Η γυναίκα, η πόλη, η κρίση. Τρία θηλυκά δίνουν την αφορμή στον Γιώργο Κουτσούκο να συνθέσει τον καμβά της νουβέλας του "Ενυδρείο" (εκδ. Κίχλη) και να διατρέξει σπονδυλωτά την αναζήτηση του έρωτα και των χαμένων ουτοπιών. "Το κυνήγι της τέλειας γυναίκας που αναζητά ο ήρωας είναι μια ουτοπία. Είναι μια κατασκευή στο μυαλό του, μια ακόμα 'αόρατη πόλη' λέει ο συγγραφέας του "Ενυδρείου", του τρίτου έως τώρα βιβλίου του, που του χάρισε ήδη το Βραβείο Νέου Λογοτέχνη Έναστρον - Κλεψύδρα 2015, κυρίως όμως του προσέφερε την αφορμή να διατρέξει μια εσωτερική διαδρομή στους δρόμους των σκέψεων, των αισθήσεων και των επιθυμιών σε παραλληλία με τη διαδρομή στους δρόμους της πάσχουσας από την κρίση Αθήνας.
Χρησιμοποιώντας τον τίτλο του βιβλίου μεταφορικά, ο συγγραφέας επιχειρεί να αποτυπώσει "το περίκλειστο της Αθήνας, ψυχολογικά, συναισθηματικά και κοινωνικά" και να θυμίσει παράλληλα πως "η πόλη μας, η ζωή μας, δεν είναι πλέον μια θάλασσα που ονειρευόμαστε και ίσως πιστεύαμε ως έφηβοι ότι υπάρχει, αλλά ο χώρος ενός ενυδρείου όπου τα όρια είναι σαφή και οι κινήσεις προκαθορισμένες".
Όμως και στις ιστορίες της νουβέλας υπάρχει έντονη η αίσθηση του περίκλειστου, σημειώνουμε. "Ενώ υπάρχει διάχυτος ένας ερωτισμός, το φράγμα της καθημερινότητας δημιουργεί εκείνες τις προϋποθέσεις για τη ματαίωση της πραγμάτωσης του έρωτα" διευκρινίζει.
Ένα άδειο πορτοφόλι, το εύρημα του ήρωά του Παύλου Καρτίνη, που στην αρχή του βιβλίου τον συναντούμε να εργάζεται ως βοηθός λογιστής σε λογιστικό γραφείο της οδού Ακαδημίας και απολυμένο από τις μεσαίες σελίδες και μετά, γίνεται μιας πρώτης τάξεως αφορμή για να μπει σε εφαρμογή το σχέδιο αναζήτησης του έρωτα. Σε μια Αθήνα που αιμορραγεί, το άδειο πορτοφόλι γίνεται δόλωμα προκειμένου ο ήρωας να πλησιάσει το κάθε φορά αντικείμενο του πόθου του, γίνεται όμως και κλειδί όπου ανοίγουν οι διάφορες εκδοχές του εαυτού, γίνεται οδηγός για τους δρόμους και τις γειτονιές της πόλης, την οποία περπατά χαρτογραφώντας τα αποτυπώματα που αφήνει πάνω της η κρίση.
Δεν είναι ένα βιβλίο γραμμένο για την κρίση, ούτε όμως και ερήμην της. "Αυτό το βιβλίο παντρεύει το θέμα της κρίσης με το θέμα της αναζήτησης του έρωτα. Δηλαδή περιγράφει μία ακόμα κρίση μέσα σ' αυτή που ζούμε, την κρίση του έρωτα. Μέσα σ' αυτή την καθημερινότητα που βουλιάζει διαρκώς είναι αναπόφευκτο να 'βυθιστούν' συναισθήματα, σχέσεις, αναζητήσεις, ουτοπίες" λέει ο Γιώργος Κουτσούκος.
Η κρίση που υπονοείται στο βιβλίο "αποτελεί το φόντο της ιστορίας όπως σ' ένα ζωγραφικό πίνακα που υπάρχει πίσω από τα πρόσωπα που σκιαγραφούνται σ' αυτόν. Είναι ένα τοπίο το οποίο φωτίζει και αναδεικνύει το βάθος αυτών των προσώπων". Άλλωστε "δεν θα μπορούσε να μην υπάρχει η κρίση στο βιβλίο, έστω και υπαινικτικά, διότι η αλήθεια αποτελεί την ουσία της λογοτεχνίας ασχέτως αν τα γεγονότα που περιγράφονται έχουν συμβεί ή όχι. Η κρίση είναι μια αλήθεια που ζούμε, δεν μπορούμε να την παρακάμψουμε ούτε να την αγνοήσουμε" .
Σ' αυτή την ιδιαίτερη, εμμονική αναζήτηση του έρωτα, ο ήρωας πλησιάζει κάθε φορά το θλιμμένο αντικείμενο του πόθου του, γυναίκες άλλοτε όμορφες, άλλοτε έξυπνες, πολλές φορές σκληρές και ανελέητες, άλλοτε αδιάφορες, μα πάντα ευδιάκριτες, ρουφώντας παράλληλα τις όψεις και τα αρώματα της πόλης. Κάθε κεφάλαιο και μια διαφορετική ιστορία, μια διαφορετική γυναίκα σε ένα διαφορετικό σημείο της πόλης. Η πόλη, μέσα από τη γραφίδα του Γιώργου Κουτσούκου, ως ζων και δρων οργανισμός, προσθέτει το δικό της άρωμα και τη δική της όψη. Το κέντρο της Ομόνοιας που μοιάζει με "το νησί των καταραμένων" και οι δρόμοι γύρω από αυτή με "γεροντοκόρες", το Παγκράτι "δασκαλίστικο", η Βουκουρεστίου απωθητική με τόσα πολλά "ου" μαζεμένα πάνω της. Όποια όψη όμως κι αν πάρει η πόλη, κυριαρχεί από την πρώτη ώς την τελευταία σελίδα.
"Η πόλη ως μήτρα από την οποία προερχόμαστε και στην οποία καταλήγουμε, είναι η πόλη που μας γεννά, σ' αυτή ζούμε τις μικρές και τις 'μεγάλες' μας στιγμές, η πόλη την οποία κουβαλάμε πάντα μέσα μας πρωταγωνιστεί στο βιβλίο με τους δρόμους - αρτηρίες της, μέσα από τις οποίες κυλούν οι καθημερινές μας διαδρομές, διαδρομές ποίησης και πεζής καθημερινότητας. Αισθάνθηκα την ανάγκη να την εντάξω κατ' αυτό τον τρόπο στο βιβλίο διότι είναι ένας ζωντανός οργανισμός, υπάρχει, ζει κινείται, αναπνέει, κάτω από το δέρμα μου, κάτω από το δέρμα μας. Αυτή η πόλη είμαι εγώ, είμαστε εμείς" εξηγεί ο Γιώργος Κουτσούκος.
Ο πρώτος, πόσο μάλλον ο τελευταίος λόγος, δίνεται στη γυναίκα. Έχοντας την πρωτοκαθεδρία εξ αρχής στο βιβλίο, στο τελευταίο μέρος του πρωταγωνιστεί καθ' ολοκληρίαν. "Κρατάει τα κλειδιά και της καθοδήγησης στον έρωτα και στη ζωή εν τέλει χωρίς να αφήνει κανένα περιθώριο ψευδαισθήσεων στον ήρωα", όπως διευκρινίζει ο συγγραφέας.
Με γλώσσα ρέουσα και αφήγηση ρεαλιστική, οι ιστορίες που συνθέτουν τη νουβέλα αντλούν στοιχεία άλλοτε από το φανταστικό, άλλοτε από το ονειρικό, ωστόσο ο ρεαλισμός υπονομεύει μια νατουραλιστική απεικόνιση, "χρησιμοποιείται ως πλαίσιο", λέει ο συγγραφέας, προσφέροντας ρυθμό, εικόνες και αυθυπαρξία στην κάθε ιστορία, χωρίς ωστόσο να χάνεται το λεπτό νήμα που τις ενώνει.
Κάπως έτσι αυτό το "Ενυδρείο" κλείνει το μάτι σ' αυτά τα τρία θηλυκά, τη γυναίκα, την πόλη, την κρίση, προσφέροντάς τους όλη την ευρυχωρία σ' αυτή την ενδιαφέρουσα συγκατοίκηση.
Πόλυ Κρημνιώτη
