Ένα διάσημο βιβλίο (C.P. Snow, The Two Cultures and the Scientific Revolution, Cambridge University Press, 1961) επισημαίνει το βαθύ πολιτιστικό ρήγμα που διαχωρίζει όσους έχουν διαμορφώσει τη σκέψη τους με κύρια αναφορά τις θετικές, λεγόμενες, επιστήμες (μαθηματικά, φυσική κ.λπ.) από όσους έχουν μορφωθεί μέσω της ανθρωπιστικής, λεγόμενης, παιδείας (φιλόλογοι, ιστορικοί κ.λπ.). Ο Σνόου υπογραμμίζει κυρίως την ανάγκη να κατανοήσουν τις επιστήμες -και άρα τον κόσμο- οι άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών. Αλλά προφανώς ισχύει και το αντίστροφο, ίσως στις μέρες μας σημαντικότερο. Έτσι ή αλλιώς πάντως, το ρήγμα ανάμεσα στις δύο κουλτούρες, απότοκο ενός προβληματικού εκπαιδευτικού συστήματος, βαθαίνει και γίνεται επικίνδυνο για την πολιτισμική, τουλάχιστον, συνοχή των κοινωνιών μας.
Αλλά δύο κουλτούρες διατρέχουν και την καθ' ημάς νεότερη Αριστερά.
Η μία έρχεται από παλιά: μια συναρπαστική ιδέα -ισότητα, ελευθερία, αλληλεγγύη, καθολική δικαιοσύνη- φλογίζει και παρωθεί τους νέους να εντάξουν τις ατομικές επιδιώξεις τους στη μεγάλη υπόθεση της αλλαγής του κόσμου. Μαθαίνουν από τους μεγαλύτερους ότι η ιδέα έχει βαθιές ιστορικές ρίζες, διαποτίζει μεγαλειώδεις αγώνες, διαθέτει στέρεη θεωρητική θεμελίωση, επιτάσσει την ανάγκη οργάνωσης των δυνάμεων, απαιτεί ιεράρχηση στόχων. Και ότι αγγίζει το παν. Όλα συνδέονται, αλλά τόπος συμπύκνωσης είναι η πολιτική εξουσία. Επίκεντρο της ιεράρχησης γίνεται έτσι η κεντρική πολιτική σκηνή και τα εκεί τεκταινόμενα, γιατί η αλλαγή του κόσμου μπορεί να αρχίσει συντεταγμένα μόνο μέσω της κυριαρχίας στο πολιτικό επίπεδο. Όπου πάντα υπονοείται, αλλά σπανίως τίθεται ρητά το ζήτημα της ουσιαστικής εκπροσώπησης.
Η δεύτερη κουλτούρα σηματοδοτεί μια ρήξη στην αλληλουχία των γενεών της Αριστεράς. Οι νέοι που κατ' εξοχήν τη συμμερίζονται, γυναίκες και άντρες, είναι ευαίσθητοι, μαχητικοί, γενναιόδωροι. Πολλοί είναι μορφωμένοι, με ισχυρές θεωρητικές αναφορές. Εκφράζονται με τους δικούς τους τρόπους στους δικούς τους χώρους και διαδίδουν τις ιδέες τους έξω από τους καθιερωμένους διαύλους της δημοσιότητας. Αφιερώνουν τις δυνάμεις τους στην καταπολέμηση της αδικίας εκεί που τη συναντούν, στο εδώ και στο τώρα που φτάνει η προσωπική ευθύνη τους. Αρνούνται τη μεσολάβηση κομμάτων και συνδικάτων και προσπαθούν να ασκήσουν την άμεση δημοκρατία παντού. Απεχθάνονται συνολοποιητικούς λόγους που πριμοδοτούν το καθαυτό πολιτικό επίπεδο, ενώ στέκονται αμήχανα απέναντι σε ζητήματα που δεν αγγίζουν την καθημερινότητά τους. Ερώτημα εκπροσώπησης δεν τίθεται καν. Και όταν τίθεται εκ των πραγμάτων, το αντιμετωπίζουν από απόσταση, συχνά με ειρωνεία ή χλεύη.
Κάθε κουλτούρα έχει τις δικές τις αφετηριακές παραδοχές, τα δικά της αυτονόητα, τους δικούς της κώδικες επικοινωνίας, τα δικά της επίδικα, τις δικές της μορφές συμπεριφοράς. Καμιά δεν είναι εξ ορισμού ανώτερη από την άλλη. Ούτε το πολιτικό όλον μπορεί να αλλάξει τον κόσμο χωρίς τον εμπνευσμένο αγώνα των μερών ούτε τα μέρη μπορούν να επιτύχουν τους γενναιόδωρους στόχους τους χωρίς να συντίθενται σε ανατρεπτικό όλον. Όπως θα 'λεγε ο Καντ, η πρώτη κουλτούρα χωρίς τη δεύτερη είναι κοινωνικά κενή, η δεύτερη χωρίς την πρώτη είναι πολιτικά τυφλή. Γέφυρες ανάμεσα στις δύο κουλτούρες σήμερα υπάρχουν λίγες και ασταθείς. Αλλά η ευθύνη για την οικοδόμησή τους σίγουρα βαρύνει περισσότερο την πρώτη.
