Ο πόνος σπάνια έχει μονάχα έναν ιδιοκτήτη... Τα τραύματα από τις πολεμικές συγκρούσεις ποτέ δεν πληγώνουν τη μία μονάχα πλευρά. Πρόκειται για μια αλήθεια που στον ελληνικό δημόσιο λόγο τις περισσότερες φορές θέλουμε να λησμονούμε, καταδικάζοντας στη σιωπή και την αφάνεια ανθρώπους που σαρώθηκαν στο πέρασμα της ιστορίας.
Η Μικρασιατική Καταστροφή είναι ταυτισμένη στην ελληνική ιστορική συνείδηση με το ενάμιση περίπου εκατομμύριο πρόσφυγες που εκπατρίστηκαν αναγκαστικά από την αντίπερα όχθη του Αιγαίου και την τραυματική τους μνήμη. Λησμονούμε όμως συχνά πως το Αιγαίο έχει δύο όχθες. Και πως άλλο μισό εκατομμύριο πρόσφυγες, μουσουλμάνοι αυτοί, ξεριζώθηκαν από τη Βόρεια Ελλάδα, από τη γη που γεννήθηκαν, για να βρεθούν στην Τουρκία, διατηρώντας και αυτοί την τραυματική τους μνήμη, μέσα στην αποσιώπηση που επέβαλλε η πολιτική του κεμαλικού καθεστώτος.
Αυτές τις μνήμες που μοιράζονται οι ξεριζωμένοι πληθυσμοί, χριστιανοί και μουσουλμάνοι, έρχεται να φωτίσει μια έκθεση μαρτυριών, φωτογραφικού και άλλου αρχειακού υλικού, που ανοίγει τις πύλες της σήμερα στο Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης, στη Θεσσαλονίκη, με τίτλο «Οι δύο όχθες της νοσταλγίας». Διοργανωτές της δύο φορείς που εργάζονται συστηματικά για την επιστημονική μελέτη της μνήμης των προσφύγων, το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού (ΙΑΠΕ) του Δήμου Καλαμαριάς και το Ίδρυμα Ανταλλαγέντων της Λωζάννης, που με έδρα την Κωνσταντινούπολη φέρνει στο φως την μέχρι σήμερα αποσιωπημένη μνήμη των εξ Ελλάδος μουσουλμάνων προσφύγων του 1922-23.
Η έκθεση αυτή βασίζεται σε προφορικές μαρτυρίες και φωτογραφίες Ελλήνων και Τούρκων που οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους υποχρεώθηκαν να εκπατριστούν. Η προφορική εξιστόρηση διαπερνά το πλαίσιο της επίσημης ιστορίας με τη δύναμη του πραγματικού πρωταγωνιστή, του ανθρώπινου πόνου.
Η κοινή παρουσίαση της έκθεσης αποτελεί συνεισφορά σε μια νέα οπτική της ιστορίας, που κρατά αποστάσεις τόσο από την εθνικιστική αφήγηση όσο και από απόπειρες που ισοπεδώνουν τις διαφορετικές εμπειρίες.
Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν απόψε στις 8.00 το βράδυ και κατά τη διάρκειά του θα μιλήσουν ο Ζήσης Σκαμπάλης, εκ μέρους του ΛΕΜΜ-Θ, η ιστορικός του ΙΑΠΕ Μαρία Καζαντζίδου και ο γενικός γραμματέας του Ιδρύματος Ανταλλαγέντων Λωζάννης Sefer Guvenc, ενώ καλλιτεχνικό πρόγραμμα θα παρουσιάσουν οι χορωδίες του Ιδρύματος Ανταλλαγέντων και του Δήμου Καλαμαριάς.
