Η μεταπολεμική Γερμανία έχει κάνει πολλές συμβολικές χειρονομίες μεταμέλειας για τα εγκλήματα των Ναζί κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει στήσει εκατοντάδες μνημεία για τα θύματα. Στην ιστορία έχει περάσει ο Βίλι Μπραντ πεσμένος στα γόνατα μπροστά στο γκέτο της Βαρσοβίας στην Πολωνία ή ο Χέλμουτ Κολ πιασμένος χέρι - χέρι με τον Φρανσουά Μιτεράν στο Βερντέν - αν και αυτό ήταν νεκροταφείο φαντάρων από τον πρώτο μεγάλο πόλεμο. Για τα εγκλήματα της Βέρμαχτ στην Ελλάδα, όμως, κανείς Γερμανός πολιτικός δεν έχει κάνει τη μεγάλη χειρονομία, με μοναδική εξαίρεση την επίσκεψη του τότε προέδρου Γιοχάνες Ράου το 2000 στα μαρτυρικά Καλάβρυτα.
Αυτή το κενό φαίνεται ότι θέλει να καλύψει ο νυν πρόεδρος της χώρας, Γιόαχιμ Γκάουκ, με την επικείμενη επίσκεψή του στην Ελλάδα στις 5 έως 7 Μαρτίου. Ο Γκάουκ έχει μια αδυναμία στις μεγάλες χειρονομίες και μια... ενοχλητική ανεξαρτησία έναντι της γερμανικής κυβέρνησης, σε ορισμένα θέματα εξωτερικής πολιτικής. Αν και οι εξουσίες του είναι περιορισμένες, δεν παύει να είναι ο ύπατος εκπρόσωπος της Γερμανίας στον έξω κόσμο. Γι' αυτό και η επιλογή του να επισκεφτεί μαζί με τον Κάρολο Παπούλια τις Λυγγιάδες της Ηπείρου, έναν από τους πολλούς τόπους θηριωδίας των Γερμανών κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει την πολιτική σημασία της. Στη συνέχεια οι δύο πρόεδροι θα επισκεφτούν την εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων, λίγες μέρες πριν συμπληρωθούν 70 χρόνια από τη μέρα που ο εβραϊκός πληθυσμός της πόλης φορτώθηκε στα τραίνα για το Άουσβιτς.
Το υπόλοιπο πρόγραμμα του Γκάουκ είναι το συνηθισμένο: επαφές με τον Πρόεδρο, τον πρωθυπουργό, τον πρόεδρο της Βουλής και με βουλευτές στην Αθήνα, ομιλία στο Μουσείο της Ακρόπολης- και επίδειξη ενδιαφέροντος για ένα από τα προγράμματα που τρέχει η Ελληνογερμανική Συνέλευση (το... πόνημα του Φούχτελ) για τη «διπλή επαγγελματική εκπαίδευση» των νέων.
Είναι προφανές ότι το ενδιαφέρον της επίσκεψης -και λόγω συγκυρίας- θα επικεντρωθεί στα όσα θα πει και θα κάνει στις Λυγγιάδες. Κι όπως υποστηρίζει στη χθεσινή Zeit ο καλός γνώστης της Ελλάδας Μίχαελ Τούμαν, ο Γκάουκ θέλει να στείλει το μήνυμα ότι «παίρνει τους Έλληνες στα σοβαρά» κι ότι «θέλει με το ταξίδι του να μιλήσει και για το παρελθόν».
Ο Τούμαν θυμίζει ποιο είναι αυτό το παρελθόν: οι θηριωδίες, η ενοχή, το κατοχικό δάνειο, οι καταστροφές που προκάλεσε η γερμανική κατοχή. Και υποστηρίζει ότι ο Γκάουκ «δεν πάει στην Ελλάδα ούτε ως διαπραγματευτής για το χρέος, ούτε ως επιτηρητής των μεταρρυθμίσεων, αλλά ως Γερμανός». Εν προκειμένω, ως απόγονος των αξιωματικών της Βέρμαχτ που έκαψαν τους Λυγγιάδες και σκότωσαν τους χωρικούς, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 40 παιδιά.
Η εφημερίδα αναδεικνύει στο άρθρο της το γεγονός ότι η Γερμανία δεν ομολόγησε ποτέ τα εγκλήματα της Βέρμαχτ στην Ελλάδα ούτε τα τιμώρησε: «Κανένας υπεύθυνος για τη σφαγή στους Λυγγιάδες δεν εξέτισε ποινή. Ο στρατηγός Χούμπερτ Λαντς και ο διοικητής για την Ελλάδα Βίλμχελμ Σπάιντελ καταδικάστηκαν στη Νυρεμβέργη, ωστόσο μετά από σύντομο χρονικό διάστημα αφέθηκαν ελεύθεροι. Ο Λαντς μετά έκανε καριέρα ως ειδικός για ζητήματα ασφάλειας στο FDP».
Η επίσκεψη Γκάουκ αναπόφευκτα θα ανοίξει και πάλι τη συζήτηση για τις γερμανικές επανορθώσεις και το κατοχικό δάνειο. Να σημειωθεί ότι επισήμως δεν έχουν εγερθεί τέτοιες απαιτήσεις από το ελληνικό κράτος κι ότι μόλις τώρα η ελληνική Βουλή ανέθεσε σε επιτροπή τη σύνταξη της σχετικής έκθεσης.
Ο δημοσιογράφος της Zeit, πάντως, δεν περιμένει από αυτή την επίσκεψη τίποτε περισσότερο από συμβολισμούς: «Δεν είναι αρμοδιότητα του Γκάουκ να επιχειρηματολογήσει νομικά για την παραγραφή και την ασυλία. Όταν ταξιδέψει στην Ήπειρο στο πλευρό του πρώην αντιστασιακού αγωνιστή Κάρολου Παπούλια θα φέρει μαζί τις κατάλληλες λέξεις», αναφέρει στο δημοσίευμα. «Ωστόσο τι θα του δώσει η γερμανική κυβέρνηση μαζί του για τον δρόμο;» διερωτάται ο Τούμαν, υπενθυμίζοντας ότι η προγραμματική συμφωνία της κυβέρνησης συνασπισμού Χριστιανοδημοκρατών - Σοσιαλδημοκρατών κάνει λόγο για ελληνογερμανική συνεργασία νέων.
Ο Τούμαν θυμίζει ότι όταν ο Γιοχάνες Ράου επισκέφθηκε την Ελλάδα το 2000 ευχήθηκε μία «συμβολική εισφορά» ως γερμανική χειρονομία, προσθέτοντας ωστόσο ότι «εάν το πράξει αυτό η γερμανική κυβέρνηση, δεν το γνωρίζω». «Δεν το έκανε», καταλήγει με νόημα ο Tούμαν.
Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
