Από το αεροπλάνο βλέπει κανείς τους ουρανοξύστες στο Μπακού και αναρωτιέται αν ήρθε όντως σε μια πρώην Σοβιετική Δημοκρατία. Κατεβαίνοντας, διαπιστώνει ότι δεν βρίσκεται ούτε στην Ευρώπη ούτε στην Ασία. Μια οικοδομική έκρηξη φέρνει μοντέρνα κτήρια, ορισμένα από τα οποία βγάζουν κυριολεκτικά τη γλώσσα στο περιβάλλον, δίπλα σε ωραία παλαιά και άλλα, κάποια από τα οποία φέρουν την αύρα της σοβιετικής εποχής. Ένα ασυνήθιστο πλέγμα, με κοινό χαρακτηριστικό τις πανταχού παρούσες φωτογραφίες του Γκαϊντάρ Αλίεφ, πατέρα του σημερινού προέδρου Ιλχάν Αλίεφ.
Ο Γκαϊντάρ, ηγέτης του Κ.Κ. Αζερμπαϊτζάν (θυμάμαι, διάβαζα στην ΚΟΜΕΠ άρθρα «του συντρόφου Γκαϊντάρ Αλίεφ»), έφτασε να είναι ανταγωνιστής του Γκορμπατσόφ για την ηγεσία. Μετά τη διάλυση, πέρασε για ένα διάστημα τη δική του μοναξιά (κάτι σαν τον Σαμαρά που κοίταζε το ταβάνι...), για να επανέλθει δριμύτερος ως ηγέτης της ελεύθερης αγοράς, παίζοντας κι έναν σημαντικό ρόλο για τον τερματισμό της αιματοχυσίας στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Σήμερα, έχει καθιερωθεί από τον γιο του κάτι σαν πατέρας του έθνους, παρότι πέθανε το 2003 σε ηλικία 80 ετών.
Το Αζερμπαϊτζάν έχασε τον πόλεμο για το Ναγκόρνο Καραμπάχ και, μαζί, το 20% της επικράτειάς του, αλλά η τύχη τού χαμογέλασε ανακαλύπτοντας, πλάι στο πετρέλαιο, και μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου. Πολύ χρήμα, που τροφοδότησε μια ασυνήθιστη ανάπτυξη, η οποία το 2006 έφτασε στο θηριώδες 35%. Ανάπτυξη, που μπορεί να αποδειχθεί φούσκα. Ώσπου να σκάσει, όμως, προσθέτει στο Μπακού μεγάλα κτήρια, μεταξύ των οποίων ξενοδοχεία που δεν έχουν εξασφαλίσει ακόμη πελατεία, παρότι το Αζερμπαϊτζάν είναι η μοναδική χώρα που διαφημίζεται σε φανέλα, και μάλιστα της Ατλέτικο Μαδρίτης (τουλάχιστον εκεί τα λεφτά έπιασαν τόπο, αφού η ομάδα πήρε το πρωτάθλημα από την Μπαρτσελόνα και τη Ρεάλ). Προωθούνται, επίσης, τεράστιοι εξοπλισμοί με αιτία και αφορμή το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Ο Ιλχάν Αλίεφ, που δεν στερείται ικανοτήτων, χρηματοδοτεί μια εκστρατεία προβολής της χώρας, διοργανώνοντας γεγονότα όπως η ετήσια σύνοδος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του ΟΑΣΕ, με την ευκαιρία της οποίας βρεθήκαμε στο Μπακού, αλλά και παλαιότερα η Eurovision ή του χρόνου οι Ευρωπαϊκοί Αγώνες.
Ο πρόεδρος προσδιόρισε τη φτώχεια στο 5%, αλλά είναι πάρα πολύ μεγαλύτερη, έστω και αν κρύβεται μ' έναν τρόπο που έχει αναχθεί σε τέχνη. Οι τιμές καλπάζουν πάνω και από τα ελληνικά επίπεδα, οι υποδομές πάσχουν, ενώ Υγεία και Παιδεία, παρά την κληρονομιά της Σοβιετικής Ένωσης, κοστίζουν και δεν είναι σε καλό επίπεδο. Η ανεργία είναι πολύ πάνω από τα επίσημα στοιχεία, καθώς σε πολλούς που είναι εγγεγραμμένοι στους καταλόγους των ανέργων προσφέρονται φοβερά κακοπληρωμένες δουλειές, με αποτέλεσμα αρκετοί να αποφεύγουν να εγγραφούν.
Ο Ιλχάν Αλίεφ, με τα έσοδα των υδρογονανθράκων, ασκεί εξωτερική πολιτική ελισσόμενος και προσπαθώντας να μη δυσαρεστήσει κανέναν από τους μεγάλους παίκτες. Δεν είναι και εύκολο να το πετύχει απολύτως. Απόδειξη, ότι από την πλευρά των ΗΠΑ και άλλων τίθενται έντονα τα θέματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ένδειξη ότι κάτι ζητούν. Όχι ότι δεν υπάρχουν τέτοια θέματα, αλλά και αλλού που σημειώνονται παραβιάσεις δεν ραγίζουν καρδιές.
Ο Αλίεφ δεσπόζει στην πολιτική σκηνή και, με δεδομένη την ανάπτυξη που περιέγραψα, θα μπορούσε, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, να κερδίσει σε αψεγάδιαστες εκλογές ένα ποσοστό 60-65%, αντί του 85% που πήρε στις τελευταίες. Οι πηγές αυτές αναρωτιούνται γιατί δεν το κάνει. Ποιος ξέρει; Ο πρόεδρος μπορεί να βλέπει πολύ μακριά...
Σ' αυτό το παγκοσμιοποιημένο πλαίσιο που παράγει υβρίδια όπως το Μπακού, η κατάσταση -όπως αποδείχθηκε στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του ΟΑΣΕ- πάει, με αφορμή την Ουκρανία, να γλιστρήσει σε κλίμα ψυχρού πολέμου. Αμερικανός γερουσιαστής προώθησε με πάθος μονομερές ψήφισμα και η αντιπαράθεσή του με έναν εξαιρετικά ικανό Ρώσο αντιπρόσωπο θύμισε άλλες εποχές. Σε ακραίες αντιρωσικές θέσεις πρωταγωνίστησαν εκπρόσωποι Βαλτικών χωρών, ειδικότερα της Λετονίας, όπου τα αισθήματα κατά της Μόσχας έχουν πάρει τον χαρακτήρα ψύχωσης. Το ψήφισμα πέρασε, με αξιοσημείωτες όμως αρνητικές ψήφους ή αποχές.
Κι όλα αυτά στην πρωτεύουσα μιας χώρας που γνώρισε τη σοβιετική εμπειρία και ακολούθως βίωσε τη διάψευση των ελπίδων και ψευδαισθήσεων ότι ο καπιταλισμός θα οδηγούσε σε μια δίκαιη κοινωνία. Αυτή η χώρα, που απέχει παρασάγγας από το να χαρακτηρισθεί σκληρά μουσουλμανική, βλέπει τώρα κάποιους πολίτες της να στρέφονται προς τα εκεί. Σημεία των ανήσυχων καιρών μας...
* Ο Γιώργος Βαρεμένος είναι βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας του ΣΥΡΙΖΑ
