Του Στάθη Λουκά
Tα τελευταία χρόνια γινόμαστε, περιοδικά, μάρτυρες μιας συζήτησης που γίνεται επιφανειακά στην πλατιά Αριστερά για την οικοδόμηση ενός νέου κοινωνικού μπλοκ εξουσίας, αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ακόμα αυτόν τον όρο. Πέρα από την εγκατάλειψη γνωστών νεοφιλελεύθερων επιλογών και την αναγκαιότητα της πολιτικής ολοκλήρωσης της Ε.Ε. χωρίς λιτότητα, με αλληλεγγύη κ.λπ., κ.λπ., ξεφεύγει, όμως, της προσοχής ότι χρειάζεται ένα σύνολο αξιών και ιδεών. Το οποίο πρέπει, αναγκαστικά, να είναι συνδυασμός του ό,τι παραμένει ζωντανό ακόμα από το παρελθόν της εμπειρίας των κομμάτων του εργατικού κινήματος, αλλά και να δένει σ' ένα συμπαγές σύνολο με τις καινούργιες αντιθέσεις και αξίες.
Είναι δε σημαντικές οι επιλογές και οι αξίες που προκύπτουν από την αναγκαιότητα απάλυνσης της οικολογικής αντίθεσης και κατά συνέπεια των κλιματικών αλλαγών. Κι αυτό επιβεβαιώνεται όχι μόνο από τις τοποθετήσεις της διακυβερνητικής του ΟΗΕ, αλλά και από τα γεγονότα της φύσης και τα εκλογικά αποτελέσματα των Οικολόγων Πράσινων στις τελευταίες ευρωεκλογές. Η επιτυχία τους οφείλεται, όντως, στο ότι κατόρθωσαν να διαμορφώσουν, όχι στα λόγια, αλλά στην πραγματικότητα μια πολιτική πρόταση που ενσωματώνει το τρίπτυχο «πρόσφυγες, εργασία, περιβάλλον» στον παραδοσιακό τους στόχο, που ήταν εκείνος της «πράσινης οικονομίας», ο οποίος δεν είναι δυνατό να επιτευχθεί χωρίς την απανθρακοποίηση της οικονομίας.
Πρόκειται για μια δημιουργική επιδίωξη της «green society" (= πράσινης κοινωνίας»), δηλαδή μιας κοινωνίας με οικονομική και κοινωνική ισότητα. Το θέμα δε των προσφύγων συμβαδίζει με την εκτίμηση ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί προοπτικά με την επιλογή ενός «παγκοσμιοποιισμού» που να θεωρεί κομβικά σημεία τα κοινωνικά δικαιώματα και μια δραστική «απάλυνση» της οικολογικής αντίθεσης. Διαμορφώνεται στην πράξη το επιδιωκόμενο σύνολο αξιών και ιδεών.
Τα παραπάνω διαγράφουν περιληπτικά μια πολιτική πρόταση η οποία στοχεύει σε μια ριζοσπαστική μεταρρύθμιση του παραγωγικού συστήματος, που τείνει να συναντήσει αρμονικά την εργασία με την απάλυνση των κλιματικών αλλαγών. Πρόταση που φέρνει στην επιφάνεια την παρεμφερή πρόταση του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ κατά κάποιον τρόπο, παρ’ όλο που προέρχεται από μια εντελώς διαφορετική, από πολλές σκοπιές, ιστορική εποχή.
Από αυτή τη σκοπιά, μια και διανύουμε τα τριάντα πέντε χρόνια από τον θάνατο του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, συνδετική συμπαγής γέφυρα θα ήταν η πολιτική του κληρονομία που σηματοδοτείται με τη λέξη «austerità" (= εγκράτεια). Λέξη που προσδιορίζει το θέμα, διαγράφει μια καινούργια διάσταση της παραγωγής και της κατανάλωσης, της αναδιανομής των πόρων και αναδιάρθρωσης των σχέσεων με τον τότε τρίτο κόσμο. Σχετίζεται ουσιαστικά με την ποιότητα της ανάπτυξης και τη σχέση με τις κοινωνικές ανισότητες και την προστασία του περιβάλλοντος, που με προφητική διορατικότητα αυτός είχε προσδιορίσει εδώ και σαράντα δύο χρόνια. Πολιτική πρωτοβουλία που παρουσιάστηκε με δύο παρεμβάσεις του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ.
Πρώτον, με την ομιλία του «Συμπεράσματα από τη Συνδιάσκεψη των Διανοουμένων» (Ρώμη, 15 Ιανουαρίου 1977). Δεύτερον, με την ομιλία του «Συμπεράσματα από τη Συνέλευση των Κομμουνιστών Εργατών της Λομβαρδίας» (Μιλάνο, 30 Ιανουαρίου 1977). Συνθετικά, «είναι ένα μέσον για μια ριζική αμφισβήτηση και τη δημιουργία της βάσης για την υπέρβαση ενός συστήματος που έχει μπει σε μια δομική, και όχι συγκυριακή, κρίση. Ενός συστήματος του οποίου διακριτικά χαρακτηριστικά είναι η σπατάλη, η διάσπαση των πόρων, η έξαρση του ατομικισμού, του χωρίς νόημα εξωφρενικού καταναλωτισμού»...
«Είναι ένας αγώνας ενάντια στις άμεσες σπατάλες (ας σκεφτούμε την ενέργεια και το σύστημα Υγείας) και γενικότερα στις άμεσες, όπως εκείνες που προκύπτουν από το παραμέλημα των καθηκόντων των επιχειρήσεων [...] αγώνας στα τεράστια λάθη που έχουν γίνει στην υδρογεωλογική προστασία του εδάφους, στο χωροταξικό, στο περιβάλλον και στην παραμέληση της έρευνας».
Σήμερα γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο ότι είναι αναγκαία μια περίσκεψη ριζικής αναδιάρθρωσης του προτύπου ανάπτυξης. Πρώτον, γιατί η τεχνολογική πρόοδος δεν συνοδεύτηκε με μια καλυτέρευση των συνθηκών της πλειονότητας της ανθρωπότητας. Αντίθετα, η οικονομική κρίση και η κρίση της δημοκρατίας εντάθηκαν και αλληλοεπέδρασαν προκαλώντας κοινωνικές ανισότητες, ανυπέρβλητες ανισορροπίες μεταξύ χώρων, ανθρώπων και περιβάλλοντος. Προκύπτει, επομένως, η αναγκαιότητα για μια νέα διάσταση της παραγωγής και της κατανάλωσης σε πλανητικό επίπεδο. Ενώ αυξάνονται οι κίνδυνοι για το πλανητικό οικοσύστημα και δημιουργούνται ανυπέρβλητες και επικίνδυνες ανισότητες, η μόνη λογική λύση θα ήταν ένας καινούργιος συμβιβασμός για μια βιώσιμη ανάπτυξη και μια ισότιμη αναδιανομή των πόρων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μια παγκοσμιοποίηση με αυτά τα χαρακτηριστικά θα συνέβαλε και στη μείωση των προσφύγων οποιασδήποτε μορφής. Μόνον έτσι η ανάπτυξη θα μπορούσε να συνδεθεί με το μεγάλο θέμα της προστασίας του περιβάλλοντος και των μέτρων που πρέπει να ληφθούν για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Μια επιλογή και μια ευκαιρία για δίκαιη ανάπτυξη, νέες θέσεις εργασίας, αναδιανομή του πλούτου, άμεσες επιπτώσεις στην υγεία και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων και της επιβίωσής τους στον μοναδικό αυτό πλανήτη.
