Ο κίνδυνος νέου πολέμου και νέας διαίρεσης της Ευρώπης, λόγω του Ουκρανικού, είναι άμεσος και πολύ μεγάλος. Συντελείται μια νέα αποτυχία της Ε.Ε. και του ρόλου της, ως ουραγού των ΗΠΑ στις διεθνείς εξελίξεις.
Ας θυμηθούμε ότι όταν έληγε ο Ψυχρός Πόλεμος, το 1990, η «Χάρτα των Παρισίων για μια Νέα Ευρώπη» υποσχόταν μια «νέα περίοδο ειρήνης και ενότητας» στην ήπειρό μας.
Εκείνα τα χρόνια, η πτώση του τείχους του Βερολίνου είχε οδηγήσει στην αυτοδιάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, απόφαση που δυστυχώς δεν συνοδεύτηκε από τη διάλυση και του ΝΑΤΟ, το οποίο επεκτάθηκε προς ανατολάς και παγκοσμιοποιήθηκε ο ρόλος του. Από την άλλη δεν τηρήθηκε η υπόσχεση για την αναβάθμιση και την ενίσχυση της ΔΑΣΕ, ώστε να προκύψει ένα πανευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας, με τη συμμετοχή και της Ρωσίας. Διότι είναι τραγικό λάθος να πιστεύεται ότι ευρωπαϊκή ασφάλεια μπορεί να υπάρξει χωρίς τη συμμετοχή της Ρωσίας και πολύ περισσότερο εναντίον της.
Από την αρχή της ουκρανικής κρίσης είχα τονίσει ότι η επιλογή για την Ουκρανία δεν είναι η ένταξη στο ΝΑΤΟ, αλλά να αποτελέσει ενωτικό κρίκο για όλη την Ευρώπη, στο πλαίσιο μιας νέας δομής για την πανευρωπαϊκή συνεργασία.
Δυστυχώς, η αναφορά στην πανευρωπαϊκή συνεργασία απουσιάζει από τον δημόσιο λόγο, τόσο τον κυβερνητικό όσο και των δυνάμεων της Αριστεράς, όλα τα τελευταία χρόνια. Αντιθέτως, το Κόμμα της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, με την καθοριστική συμβολή του ΣΥΝ, μιλούσε πάντοτε γι' αυτό το ζήτημα.
Η ιδέα αυτή έχει καταστεί εξαιρετικά επίκαιρη λόγω της ουκρανικής κρίσης. Συνδέεται με την υπόθεση της ειρήνης σε όλη την Ευρώπη και στον κόσμο. Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημανθεί ότι και η ιδέα της ενωμένης Ευρώπης από τη σύλληψή της, πριν από 200 χρόνια, αφορούσε το σύνολο της ηπείρου. Ωστόσο πολλοί, και στον χώρο της Αριστεράς, όταν μιλούν για Ευρώπη, εννοούν μόνο την Ε.Ε. και όταν αναφέρονται στην πανευρωπαϊκή συνεργασία, συχνά εννοούν μόνο την συνεργασία στο επίπεδο της Ε.Ε., είτε πρόκειται για την πολιτική είτε για την κινηματική συνεργασία.
Ας μου επιτραπούν δύο, κατά τη γνώμη μου, κρίσιμα ερωτήματα:
Πρώτο, μπορεί να νοηθεί η Ευρώπη χωρίς τη Ρωσία και την τεράστια συμβολή της στον ευρωπαϊκό πολιτισμό; Δεύτερο, μπορεί ο αγώνας για τη διάλυση του ΝΑΤΟ, που επιδιώκει σύμπασα η Αριστερά της Ευρώπης, να μην συνδέεται με τη διεκδίκηση ενός συστήματος πανευρωπαϊκής ασφάλειας, που θα έχει στους κόλπους του και τη Ρωσία;
Θα πρέπει, λοιπόν, τα ερωτήματα αυτά να τεθούν επειγόντως από τις δυνάμεις της Αριστεράς και να συζητηθούν σε βάθος στην πορεία προς τις ευρωεκλογές του Μαΐου.
Ακόμα μία επισήμανση: Να μην ξεχνάμε ότι το κέντρο βάρους των παγκόσμιων οικονομικών εξελίξεων μετατοπίζεται από τον ευρωατλαντικό χώρο προς ανατολάς, προς την Ασία. Άρα, όσοι και όσες θέλουμε να πολεμήσουν τον ευρωατλαντισμό, πρέπει να υποστηρίξουμε έναν πανευρωπαϊκό ορίζοντα ενοποίησης. Μόνο έτσι μπορεί να αναδειχθεί η Ευρώπη σε αποφασιστικό πόλο ειρήνης και σταθερότητας για όλο τον κόσμο.
Οι δραματικές εξελίξεις στην Ουκρανία ίσως τροποποιήσουν την ατζέντα και των επικείμενων ευρωεκλογών. Η Ευρωπαϊκή Αριστερά έχει ισχυρότατο οπλοστάσιο ώστε να ανταποκριθεί σε αυτό το ενδεχόμενο, αρκεί να μην μείνει αναξιοποίητο. Εκατό χρόνια μετά την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, καλούμαστε να κάνουμε σημαία μας την πρωτοβουλία ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ και του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, υπό τον τίτλο «Σαράγιεβο 2014 - Σχέδιο Δράσης για Ειρηνική Ευρώπη - Ειρηνικά Βαλκάνια». Και μην ξεχνάμε ότι το ζήτημα της ειρήνης υπήρξε ο καταλύτης, το 1914, για το λεγόμενο «ιστορικό σχίσμα» στο διεθνές εργατικό και σοσιαλιστικό κίνημα. Με άλλα λόγια, ο αγώνας για την ειρήνη είναι στο DNA, όπως και αν την εννοεί κανείς, είτε πρόκειται για την κομμουνιστική Αριστερά είτε πρόκειται για την σύγχρονη ριζοσπαστική Αριστερά.
Επιπλέον, καλό είναι να θυμόμαστε ότι οι αγώνες για την ειρήνη και την εθνική ανεξαρτησία ήταν πάντοτε αγώνες κατά του μιλιταρισμού και υπέρ της δημοκρατίας. Γι' αυτό και στην Ουκρανία το ζητούμενο είναι μία ειρηνική και δημοκρατική λύση με τον ουκρανικό λαό κυρίαρχο, και όχι το «φλερτ» με τις επιδιώξεις της όποιας μεγάλης δύναμης. Γι' αυτό όλες οι δυνάμεις της ειρήνης πρέπει να αγωνιστούν για την αποτροπή της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, για την εθνική ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της μεγάλης αυτής πρώην σοβιετικής δημοκρατίας, η οποία υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη του ΟΗΕ το 1945, κάτι που είχε επιδιώξει η τότε ΕΣΣΔ.
Τέλος, οι εξελίξεις περί την Ουκρανία καθιστούν πιο επίκαιρο τον στόχο της επανίδρυσης της Ευρώπης, που δεν αφορά μόνο την Ε.Ε. αλλά το σύνολο της ευρωπαϊκής ηπείρου, η οποία ήδη διαθέτει πανευρωπαϊκούς θεσμούς και ειδικότερα τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ, πρώην ΔΑΣΕ) και το Συμβούλιο της Ευρώπης.
* Ο Πάνος Τριγάζης, συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Θεμάτων Ειρήνης, είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου για την Ειρήνη και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
