Σήμερα τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) αντιμετωπίζονται ακόμη ως κατώτερα μέλη της κοινωνίας, είτε με μια σχετική απαξίωση είτε με συμπόνια και κατανόηση ή, στην καλύτερη των περιπτώσεων, με θαυμασμό για την ατομική ικανότητά τους να τα βγάζουν πέρα με τα προβλήματά τους. Συνήθως ένας άνθρωπος με κινητικό ή κάποιο άλλο σωματικό πρόβλημα όπως κώφωση ή τύφλωση δεν έχει τη δυνατότητα να συμμετέχει ενεργά στην κοινωνική ζωή, να έχει οικογένεια ή επαγγελματική δραστηριότητα λόγω των πρακτικών δυσκολιών που θεωρούνται λίγο πολύ δεδομένες στην ελληνική πραγματικότητα, παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί για την υπέρβασή τους (ράμπες, ειδικά πεζοδρόμια και φανάρια, ρυθμίσεις για την εκπαίδευση, επιδόματα). Ο αποκλεισμός είναι η καθημερινότητα των ανθρώπων με αναπηρία.
Γι' αυτό τον λόγο είναι σύνηθες όταν κάποιος ή κάποια τα καταφέρει να έχει μία σχεδόν φυσιολογική ζωή να θεωρείται άξιος/άξια θαυμασμού. Όμως αυτή η στάση συνιστά επίσης «αρνητική» διάκριση που μπορεί να ενοχλεί πολλούς ανθρώπους. Δεν ξεχωρίζεις για τα επιτεύγματά σου, αλλά για τη φυσιολογικότητά σου! Σαν ένα άλλο είδος φιλανθρωπίας ή αναβαθμισμένου οίκτου.
Από την άλλη, είναι μια στάση που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στο πλαίσιο μιας νέας πολιτικής για την αναπηρία. Η αναγνώριση και η ενίσχυση της αξιοπρέπειας, της προσωπικής δύναμης και των ικανοτήτων ανθρώπων που αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες θα μπορούσε να αποτελέσει ταυτόχρονα όχημα και στόχο αυτής της πολιτικής.
Καταρχήν, υπάρχει μια γενική συναίνεση ότι οι αποκλεισμοί και οι διακρίσεις στην καθημερινή ζωή θα πρέπει να εξαλειφθούν. Προτάσεις και ιδέες υπάρχουν πολλές από όλο το πολιτικό φάσμα και είναι εύκολο να τις βρει κανείς ακόμη και σε κείμενα της νομοθεσίας. Το θέμα είναι η εφαρμογή τους, η οποία έχει σχέση με τη συνειδητοποίηση του κάθε προβλήματος και με την ευαισθητοποίηση του κάθε πολίτη (η οποία δυστυχώς έρχεται μόνο αφού αποκτήσει κανείς προσωπική εμπειρία της αναπηρίας).
Το σημαντικότερο όμως βήμα ίσως να είναι να δοθεί η δυνατότητα σε άτομα με αναπηρία να ανακτήσουν μέρος, έστω, του ελέγχου της ζωής τους. Πέρα και πριν από μια πιθανή αποκατάσταση, η απόδοση αρμοδιοτήτων και πρωτοβουλιών σε πρόσωπα και ομάδες πάνω σε θέματα που τους απασχολούν θα ήταν ένα πρώτο βήμα για την ανάκτηση της αξιοπρέπειας τους. Ακολουθώντας τα βήματα ανθρώπων που το έχουν κάνει ήδη, από τον Νίκο Βουλγαρόπουλο, εκδότη του @υτονομία, και τον βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Παναγιώτη Κουρουμπλή μέχρι τη φίλη μου Αναστασία Παύλου, βαρήκοη δασκάλα, πτυχιούχο ψυχολογίας και μητέρα τριών παιδιών που τα θήλασε από τέσσερα χρόνια το καθένα, οι περιπτώσεις που δείχνουν τη δύναμη και την όρεξη για ζωή ατόμων με αναπηρίες είναι πάρα πολλές. Μια πολιτική για την αναπηρία της Αριστεράς θα μπορούσε να βασιστεί σε τέτοια άτομα, και στα πρότυπα της αξιοπρέπειας και της ανεξαρτησίας που προβάλλουν. Αν ο στόχος είναι η αυτονομία και αυτοκαθορισμός, προτάσεις και λύσεις είναι εύκολο να βρεθούν.
Για παράδειγμα:
* Καθορισμός και χορήγηση βασικού επιδόματος ύψους ίσου τουλάχιστον με το επίδομα ανεργίας, μαζί με τα βοηθήματα που είναι απαραίτητα για τη καθημερινότητα του κάθε ατόμου.
* Ένταξη σε προγράμματα κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας όπου το κάθε πρόσωπο να συμβάλλει με βάση τις ικανότητές του και να αμείβεται ανάλογα με τις ανάγκες του, όπως και κάθε άλλος άνθρωπος, αλλά ίσως με κάποια σειρά προτεραιότητας. Άλλωστε η αναπηρία είναι μια μορφή ανεργίας...
* Συμμετοχή των ίδιων των αναπήρων, των οικογενειών και των συλλόγων τους σε κατάρτιση προγραμμάτων που αφορούν την κάθε αναπηρία. Στην πραγματικότητα, η μεγάλη πλειονότητα των ΑμεΑ είναι άτομα των οποίων οι δυνατότητες δεν έχουν αξιοποιηθεί! Άλλη μια τεράστια δεξαμενή ενέργειας για την Αριστερά (πριν προλάβει κάποιος επιχειρηματίας να την εκμεταλλευτεί...).
Οι λέξεις-κλειδιά σε μια νέα, αλληλέγγυα αντιμετώπιση της αναπηρίας ίσως θα έπρεπε να είναι η αξιοπρέπεια, η απόδοση και λήψη πρωτοβουλιών και αρμοδιοτήτων και η ενίσχυση της αυτονομίας και του αυτοκαθορισμού. Ο ρόλος φορέων που θα έχουν κάποια εξουσία θα μπορούσε να είναι ο συντονισμός των διαφόρων δράσεων και η υποστήριξή τους με όποιον τρόπο θα είναι δυνατόν στην κάθε συγκυρία: δημοσιότητα, κοινωνική οικονομία, ανάθεση ή παραχώρηση αρμοδιοτήτων ή/και θέσεων ευθύνης και παροχών όταν και αν βρεθούν οι αναγκαίοι πόροι. Αυτή η αλλαγή πολιτικής θα μπορούσε να ξεκινήσει ήδη από την κατάρτιση του προγράμματος για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και να είναι το πρώτο βήμα στην πραγματοποίηση των στόχων της!
* Η Μυρτώ Χρονάκη είναι δρ Αρχιτεκτονικής, σύμβουλος θηλασμού, μητέρα τριών παιδιών και άτομο με αναπηρία 80% λόγω σκλήρυνσης κατά πλάκας
