Του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Είναι χαρακτηριστική η σημασία που η κινεζική πτέρυγα της Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Θεάτρου αποδίδει στο λυρικό θέατρο, είτε πρόκειται για την παραδοσιακή όπερα της χώρας είτε για τη χαρακτηριζόμενη από τους ίδιους ως δυτική. Έτσι, το βράδυ της 16ης Οκτωβρίου τα μέλη της IATC είχαμε τη μοναδική ευκαιρία να απολαύσουμε, στο ασκεπές θέατρο της νέας Πανεπιστημιούπολης Παραστατικών Τεχνών, ένα ειδικά προορισμένο για μας (και μάλιστα με σήμανση VIP στα καθίσματα...) γκαλά «Jingju», όπως συντομογραφικά χαρακτηρίζεται αυτό το υψηλής τέχνης και τεχνικής είδος. Υπό τον γενικό τίτλο «Trailers» πρωτοετείς και δευτεροετείς φοιτητές της «Κεντρικής Ακαδημίας της Κίνας», με ηλικιακή αφετηρία τα 15 μόλις χρόνια, παρουσίασαν ένα πρόγραμμα από χαρακτηριστικά αποσπάσματα του είδους μετά από ένα εξόχως ενδιαφέρον και μακροσκελές πρελούδιο ορχηστρικής μουσικής παραδοσιακών οργάνων υπό τον υποβλητικό τίτλο «Βαθειά Νύχτα». Είδος λαϊκής προέλευσης, το κινεζικό Jingju παρουσιάζει αυτοτελείς σκηνές στερεότυπων καταστάσεων και χαρακτήρων με διακριτή την κοινωνική θέση των τελευταίων μέσω συγκεκριμένης ενδυματολογίας, κινήσεων και εκφοράς υψηλής δεξιοτεχνίας. Χωρίς να διαθέτουμε το βάθος της γνώσης του είδους που επικαλέσθηκε ο ειδικός στην κινεζική όπερα σύνεδρος της Σιγκαπούρης, προκειμένου να προβάλει ενστάσεις ιστορικής συνέπειας στο ενδυματολογικό σκέλος, απολαύσαμε μολαταύτα αυτό το δίωρο υπερθέαμα καλλιτεχνικής συλλογικότητας και επίμοχθης προετοιμασίας. Η πειθαρχία των νεαρών πρωταγωνιστών και των λοιπών συντελεστών του Θεάματος χαλάρωσε μόνον όταν επισκέπτες και καλλιτέχνες βρεθήκαμε όλοι επί σκηνής για φωτογράφηση και επικοινωνία που αμφότεροι επιθυμούσαμε ζωηρά.
Τρεις ημέρες αργότερα η ήσυχη ατμόσφαιρα του προαστίου Chang Ping έμοιαζε ήδη μακρινή ανάμνηση στη νέα μας στέγη, στο κέντρο μιας πολύβουης αλλά και σύγχρονης μεγαλούπολης σαν το Πεκίνο. Το «Εθνικό Κέντρο Παραστατικών Τεχνών», που η κινεζική καθημερινότητα προσονομάζει «Μεγάλο Αυγό», αναδύεται, από τεχνητή λίμνη στο κέντρο της κινεζικής πρωτεύουσας, δίκην τεράστιου ελλειψοειδούς θόλου από τιτάνιο και γυαλί. Αποτελεί έργο του Γάλλου αρχιτέκτονα Paul Andreu, απλώνεται σε μιαν έκταση 219.400 τετραγωνικών μέτρων και, παρά το ιδρυματικό όνομά του, αποτελεί τη νέα Όπερα του Πεκίνου, με τρεις μεγάλες αίθουσες συνολικής χωρητικότητας 5.452 θεατών. Το αρχιτεκτονικό αυτό θαύμα ενσωματώνει κατ' ουσίαν το εντελώς πρόσφατο εγχείρημα ανοίγματος της Κίνας προς τη μορφή τέχνης που αποτελεί η δυτική όπερα, εκ παραλλήλου με την παραδοσιακή όπερα της χώρας, όπως την γνωρίζουμε από κατά φιλοξενία παραστάσεις στην Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια.
Εκεί επέλεξαν οι οικοδεσπότες μας να μάς οδηγήσουν για την παρακολούθηση της κωμικής όπερας του Gaetano Donizetti «Don Pasquale» (Théâtre des Italiens 3/01/1843), ενός ορόσημου της opera buffa, όπως επεσήμαινε στο προλογικό σημείωμα του προγράμματος ο πρόεδρος του Κέντρου Chen Ping. Η επιλογή του έργου, με την έντονη αναφορά των χαρακτήρων στην commedia dell' arte, δεν είναι ασφαλώς άσχετη με την προσπάθεια διαμόρφωσης ενός αυτόχθονος κοινού γι' αυτό το εισέτι εξωτικό στην Κίνα genre. Ούτε βεβαίως τυχαία υπήρξε η συμβατική παραγωγή του Pier Francesco Maestrini, που μετέφερε τη δράση στον 20ό αιώνα με όρους ιδεολογικής συνέπειας, αφού παρουσίασε τον επώνυμο υπερήλικα ήρωα ως στερεοτυπικό κεφαλαιοκράτη και το θηλυκό της παράστασης ως άλλη Μαίρυλιν Μονρόε. Με όχημα το πολυτελές οικιακό σκηνικό του Gao Guangjian, την ενδυματολογική πολυχρωμία του Alberto Spiazzi και τον ατμοσφαιρικό φωτισμό του Pascal Merat, το θέαμα αναπτύχθηκε με οικείους από τη διεθνή λυρική πραγματικότητα όρους, επιστρατεύοντας και το απαραίτητο πλέον video wall.
Με εξαίρεση τον διάσημο βαρύτονο Bruno Praticò ως Ντον Πασκουάλε, ακατάλληλο πλέον τόσο λόγω φωνητικής φθοράς όσο και αρχικής ακαταλληλότητας για την τεσσιτούρα του κωμικού μπάσου, η φωνητική διανομή υπήρξε, όχι μόνον «επί χάρτου», συνολικά υψηλού επιπέδου εκκινώντας από τον έξοχο Ερνέστο του ιταλικής παιδείας Κινέζου τενόρου She Yijie. Ο καλλιτέχνης από την Σαγκάη αποτελεί εκπαιδευτικό καρπό της Accademia Rossiniana του Πέζαρο, με αίσθηση γραμμής για την καντιλένα του ρόλου τόσο στην άριά του όσο και στο ντουετίνο με την Νορίνα της Ekaterina Bakanova. Η Ρωσίδα χάρισε φωνητικό σφρίγος στο μέρος της, με φωτεινές ευχέρειες στην ψηλή περιοχή και συνωμότησε πιστευτά με τον επ' αγαθώ πολυμήχανο δρα Μαλατέστα του ανερχόμενου Ιταλού βαρυτόνου Filippo Polinelli.
Οι νεοπαγείς χορωδία (2009, διδασκαλία Matteo Salvemini) και ορχήστρα (2011, πρώτος αρχιμουσικός Lu Jia) του Κέντρου πλαισίωσαν τους μονωδούς με επίζηλη μουσικότητα και αίσθηση δυναμικής υπό τη μπαγκέτα του έμπειρου Daniele Callegari που παρουσίασε το μουσικό κείμενο χωρίς τις συνήθεις στο θέατρο συντομεύσεις, άλλη μια ένδειξη της σοβαρότητας με την οποία εγκαινιάζεται το λυρικό ταξίδι στην αχανή Κίνα. Ελπίδα λοιπόν από την Ανατολή...
