Του Ηλία Τσαρουχά
Στις 27 Φεβρουαρίου 1953 υπογράφηκε στο Londonderry House η Συνθήκη Εξωτερικών Γερμανικών Χρεών από 21 κράτη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Στη Συνθήκη, ύστερα από προσκλήσεις της βρετανικής κυβέρνησης (άρθρο 36) προσχώρησαν πολυάριθμα άλλα κράτη. Συνολικά 70 κράτη είναι αντισυμβαλλόμενα με τη Γερμανία στο πλαίσιο της εν λόγω Συνθήκης.
Συμφωνήθηκε όπως όλα τα πρωτότυπα έγγραφα τηρούνται στο Λονδίνο, που ήταν και ο τόπος της διαπραγμάτευσης. Η Συνθήκη προέβλεψε: α) την υποχρέωση για πληρωμή χρεών κατά το χρονικό διάστημα πριν την επανένωση των Γερμανιών (άρθρο 4) και έως την ολοσχερή εξόφλησή τους, β) την υποχρέωση για πληρωμή χρεών κατά το χρονικό διάστημα μετά την επανένωση των Γερμανιών (άρθρο 25) και έως την ολοσχερή εξόφλησή τους, και γ) την υποχρέωση να αναβληθεί η εξέταση των απαιτήσεων για επανορθώσεις κατά της Γερμανίας από τον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για όσο διάστημα διενεργούνται πληρωμές για την εξόφληση χρεών και έως ότου λάβει χώρα η τελική και καθολική ρύθμιση του εν λόγω προβλήματος (άρθρο 5 παρ.1 και παρ.2).
Με την εν λόγω Συνθήκη η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας αναγνώρισε δεσμευτικά το νομικό καθεστώς της Ελλάδας ως κράτος δανειστή για απαιτήσεις από τον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (άρθρο 3 b). Επίσης, σύμφωνα με την Συνθήκη, τα έξοδα κατοχής συγκαταλέγονται στις απαιτήσεις των κρατών - δανειστών για επανορθώσεις από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο (άρθρο 5 παρ.2). Τόσο στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων όσο και με βάση τις διατάξεις της Συνθήκης (άρθρο 8 Συνθήκης), απαγορεύτηκε στη Γερμανία να προβαίνει διμερώς σε πληρωμές επανορθώσεων από τους παγκόσμιους πολέμους, για όσο χρόνο διενεργούνται εξοφλήσεις χρεών πριν και μετά τη γερμανική ενοποίηση. Η ίδια απαγόρευση (σε ό,τι αφορά την είσπραξη χρημάτων για επανορθώσεις από τους πολέμους) τέθηκε και για τα συμβαλλόμενα κράτη - δανειστές (όπως η Ελλάδα).
Ύστερα από αμερικανική έγκριση1, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μπορούσε να συνάπτει διμερείς συνθήκες (για όσο διάστημα διενεργούνταν εξοφλήσεις χρεών) μόνον σε περιπτώσεις, όπου το αντισυμβαλλόμενο κράτος - δανειστής παραιτούνταν από τις απαιτήσεις του για επανορθώσεις δίχως χρηματικό αντάλλαγμα! Λ.χ. οι ΗΠΑ, Μεγάλη Βρετανία και Γαλλία παραιτήθηκαν από τις απαιτήσεις τους για επανορθώσεις από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δίχως χρηματικό αντάλλαγμα στο πλαίσιο της από 12.09.1990 «2+4 Συνθήκης» αναφορικά με την τελική ρύθμιση σε σχέση με τη Γερμανία. Η Ελληνική Δημοκρατία «έλαβε γνώση του ανωτέρω γεγονότος με μεγάλη ικανοποίηση», υπογράφοντας τη Χάρτα του Παρισιού στις 21.11.1990.
Ύστερα από πίεση 11 δυτικοευρωπαϊκών κρατών2 -μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα- αλλά με πρωτοβουλία της Ολλανδίας, η οποία δεν είχε υπογράψει αρχικά τη Συνθήκη του Λονδίνου, αλλά προσχώρησε αργότερα σ’ αυτήν, ο κανόνας της Συνθήκης του Λονδίνου περί μη πληρωμής επανορθώσεων μέσω διμερών συνθηκών για όσο διάστημα διενεργούνται πληρωμές για την εξόφληση χρεών κάμφθηκε αποκλειστικά και μόνον στις περιπτώσεις ικανοποίησης ιδιωτικών απαιτήσεων για αποζημιώσεις εξαιτίας θανάτου, βλάβης της υγείας και στέρησης - περιορισμού της ελευθερίας στο πλαίσιο εθνικοσοσιαλιστικών αδικοπραγιών (όπως λ.χ. με την από 18 Μαρτίου 1960 Συνθήκη μεταξύ Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και Ελλάδας).
Στις 03.10.2010 ολοκληρώθηκε η εξόφληση από τη Γερμανία των χρηματικών χρεών, στο πλαίσιο της Συνθήκης του Λονδίνου. Επομένως, όχι μόνο δεν υφίσταται πλέον καμιά υποχρέωση να αναβληθεί η διεκδίκηση από τη χώρα μας των γερμανικών κατοχικών οφειλών, αλλά, αντίθετα, κατέστη ληξιπρόθεσμη η υποχρέωση εξέτασης των απαιτήσεων για επανορθώσεις στο πλαίσιο της τελικής και καθολικής ρύθμισής τους.
1 Ursula Rombeck – Jaschinski, “Das Londoner Schuldenabkommen“, R. Oldenbourg Verlag München 2005, σελ. 404.
2 Η από 21.12.1957 ρηματική διακοίνωση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας προς τη βελγική, βρετανική, δανική, γαλλική, ελληνική, λουξεμβουργιανή, ολλανδική και νορβηγική πρεσβεία.
* Ο Ηλίας Τσαρουχάς είναι δικηγόρος - οικονομολόγος
