[...] Το σόι του Περδίκκα, με τις διακλαδώσεις του σε όλη τη Βαλκανική, Παπακώστα θυμίζει μυθιστόρημα του Νίκου Θέμελη: ο πατέρας του γεννήθηκε στην Κωστάντζα όπου είχε παντρευτεί η Καστοριανή γιαγιά του Θωμαή και μετά τον θάνατο του αντρός της ξαναγύρισε στην πατρίδα της. Από την πλευρά αυτή, ο Περδίκκας έχει συγγενείς στη Ρουμανία, αλλά και στην Αμερική, την Αγγλία, τη Γαλλία, την Τουρκία. Από την πλευρά της μητέρας του, ο παππούς είναι από το σλαβόφωνο Βαψώρι (Ποιμενικό λέγεται σήμερα), η γιαγιά κρατάει από το σόι του Ρήγα Φεραίου, τους Βλάχους της Θεσσαλίας δηλαδή. Όταν γεννιέται ο Περδίκκας στην Καστοριά υπάρχουν Έλληνες, Εβραίοι, σλαβόφωνοι, βλάχοι, πρόσφυγες από την Ιωνία και τον Πόντο, δύο δεκαετίες πριν υπήρχαν ακόμη και Τούρκοι.
Η Μακεδονία είναι πολύ πιο πολύπλοκη από την Πελοπόννησο της καταγωγής μου. Με μύησε λοιπόν ο Περδίκκας (όταν τον γνώρισα μαζί με την αγαπημένη του Ντένια στο Παρίσι πριν από 44 ακριβώς χρόνια) στα δύσκολα και πολύπλοκα μακεδονικά προβλήματα που ακόμα άλυτα μένουν. Από αυτόν έμαθα για τη ΣΝΟΦ, τη ΝΟΦ, τον ρόλο που έπαιξαν στην Κατοχή και στον Εμφύλιο οι εθνοτικές διαφορές, τον ρόλο του Τίτο, τις θέσεις των Βουλγάρων, τις αποφάσεις του ΚΚΕ. Από αυτόν πρωτοέμαθα για την απαγόρευση χρήσης της σλαβομακεδονικής γλώσσας επί Μεταξά, πως ούτε τα τραγούδια τους δεν επιτρεπόταν να τραγουδήσουν στους γάμους και οι χωροφύλακες (χαμουτζήδες και Κρητικοί συνήθως) επέβαλαν με τη βία την απαγόρευση. Είχα μείνει κατάπληκτος, μου φαινόταν αδιανόητο - ώσπου έμαθα πριν λίγα μόλις χρόνια ότι και στα αρβανιτοχώρια της Κορινθίας οι χωροφύλακες καραδοκούσαν να συλλάβουν όποιον μιλούσε αρβανίτικα σε δημόσιο χώρο. Ίσως να υπάρχουν κάποια πολύ βαθιά προβλήματα στη χώρα μας που ξεπερνούν τις διαφορές Βορρά - Νότου.
Ο Περδίκκας αντιμετώπιζε τα ζητήματα αυτά με βάση τις αρχές του. Ήταν αριστερός, μαρξιστής και «κομμουνιστής χωρίς κόμμα», έλεγε. Αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν τέτοιοι κομμουνιστές. Όμως ήταν κυρίως βαθιά ανθρωπιστής, αισιόδοξος και φιλόσοφος - με την αρχαία έννοια της λέξης: την αγάπη για τη γνώση. Πίστευε στην αλληλεγγύη των ανθρώπων, στην ελευθερία, στην ειρήνη, στη συνύπαρξη και την όσμωση λαών και πολιτισμών. Το διεθνές καστοριανό εμπόριο της γούνας, γράφει στο βιβλίο του, έγινε δυνατό γιατί συνδυάστηκαν οι τεχνικές γνώσεις των ντόπιων με το εμπορικό δαιμόνιο των Εβραίων που εγκαταστάθηκαν στην Καστοριά κατά τον 16ο αιώνα - και εξαφανίστηκαν με το ναζιστικό Ολοκαύτωμα, σε συνθήκες που μάλλον δεν μας τιμούν όλους τους χριστιανούς. Για τούτο και ήταν ενάντια στους εθνικισμούς, τον ελληνικό ή τον σλαβομακεδονικό, που βασάνιζαν την αγαπημένη του πατρίδα.
Επειδή ήταν και αριστερός, πίστευε πως για όλα αυτά τα κακά, το μίσος και τις διαιρέσεις, φταίνε το κεφάλαιο και οι μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Ο λαός ήταν γι' αυτόν εκ φύσεως καλός, όπως και τα κόμματα και τα συνδικάτα που τον εκφράζουν θέλουν την πρόοδο και την προκοπή. Σε αυτή την πίστη του έμεινε σταθερός ώς το τέλος της ζωής του - και ας την είχε πληρώσει ακριβά: σε δύο από τα μεγάλα σχέδιά του, στη σύγκρουση με το ιδιωτικό κεφάλαιο στην εταιρεία ΕΒΕΠΥ και με τον κρατικό μηχανισμό στη ΧΡΩΠΕΙ, απέτυχε επειδή αποδείχθηκε πως αυτοί που πίστευε πως λειτουργούσαν με τις δικές του αρχές στην πραγματικότητα ενδιαφέρονταν μόνο για το προσωπικό ή κομματικό τους συμφέρον.
[...] Έγινε αριστερός ακούγοντας μαθητής δημοτικού τον ραδιοσταθμό της «Ελεύθερης Ελλάδας», μας λέει στο πολύτιμο αυτοβιογραφικό βιβλίο του «Η ζωή... με λόγια». Φυσικά ως φοιτητής συντάχθηκε με την ΕΔΑ, αυτονόητο είναι πως έλαβε ενεργότατο μέρος στην αντίσταση κατά της χούντας, αρχικά μέσα από το ΠΑΜ, μετά μέσα από το «Κίνημα 20ής Οκτώβρη», τη μικρή «δυναμική» αντιστασιακή οργάνωση, όπου ήμασταν σύντροφοι. Στο ΚΚΕ Εσωτερικού μετά, στην ΕΑΡ αργότερα, στο τέλος «ατομική συνιστώσα του ΣΥΡΙΖΑ», όπως υπέγραφε στα κείμενά του.
[...] Αλλά ο Περδίκκας δεν ήταν μόνο αριστερός και ανθρωπιστής: ήταν και άνθρωπος των θετικών επιστημών, ορθολογικός. Πίστευε στην τεχνολογία, λάτρευε τη γνώση και τις επιστήμες και πρωτίστως τη δική του, τη χημεία. Ήθελε την επιστήμη δύναμη πολιτιστική, που μας πλουτίζει τη γνώση για τον κόσμο δηλαδή, αλλά και δύναμη παραγωγική, οικονομικής ανάπτυξης - που για εκείνον σήμαινε ευημερία των ανθρώπων και καλύτερη ποιότητα ζωής. Δούλεψε και διηύθυνε πολλές βιομηχανίες, κρατικές και ιδιωτικές. Κατά τη δεκαετία του 1980 έσωσε την προβληματική κρατική φαρμακευτική επιχείρηση ΕΛΒΙΟΝΥ. Έφθασε να αναλάβει και την κορυφαία χημική και φαρμακευτική βιομηχανία μας ΧΡΩΠΕΙ όταν πια κατέρρεε. Προσπάθησε (μαζί με την Ντένια) να την σώσει και αυτή κατά τη δεκαετία του 1990. Όμως η σκληρή πραγματικότητα -η ανθρώπινη, επιχειρηματική και πολιτική πραγματικότητα- αρνιόταν να υποταχθεί στα σχέδιά του. Έκλεισε τη σταδιοδρομία του προσφέροντας στον Δήμο Μοσχάτου τα αναμφισβήτητα ακόμα και από τους εχθρούς του προσόντα του μάνατζερ, του οργανωτικού και αποτελεσματικού τεχνοκράτη. Και, δυστυχώς, έδωσε την τελευταία μάχη υπέρ της ζωής μέσα σε διαλυμένο ανοργάνωτο, αναποτελεσματικό δημόσιο νοσοκομείο όπου έμεινε, σε κρίσιμη κατάσταση, για 15 ημέρες σε κρεβάτι στον διάδρομο.
[...] Τι περιμένεις από άνθρωπο που έπαιρνε κάθε χρόνο διαγωγή «κοσμία» στο γυμνάσιο και στην τελευταία τάξη τού έβαλαν χαριστικά «κοσμιωτάτη» επειδή ήταν άσος στα μαθηματικά και με «κοσμία» δεν θα μπορούσε να σπουδάσει; Τι περιμένεις από άνθρωπο που ψάρευε με χειροβομβίδες, αγόραζε από παιδί την "Αυγή", ήταν σπουδαίος ποδοσφαιριστής στον «Άρη» της αγαπημένης του Καστοριάς, άκουγε «Ελεύθερη Ελλάδα» και ταυτόχρονα ήταν πρόσκοπος, ήταν καλός μαθητής και ταυτόχρονα δεξιοτέχνης στις αντιγραφές, πήγαινε σε μπουρδέλα και ήταν ερωτευμένος με τουλάχιστον δύο συμμαθήτριές του - ώσπου να συναντήσει πολλές αγάπες σε συσκευασία μιας, την Ντένια; Από άνθρωπο που γράφει μετά 50 χρόνια γάμου «από το καθεστώς Καραμανλή έπεσα στο καθεστώς του γάμου, μικρή η διαφορά»;
Από τέτοιο άνθρωπο περιμένεις να είναι ο εαυτός του, να μην προσποιείται, να μην υποχωρεί, να νοσταλγεί πάντα τη γειτονιά του (το Απόζαρι της Καστοριάς), να διατηρεί το χιούμορ του, να είναι πιστός στους φίλους του και σε όσους αγαπά, να γράφει και να λέει πεισματικά «να με πεις» και «να σε κάνω» για να δηλώνει πως ποτέ δεν προσχώρησε στον Νότο και ας ήταν μισό αιώνα Αθηναίος.
Από τέτοιο πεισματάρη άνθρωπο περιμένεις να είναι καβγατζής - δεν υπήρχε γλυκύτερος καβγατζής από τον Περδίκκα. Πάντα με το ζωνάρι λυμένο για πολιτικό ή φιλοσοφικό καβγά, να εκθέτει τα προβοκατόρικα επιχειρήματά του με τραγουδιστή βορειοελλαδίτική προφορά. Και να διαλύει την ένταση στο τέλος με καλαμπούρια - αφού είχε πετύχει τον στόχο του με τις λεκτικές προβοκάτσιες, να σε κάνει να ξανασκεφθείς τις απόψεις σου.
Από τέτοιο άνθρωπο που αγαπά και θεραπεύει τον ορθό λόγο, που είναι άθεος από παιδί, περιμένεις να μην υποκύψει σε μεταφυσικούς φόβους και να ζητήσει να του γίνει πολιτική κηδεία. Αποτεφρώθηκε και έχει πια γίνει κόκκινη τριανταφυλλιά στον χώρο που γεννήθηκε. Ας ευχηθούμε να βγάζει κάθε χρόνο κόκκινα μυρωδάτα και θαλερά τριαντάφυλλα, να ευωδιάζει η Καστοριά. Και να είμαστε και εμείς καλά, να τον θυμόμαστε και να γινόμαστε πιο αισιόδοξοι για το μέλλον της χώρας και της ανθρωπότητας. Γιατί ο Περδίκκας ήταν απολύτως βέβαιος ότι τελικά το δίκιο, το λογικό, το σωστό, η ισότητα, η αλληλεγγύη θα επικρατήσουν.
* Απόσπασματα από τον επικήδειο που εκφωνήθηκε κατά το πολιτικό του μνημόσυνο στην Καστοριά, στις 26.4.14
