Για τον Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο δεν έχω αρμοδιότητα να μιλήσω αναφορικά με το πνευματικό του έργο και όλη του τη ζωή. Έχει ο ίδιος μιλήσει και για το πρώτο, και για το δεύτερο, στο υπόμνημα που υπέβαλε εν όψει της υποψηφιότητάς του στην Ακαδημία Αθηνών και στην αυτοβιογραφία του. Η ευρεία φιλοσοφική του κατάρτιση βασιζόταν κυρίως στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία και μάλιστα στον Πλάτωνα. Είχε δική του άποψη για την "Πολιτεία" και θεωρούσε ότι σ' αυτή δεν υπήρχαν δούλοι. Τη σχετική φράση της που μαρτυρούσε το αντίθετο τη θεωρούσε ως γλώσσημα. Αλλά επαναλαμβάνω ότι δεν έχω καμία αρμοδιότητα να μιλήσω για το φιλοσοφικό του έργο και τη φιλοσοφική του σκέψη. Με την ελάχιστη και επιφανειακή αναφορά μου σ' αυτή θέλω να τονίσω την απέραντη αρχαιογνωσία του, στην οποία φυσικά ο ίδιος δεν περιοριζόταν, καθώς είχε μια ευρύτατη εποπτεία του φιλοσοφικού αλλά και πολιτικού στοχασμού σε όλη τη διαχρονία τους. Έτσι δεν έχω παρά να μεταφέρω ορισμένες αναμνήσεις από τη γνωριμιά μας.
Τον γνώρισα από κοντά όταν ακόμα ήμουν πρωτοετής φοιτητής στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο ίδιος έλεγε ότι είχε πει στον Γεώργιο Παπανδρέου ότι έχει τη μέθη του λόγου. Θα 'λεγα ότι ο ίδιος ο Δεσποτόπουλος είχε αυτή τη μέθη: του άρεσε να ομιλεί διδάσκοντας έστω και σε μικρούς κύκλους ακροατών και θαυμαστών και αυτή η μέθη τον ακολούθησε σε όλη του τη ζωή. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είχε παράδοξα και εμμονές. Υπερτόνιζε την αθλητική του ιδιότητα. Όταν του σπάσανε το χέρι στη Μακρόνησο, έλεγε ότι, αθλητής καθώς ήταν, έκανε μια κίνηση που του προστάτευσε το κεφάλι, δηλαδή το νου του, προτάσσοντας το χέρι το οποίο χτύπησε το γκλομπ του βασανιστή του. Οι εμμονές του, που στηρίζονταν σε μια γενικότερη σύλληψη για την πορεία του κόσμου τον έφερναν ακόμη και να προτείνει ουτοπικά σχέδια, όπως λόγου χάρη η κατάργηση των πυρηνικών όπλων. Με άλλα λόγια, ήθελε η επιστήμη να έχει όρια. Η συνείδησή του για την ισοτιμία των φύλων τον έφερε να προτείνει έναν σχηματισμό των οικογενειακών επιθέτων στον οποίο διαιωνιζόταν δίπλα στην αρρεγονική και η θηλυγονική σειρά και ο ανθρωπισμός του τον οδήγησε σε σχετικώς πρώιμη πρόταση για την κατάργηση της θανατικής ποινής.
Ο Δεσποτόπουλος δεν ήταν μαρξιστής, αλλά ώς μία τουλάχιστον φάση της ζωής του. ήταν κομμουνιστής: και ίσως ο κομμουνισμός του να είχε ως αφετηρία την πλατωνική "Πολιτεία". Όσο βρισκόταν στην Ελλάδα δεν διατύπωνε αντιρρήσεις πολιτικού τύπου, γιατί θεωρούσε ότι σε αντιδημοκρατικές κοινωνίες η στράτευση συνεπαγόταν αδιάβατα σύνορα. Όταν αισθάνθηκε ελεύθερος στο Παρίσι, στα χρόνια της δικτατορίας, άφησε να αποδεσμευτεί ό,τι δεν εκστόμιζε στη χώρα του. Ίσως του καταλογίσει κανείς κάποια γλιστρήματα στην πολιτική του σκέψη. Αν δεν κάνω λάθος, είχε υιοθετήσει την υπαγωγή της χώρας στο Μνημόνιο, αλλά ο Δεσποτόπουλος δεν θα κριθεί από αυτά τα γλιστρήματα της πολιτικής του σκέψης. Θα κριθεί από το βάθος της φιλοσοφικής του σκέψης και το ήθος του. Δηλαδή την αρετή του.
Στο Παρίσι αισθάνθηκε ελεύθερος, δεν παρακολούθησα ωστόσο τη διδασκαλία του, γιατί κι αυτός, όπως και άλλοι Έλληνες στα χρόνια της δικτατορίας είχαν βρει στέγη σε γαλλικά πανεπιστήμια, συγκρατώ όμως ψυχία από τα λεγόμενά του στις φιλικές μας συναντήσεις. Ήταν ο Δεσποτόπουλος που είχα πρωτογνωρίσει στην Αθήνα, δηλαδή ο ενάρετος. Θα τελειώσω αυτές τις σύντομες αναπολήσεις με την οικειότητα που είχε με τα πρόσωπα της Ιστορίας, μάλιστα με τα πρόσωπα της αρχαίας ελληνικής Ιστορίας: "Κι έτσι χάθηκε το παιδί" πρόκειται για τον Άγη ή για τον Κλεομένη. Μια βαθιά ελληνικότητα τον έκανε να διακρίνει ένα πανάρχαιο ήθος που διέτρεχε τον ελληνισμό. Δεν ξέρω αν αληθεύει ή αν είναι ένα εφεύρημα δικό του αυτό που μας έλεγε στο Παρίσι ένα σούρουπο: καθώς υποχωρούσε ο στρατός μετά τη γερμανική εισβολή, "οι ωραίοι Έλληνες, οι Πόντιοι" ένιψαν τα πόδια των φαντάρων. Μυθοπλασία ή αλήθεια, και η μία και η άλλη δείχνουν κάτι από τη βαθιά ιστορικότητα και τον βαθύ ανθρωπισμό του Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου.
Τέλος, σ' αυτές οι σκόρπιες αναμνήσεις μου ας αναφερθώ σε μια ιστορία που την άκουσα από τον ίδιο αλλά και από τον κοινό μας φίλο, τον μακαρίτη Φώτη Αποστολόπουλο. Κατά την αποχώρηση των στρατιωτών μετά τη γερμανική εισβολή από το μακεδονικό μέτωπο οι Γερμανοί επιβίβασαν στα δικά τους καμιόνια ορισμένους από τους Έλληνες φαντάρους. Βρέθηκαν στο ίδιο καμιόνι ο Δεσποτόπουλος με τον Αποστολόπουλο. Ο Δεσποτόπουλος μιλούσε στους Γερμανούς φαντάρους για τον Φίχτε. Όταν έφτασαν στη Λάρισα, διηγείται τώρα ο Αποστολόπουλος, οι Γερμανοί τον παράτησαν γιατί είχαν μπουχτίσει από τη διδασκαλία του. Ο Δεσποτόπουλος ούτε καν το διανοήθηκε αυτό.
* Ο ιστορικός Σπύρος Ασδραχάς μας αφηγήθηκε τα παραπάνω μετά την εκδημία του Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου
