Β' Μέρος
Οι κοινωνικές συμμαχίες θα καθορίσουν τις πολιτικές συμμαχίες. Η ελλιπής, έστω, καταγραφή της ταξικής δομής αναδεικνύει τα κομβικά σημεία, αφετηριακό είναι η αναγνώριση της εργατικής τάξης ως κορμού, ως κυρίαρχης δύναμης της χάραξης της πολιτικής συμμαχιών. Πρώτο απ' αυτά αφετηριακό είναι η αναγνώριση της εργατικής τάξης ως κορμού κύριας δύναμης της συσπείρωσης που επιδιώκει η δική μας Αριστερά. Όχι διότι το επιτάσσουν τα μαρξιστικά εγχειρίδια, αλλά επειδή η εργατική τάξη υφίσταται τη σκληρότερη εκμετάλλευση από το συγκρότημα εξουσίας, γεγονός που την καθιστά ικανότερη να αντιμετωπίσει τη σύγκρουση μαζί του από θέση ευνοϊκή για μια νικηφόρα έκβασή της. Επιπλέον, επειδή αποτελούν σαθρά ιδεολογήματα των κυρίαρχων δυνάμεων οι θεωρίες για τον "θάνατο" της εργατικής τάξης, που στην καλύτερη περίπτωση αντανακλούν απλώς αλλαγές στη φαινομενολογία της ιστορικής παρουσίας της.
Εξαιρείται, φυσικά, το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό ανεργίας που ανάγεται στη συγκυρία.
Αλλά κεντρικό κομβικό σημείο της χάραξης της πολιτικής συμμαχιών είναι η αξιολόγηση της ισχυρής παρουσίας της μικροαστικής τάξης - παραδοσιακής και νέας (κατά την κατάταξη του Ν. Πουλαντζά), που αυξάνει το ειδικό βάρος της και επιβάλλει στις δύο κύριες τάξεις -την αστική και την εργατική- την επίτευξη συμμαχίας μαζί της, ειδικής κάθε φορά μορφής, στον αγώνα για την επικράτηση και την κατάκτηση της ηγεμονίας. Χωρίς να αποτελεί εντόπια ιδιαιτερότητα (όπως αβάσιμα υποστηρίζεται), η "διογκωμένη" αυτή παρουσία έχει διαδραματίσει, στην ιστορία της χώρας μας εξαιρετικά σημαντικό ρόλο ως προς την προοδευτική ή συντηρητική κατεύθυνση της πορείας της.
Το μεγαλούργημα της δημιουργίας του ΕΑΜ οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στην ικανότητα των ολιγάριθμων κομμουνιστών της εποχής να "συλλάβουν" και να συγκροτήσουν καινοτόμο διαταξική συμμαχία, με πυρήνα την εργατική τάξη και τη φτωχή και μεσαία αγροτιά, συμμαχία που προσέλαβε εξαιρετικά μεγάλο εύρος και πρωτοφανή δυναμισμό, χάρη στην προσέλκυση σ' αυτήν των "ενδιάμεσων στρωμάτων". Τα γεγονότα του Δεκέμβρη 1945 και ιδίως ο εμφύλιος πόλεμος προκάλεσαν ρήξη στη συμμαχία και αποχώρηση των τελευταίων. Η τότε ηγεσία του ΚΚΕ τροφοδότησε με την πολιτική της τη ρήξη, μετατρέποντάς την σε κρίση εκπροσώπησης του λαϊκού κινήματος. Τη σκυτάλη ανέλαβε η αστική τάξη, που επωφελήθηκε από αυτό το "κενό εκπροσώπησης". Τα "ενδιάμεσα στρώματα" αναζητούν νέες συμμαχίες, και το "ΕΑΜογενές" τμήμα τους εκφράζεται πολιτικά, για ορισμένο χρονικό διάστημα, από τον ΕΠΕΚ του Ν. Πλαστήρα.
Με την ανασύσταση του αστικού στρατοπέδου υπό τον Αλ. Παπάγο, το σχήμα των συμμαχιών της μικροαστικής τάξης αντιστρέφεται πλήρως. Ο Παπάγος επιζητεί συστηματικά στήριξη στα "μεσαία στρώματα", τα οποία ενισχύει με τους πιο διαφορετικούς, παράδοξους εκ πρώτης όψεως, τρόπους: Ακόμα και με την ανάπτυξη του οικοδομικού τομέα που -εκτός από τον ρόλο "ατμομηχανής" στην οικονομία- δημιουργεί με τον θεσμό της αντιπαροχής χιλιάδες μικροϊδιοκτητών. Η επανεμφάνιση της Αριστεράς στο προσκήνιο και η οξύτητα των προβλημάτων που δεν παύουν να αντιμετωπίζουν τα χαμηλότερα στρώματα ενεργοποιούν την ιστορική μνήμη και τα ιδεολογικά αντανακλαστικά του "λαού της Αριστεράς", τμήμα του οποίου τείνει να "επαναπατρισθεί" ακολουθώντας την ΕΔΑ. Οι προσπάθειες διεμβολισμού της Αριστεράς από τον Αν. Παπανδρέου, που ακολουθούν, σημειώνουν επιτυχίες στην ανάσχεση της τάσης αυτής. Το θολό πολιτικό τοπίο που προκύπτει έχει ως κύριο γνώρισμα το καινοφανές νόθο σχήμα της "Κεντροαριστεράς", χοάνη υποδοχής των "ενδιάμεσων στρωμάτων" στο πλαίσιο επιδίωξης της συσσωμάτωσής τους.
Η κρίση δημιουργεί μια νέα κατάσταση στην πορεία που σκιαγραφήσαμε. Κεντρικό επίδικο παραμένει η ικανότητα των δύο μειζόνων στρατοπέδων να προσελκύσουν, το καθένα προς την πλευρά του, την παραδοσιακή και τη νέα μικροαστική τάξη. Τα δεδομένα -οι όροι- για την επιτυχή διεκδίκηση του επίδικου αυτού μεταβάλλονται συνεχώς. Η όξυνση της πόλωσης στην περίοδο που διανύουμε και η αποσαθρωτική επίδραση της σκληρής επίθεσης που δέχονται τα "ενδιάμεσα στρώματα" διευκολύνει την προσέγγιση και τη συμμαχία τους με την εργατική τάξη. Αλλά η Ιστορία δεν γνωρίζει μονοδρόμους. Με δεδομένη -παρά τα ρήγματα που έχει υποστεί- την ιδεολογική ηγεμονία της αστικής τάξης (στην οποία οφείλονται όχι μόνο τα φαινόμενα ρατσισμού και πατριδοκαπηλείας, αλλά και η "νοοτροπία του καναπέ", καθώς και η κοινωνική ακινησία και η υστέρηση στην ανάπτυξη του μαζικού κινήματος), όλα τα ενδεχόμενα είναι ανοιχτά: Ανάμεσά τους, εκτός από την ενίσχυση της Χρυσής Αυγής από μικροαστικά κυρίως στρώματα -ή και μαζί μ' αυτήν-, η σφυρηλάτηση μιας νέας ισχυρής συμμαχίας της κυρίαρχης τάξης με τα "ενδιάμεσα στρώματα", η οποία θα μεταβάλει προς το χειρότερο τον σημερινό συσχετισμό δυνάμεων.
Ένας άλλος ευνοϊκός συσχετισμός, που θα σηματοδοτήσει η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, θα είναι καρπός της πραγματοποίησης της πιο πλατιάς λαϊκής ενότητας, με πυρήνα τη συμμαχία εργατικής τάξης, μικρής-μεσαίας αγροτικής και μικροαστικής τάξης, και με ηγεμονικό ρόλο -συναινετική διεύθυνση- της πρώτης. Θα προέλθει από τη σύνδεση του ριζοσπαστικού προτάγματος ανατροπής με το ελπιδοφόρο όραμα του μέλλοντός μας, σύνδεση που η απουσία της αποτελεί ακόμη μέγα έλλειμμα.
