Συνεντεύξεις: Σπύρος Κακουριώτης
Πέρσι, ήταν ο Αριστοφάνης που οδήγησε τον Σταμάτη Κραουνάκη και την ομάδα «Σπείρα-Σπείρα» σε ένα μουσικοθεατρικό ελληνικό πανηγύρι με οδηγό την κωμωδία. Φέτος, ήρθε η σειρά εκείνου που ο Αριστοφάνης είχε κατηγορήσει για «σοφιστή» να οδηγήσει τα θεατρικά βήματα του δημοφιλούς περφόρμερ. Τον δικό του Σωκράτη όμως τον προσεγγίζει μέσα από τη ματιά του Κώστα Βάρναλη, έτσι όπως ο ποιητής ζωντανεύει την αδιάκοπα κριτική αυτή «αλογόμυγα» της δημοκρατίας...
Έτσι, από την επόμενη Πέμπτη, στο θέατρο του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης, η ομάδα της Σπείρας και ο Σταμάτης Κραουνάκης θα παρουσιάζουν, σε σκηνοθεσία του Ένκε Φεζολλάρι, την Αληθινή απολογία του Σωκράτη.
Πώς όμως οδηγήθηκε στο κείμενο του Βάρναλη ο δημοφιλής μουσικοσυνθέτης; «Μετά από μια συναυλία στο Ηράκλειο, πριν από τρία χρόνια, είδα το βράδυ στ' όνειρό μου ότι έπαιζα το κείμενο αυτό, ξυπόλητος και ντυμένος μ' έναν ζουρλομανδύα! Ήταν ένα μήνυμα από το ασυνείδητο. Μόλις ξύπνησα, βρήκα το κείμενο του Βάρναλη, με εντυπωσίασε ιδιαίτερα κι είπα μέσα μου πως θέλω να το ανεβάσω στη σκηνή», λέει εξομολογητικά.
Ποιο στοιχείο του κειμένου τον εντυπωσίασε; «Η Αληθινή απολογία του Σωκράτη μοιάζει σαν να έχει γραφτεί αυτή τη στιγμή» λέει. «Είναι γραμμένο την εποχή του Ιδιώνυμου και του Καλπακίου - οι αριστεροί ξέρουν πολύ καλά για τι πράγμα μιλάμε... Ε, δεν είναι και πολύ μακριά από τις σημερινές φυλακές που θέλει να κατασκευάσει η κυβέρνηση. Σε κάποιο σημείο γράφει ο Βάρναλης: ‘Η δημοκρατία σας είναι μασκαρεμένη τυραννία' και κάπου αλλού: ‘Ελεύθεροι πολίτες, δική σας η πατρίδα, μα τίποτα δικό σας μέσα σ' αυτήν, όλα ξένα'. Ε, αυτά τα δύο σημεία είναι για μένα το κλειδί της επικαιρότητάς του» συμπληρώνει, λέγοντάς μας κατηγορηματικά πως «το να πω αυτό το κείμενο στη συγκεκριμένη συγκυρία το αισθάνθηκα σαν μια προσωπική μου πολιτική ανάγκη».
Παρεμβαίνοντας στη συζήτηση, ο σκηνοθέτης της παράστασης Ένκε Φεζολλάρι μας λέει: «Ο Βάρναλης, με αφορμή τον Σωκράτη, στηρίζει την Απολογία πάνω στην ιδέα ενός ανθρώπου καταδικασμένου άδικα σε θάνατο σε καιρό δημοκρατίας, προκειμένου να καταγγείλει τις εκτροπές αυτού του πολιτεύματος. Όταν η διαχείρισή του περνάει σε χέρια δημοκόπων, τότε μετατρέπει τη δημοκρατία σε μηχανή θανάτου». Παρόλα αυτά, ο σκηνοθέτης, που τα τελευταία χρόνια καταπιάνεται συστηματικά με το νεοελληνικό έργο, είναι κατηγορηματικός: «Δεν θέλουμε να κάνουμε στρατευμένη τέχνη, δεν θέλουμε να κουνήσουμε το δάχτυλο σε κανέναν. Η επιτυχία μας θα είναι αν, καθώς θα φεύγει ο θεατής-πολίτης από την παράσταση, κάτι θα έχει μετακινηθεί μέσα του»...
Πώς προσεγγίσατε τον Σωκράτη, αλλά και τον ίδιο τον Βάρναλη, ρωτάμε τον Σταμάτη Κραουνάκη. «Με βοήθησε πάρα πολύ στην προσέγγιση του ήρωά μου η μελέτη της Έμιλυ Γουίλσον Ο θάνατος του Σωκράτη, που αφορά την αντιμετώπιση του θανάτου του στην τέχνη, από την εποχή του μέχρι σήμερα. Από την άλλη, μελετώντας την Απολογία, πραγματικά αποκαταστάθηκε μέσα μου ο ποιητής Βάρναλης τα μέγιστα. Όσο κι αν περνάνε τα χρόνια, πρέπει να γυρνάμε και να ξαναγυρνάμε στη μελέτη των ποιητών».
«Προσεγγίσαμε με ταπεινοφροσύνη το κείμενο κι αυτό από μόνο του οδήγησε στη σκηνοθεσία», λέει από τη μεριά του ο Ένκε Φεζολλάρι. «Μόλις το διάβασα, κατάλαβα ότι είχα τη σωστή διανομή, κι αυτό, ξέρετε, είναι η μισή σκηνοθεσία». Πώς είναι να σκηνοθετείς τον Στ. Κραουνάκη, τον ρωτήσαμε. «Στις πρόβες εγώ μαθαίνω από αυτόν. Όλους αυτούς τους μήνες γίναμε ένα πολύ δεμένο ντουέτο. Ακόμα και οι διαφωνίες μας, είτε υποκριτικές είτε δραματουργικές, ήταν δημιουργικές».
Όσο κι αν η παράσταση της Απολογίας βασίζεται στον λόγο, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τον πρωταγωνιστή της χωρίς μουσική. «Ο Άρης Βλάχος έχει γράψει τη μουσική. Είναι ένας εξαιρετικός νέος συνθέτης, συνεργάτης μας στη Σπείρα. Ήθελα ο καθένας να είναι επικεντρωμένος στη δουλειά του, το σαρκίο μου δεν άντεχε να σηκώσει και αυτήν την ευθύνη. Έγραψε μουσική πάνω σε λυρικά μέρη και αποσπάσματα που διαλέξαμε με τον Ένκε και τη σύμβουλό δραματουργίας Ναταλί Μινιώτη».
«Θα χαρακτήριζα την παράσταση θέατρο δρόμου με μουσικά κομμάτια... Πρόκειται για εννέα τραγούδια που είναι συνέχεια του λόγου, λειτουργώντας αντιστικτικά στη δραματικότητα του κειμένου, άλλοτε σχολιάζοντας άλλοτε υπογραμμίζοντας».
Η γλώσσα του κειμένου, δημοτική της δεκαετίας του 1930, σας δυσκόλεψε; «Ο Σταμάτης κατάφερε να κάνει αυτή τη γλώσσα δική του, έτσι ώστε ο λόγος να ακούγεται πολύ φυσικός, χωρίς να παραξενεύει καθόλου, αντίθετα, να λειτουργεί υπέρ της παράστασης».
Ο Ένκε Φεζολλάρι θέλησε να δώσει μια άχρονη όψη στην παράσταση που σκηνοθετεί. «Το σκηνικό είναι μονάχα μια γλυπτή ξύλινη καρέκλα, το έδρανο του Σωκράτη, και δέκα σκαμνιά που κάθονται τα παιδιά της Σπείρας, μιλώντας άλλοτε σαν κατήγοροι, άλλοτε σαν μαθητές και άλλοτε σαν ‘δημόσια γνώμη', όπως τη λέει ο Βάρναλης. Το ενδιαφέρον είναι ότι κατήγοροι είναι το κοινό», λέει ο Στ. Κραουνάκης. Δηλαδή; Την απάντηση αναλαμβάνει να δώσει ο σκηνοθέτης: «Ο Βάρναλης απευθύνει ένα δριμύ κατηγορώ στον λαό. Μοιραία, οι θεατές, ως πολίτες που έρχονται να δουν την απολογία του Σωκράτη, ταυτίζονται με τον ρόλο των δικαστών που θα βγάλουν την ετυμηγορία».
Και τα κοστούμια; Είναι ο ζουρλομανδύας που λέγατε στην αρχή; «Όχι» απαντά γελώντας ο Στ. Κραουνάκης, «είναι λίγο καλύτερο!»
info
Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΩΚΡΑΤΗ του Κώστα Βάρναλη. Σκηνοθεσία: Ένκε Φεζολλάρι. Μουσική: Άρης Βλάχος. Σκηνικά - κοστούμια: Ένκε Φεζολλάρι, Σταμάτης Κραουνάκης. Ερμηνεία: Σταμάτης Κραουνάκης, Αθηνά Αφαλίδου, Χρήστος Γεροντίδης, Αναστασία Έδεν, Τζέρομ Καλούτα, Σάκης Καραθανάσης, Χρήστος Μουστάκας, Κώστας Μπουγιώτης, Ελευθερία Σικινιώτη, Γιώργος Στιβανάκης. ΙΔΡΥΜΑ Μ. ΚΑΚΟΓΙΑΝΝΗΣ, 10-12, 14-19/7.
