Η Ελβετία αποτελεί ασφαλές θησαυροφυλάκιο για τους πλούσιους όλου του κόσμου. Οι αρχές και οι τράπεζές της δεν ρωτούν πολλά για την προέλευση των θησαυρών που βρίσκουν καταφύγιο εκεί. Όχι μόνο τα χρήματα αλλά και τα έργα τέχνης, κάποια από τα οποία βρέθηκαν στα μουσεία της κάτω από όχι και τόσο ξεκάθαρες συνθήκες, που συνδέονται με την άνοδο των Ναζί στη εξουσία και το κύμα Εβραίων προσφύγων από τη Γερμανία.
Το ζήτημα ήρθε ξανά στην επικαιρότητα μετά την ανακάλυψη στη Γερμανία 1.406 έργων τέχνης που είχε στην κατοχή του ο συλλέκτης Χίντεμπραντ Γκούρλιτ, πολλά από τα οποία είχαν κατασχεθεί από τους Ναζί και πουλήθηκαν παράνομα. Όταν ο γιος και κληρονόμος του συλλέκτη, Κορνέλιους, πέθανε, κληροδότησε το σύνολο της συλλογής στο ελβετικό Μουσείο της Βέρνης.
Μολονότι η συλλογή έχει παραμείνει στη Γερμανία, προκειμένου να διακριβωθεί η προέλευση κάθε έργου, τα ελβετικά μουσεία αρνούνται να αντιμετωπίσουν με τους ίδιους όρους τα κατασχεμένα από τους Ναζί έργα και όσα οι πρόσφυγες αναγκάστηκαν να πουλήσουν σε εξευτελιστικές τιμές, στη Γερμανία ή σε όποια χώρα βρήκαν καταφύγιο.
Το θέμα ανακίνησε ο πρόεδρος του Παγκόσμιου Εβραϊκού Συνεδρίου Ρόναλντ Λάουντερ, μιλώντας στην Πινακοθήκη της Ζυρίχης. "Τι διαφορά έχει αν ένας πίνακας αρπάχτηκε από τον τοίχο από τους Ναζί με το να αναγκάστηκε ο ιδιοκτήτης να τον πουλήσει για πενταροδεκάρες σε κάποιον από τους έμπορους τέχνης που συνεργάζονταν με τον Χίτλερ;" αναρωτήθηκε.
Μολονότι η ετυμηγορία για τον τρόπο πώλησης ενός έργου τέχνης σε συνθήκες μαζικής εξόδου προσφύγων, όπως στη δεκαετία του 1930, είναι αρκετά πολύπλοκη, η Ελβετία παραμένει η μόνη χώρα που διακρίνει σαφώς την εξαναγκαστική πώληση από την κατάσχεση από τους Ναζί. Η υπουργός Πολιτισμού της χώρας, μάλιστα, είχε ζητήσει να εξομοιωθούν οι δύο περιπτώσεις, όμως στελέχη μουσείων και έμποροι τέχνης διαφώνησαν έντονα. "Οι πρόσφυγες ήταν ελεύθεροι να διαχειριστούν την περιουσία τους στην Ελβετία", δήλωσε κυνικά ο πρώην διευθυντής ελβετικού μουσείου...
Σ.Κ.
