορίσει) τη μελλοντική μορφή των βιβλιοθηκών μας. Οι δράσεις αυτές επικεντρώθηκαν κυρίως στα παιδιά και πολλές φορές ήταν παντελώς άσχετες με το κύριο αντικείμενο που υπηρετούν οι βιβλιοθήκες: τα βιβλία, τις ιδέες και τη γνώση. Παρ' όλα αυτά, η προβολή από τα ΜΜΕ αυτών των δράσεων ή των ανθρώπων που τις σχεδίασαν δεν έχει απαραίτητα αρνητική χροιά στη δομή και τη λειτουργία τους. Πολλές φορές επέτρεψαν στους βιβλιοθηκονόμους να πιέσουν, εξαιτίας της προβολής, τους τοπικούς άρχοντες για περισσότερη ανάπτυξη των δημοτικών βιβλιοθηκών. Άλλες φορές προσέλκυσαν ένα τμήμα του πληθυσμού που δεν είχε μέχρι τότε κατανοήσει ή και γνωρίσει τη σημασία της λειτουργίας μιας λαϊκής βιβλιοθήκης.
Το ζητούμενο όμως δεν είναι αυτό αν η προβολή ή όχι δηλαδή ωφέλησε τις ελληνικές λαϊκές βιβλιοθήκες. Το ζητούμενο είναι βαθύτερο. Αν με στόχο της εξωστρέφεια, όπως πολύ καλά αναλύει ο κ. Ζουμπουλάκης, αλλοιώνονται τα χαρακτηριστικά της πολιτιστικής υποδομής, αν αποπροσανατολίζονται οι ίδιοι οι εργαζόμενοι από τις κύριες υπηρεσίες που πρέπει να προσφέρουν, αν η κοινωνία προσλαμβάνει λανθασμένες εικόνες για τις δομές αυτές, τότε γεννούνται αρκετά ζητήματα. Επιπλέον ζήτημα είναι και το ποιοι αποφασίζουν για τις μορφές και τις ενέργειες των δράσεων εξωστρέφειας. Κάτω από ποιο θεσμικό ρόλο; Με ποιο στρατηγικό σχεδιασμό; Η ελληνική πολιτεία είναι παρούσα σε αυτό τον σχεδιασμό; Ή χάριν μόνο της εξωστρέφειας, εν τέλει, αποδομούμε και στην ουσία αλλοτριώνουμε;
Στα ράφια των βιβλιοθηκών, μέσα στην πληθώρα των βιβλίων, μπορούμε να δούμε ότι τίποτε δεν είναι άσπρο - μαύρο. Υπάρχουν πολλές γνώμες, γνώσεις, αντιλήψεις. Ευπρόσδεκτος λοιπόν ο δημόσιος διάλογος για την εξωστρέφεια των πολιτιστικών ιδρυμάτων, έστω και τόσο καθυστερημένος. Καλλίμαχος
