Ρεπορτάζ: ΘΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ
Το δύσκολο έργο της σύζευξης μεταξύ των δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η χώρα έναντι των δανειστών και των πολιτικών δεσμεύσεων της κυβέρνησης για κοινωνική δικαιοσύνη και ειδικά για τη στήριξη των οικονομικά ευάλωτων νοικοκυριών που έχουν πληγεί από την κρίση, αλλά χωρίς να φαλκιδεύεται η δημοσιονομική σταθερότητα -και όλα αυτά υπό δύσκολες οικονομικές συνθήκες- φιλοδοξεί να αναλάβει ο προϋπολογισμός του 2016.
Παρά όμως αυτήν την επιδίωξη, το προσχέδιό του που κατατέθηκε κατά τη χθεσινή πρώτη ημέρα ανάγνωσης των προγραμματικών δηλώσεων προς συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής, πόρρω απέχει από τις υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις όλων των προηγούμενων χρόνων, που κατά κανόνα έπεφταν έξω. Η ανάγνωση του προσχεδίου δείχνει πως οι συντάκτες του "κρατούν μικρό καλάθι". Είναι χαρακτηριστικό ότι προβλέπεται επιβράδυνση της ύφεσης στο 1,3% το 2016 από 2,3% εφέτος (σε μια μάλλον μετριοπαθή πρόβλεψη, αφού δεν ενσωματώνονται οι πιο αισιόδοξες προβλέψεις κυβερνητικών παραγόντων για το 2015 που έκαναν λόγο για ποσοστό μεταξύ 1,5% και 1,9%) και αύξηση του ποσοστού ανεργίας από το 24,6% το 2014 σε 25,4% το 2015 και σε 25,8% το 2016. Όπως επίσης μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης το 2015 κατά 1,6% και κατά 2,4% το 2016 ενώ προβλέπεται η δημόσια κατανάλωση να μειωθεί κατά 1,2% εφέτος και 2,1% το 2016.
Στα αισιόδοξα του προσχεδίου περιλαμβάνονται οι προβλέψεις για επανάκαμψη των επενδύσεων κατά 4,5% μετά από πτώση κατά 16,5% εφέτος και σχηματισμό πρωτογενούς πλεονάσματος 0,52% του ΑΕΠ από πρωτογενές έλλειμμα 0,24% του ΑΕΠ κατά το τρέχον έτος. Παραμένοντας στα μακροοικονομικά, το επόμενο έτος η ελληνική οικονομία προβλέπεται να περάσει και πάλι σε πληθωρισμό 1,3% (σε όρους εναρμονισμένου δείκτη) μετά από αποπληθωρισμό σε μέσα επίπεδα 0,5% φέτος.
Στο δημοσιονομικό πεδίο, το προσχέδιο του προϋπολογισμού ενσωματώνει μέτρα 4.346 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2.494 εκατ. ευρώ αφορούν πρόσθετα έσοδα, ενώ οι παρεμβάσεις στο σκέλος των δαπανών προβλέπεται να οδηγήσουν σε εξοικονομήσεις άλλων 1.851 δισ. ευρώ προκειμένου το πρωτογενές έλλειμμα 0,24% του ΑΕΠ εφέτος να μετουσιωθεί σε πρωτογενές πλεόνασμα 0,52% του ΑΕΠ το 2016.
Στο συνοδευτικό εισαγωγικό σημείωμα του προσχεδίου που υπογράφουν ο υπουργός και ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος και Γιώργος Χουλιαράκης αναφέρεται ρητώς ότι: "Η κυβέρνηση δεν έχει την πολυτέλεια να καταθέτει προϋπολογισμό σε συνθήκες οικονομικής ευημερίας. Αντίθετα, οφείλει να λάβει υπόψη τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες και να τηρήσει τις πολιτικές της δεσμεύσεις" και πως "καλείται να επιδιώξει την αναδιανομή των δημόσιων πόρων προς την προστασία των οικονομικά αδύνατων".
Ο υπουργός και ο αναπληρωτής υπουργός σημειώνουν ότι "οι μειωμένοι δημοσιονομικοί στόχοι τόσο για το 2016 όσο και για τα επόμενα έτη αποτυπώνουν την επιτυχία της κυβέρνησης στις διαπραγματεύσεις με τους δανειστές να εξασφαλίσει σημαντικό δημοσιονομικό χώρο...", πως "...έγινε προσπάθεια για βέλτιστη αξιοποίηση αυτού του χώρου, εξαντλώντας όλα τα δημοσιονομικά περιθώρια για τη στήριξη της κοινωνικής πολιτικής, που είχε συρρικνωθεί δραματικά τα προηγούμενα χρόνια, χωρίς να υπονομεύεται η λειτουργία του κράτους...".
Αναγνωρίζουν ωστόσο πως "...ο υπάρχων δημοσιονομικός χώρος δεν επαρκεί για την πλήρη ανακούφιση των πιο ευάλωτων νοικοκυριών. Σε πολλές περιπτώσεις χρειάστηκε να εξοικονομηθούν δαπάνες από άλλες χρήσεις, παρότι είχαν ήδη περικοπεί σημαντικά, προκειμένου να στηριχθούν κοινωνικές υπηρεσίες όπως η υγεία και το ασφαλιστικό σύστημα...".
Παρεμβάσεις σε φορολογικό και ασφαλιστικό
Στον προϋπολογισμό του 2016 περιλαμβάνονται παρεμβάσεις, με κυριότερες αυτές στη φορολογική πολιτική και την κοινωνική ασφάλιση.
Ειδικότερα, οι παρεμβάσεις στη φορολογική πολιτική αφορούν κυρίως:
- την αναμόρφωση του κώδικα ΦΠΑ,
- την αναμόρφωση των συντελεστών της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης,
- την αύξηση των συντελεστών στο φόρο εισοδήματος νομικών προσώπων,
- την αύξηση προκαταβολής του φόρου εισοδήματος στους ελεύθερους επαγγελματίες,
- την αύξηση συντελεστών φορολόγησης εισοδήματος από ενοίκια και
- την επέκταση της συμμετοχής του Ελληνικού Δημοσίου στο 30% των κερδών του ΟΠΑΠ από παιχνιδομηχανές.
Οι παρεμβάσεις στην κοινωνική ασφάλιση αφορούν κυρίως:
- την εξοικονόμηση από την ασφαλιστική μεταρρύθμιση στο Δημόσιο και στους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης,
- τις εισφορές και λοιπές παροχές στους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης μέσω της επιβολής και αύξησης της εισφοράς για την υγειονομική περίθαλψη των συνταξιούχων και
- την προσαρμογή του συντελεστή για την παροχή εφάπαξ.
Οι πρόσθετοι πόροι που εξασφαλίζονται για την κοινωνική προστασία και την οικονομική δραστηριότητα μέσω του προσχεδίου περιλαμβάνουν:
1. Αύξηση του ανώτατου ορίου δαπανών των νοσοκομείων κατά περίπου 150 εκατ. ευρώ για το 2015 (σε σχέση με τον περσινό προϋπολογισμό) και το νέο αυτό αυξημένο όριο θα διατηρηθεί όπως αναφέρουν πηγές του υπουργείου Οικονομικών για το 2016 και τα επόμενα χρόνια.
2. Προβλεπόμενες δαπάνες για την ανακούφιση των οικονομικά ασθενέστερων (περίπου 100 εκατ.) που θα χρηματοδοτήσουν δράσεις για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης.
3. Αυξημένες δαπάνες του εθνικού σκέλους του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων κατά 50 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της απασχόλησης και της ανάπτυξης.
Οι προοπτικές του 2016
Το 2016 η ύφεση στην ελληνική οικονομία αναμένεται να συνεχιστεί (-1,3%) λόγω της μεταφερόμενης επίδρασης από την ύφεση του 2015. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία και η άρση των περιορισμών μπορεί να επιτρέψει την επιστροφή σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης από το τρίτο τρίμηνο του 2016. Ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου αναμένεται να παρουσιάσει άνοδο κατά 4,5%, λόγω της αύξησης της πιστωτικής ρευστότητας στην οικονομία και της αξιοποίησης των ευρωπαϊκών επενδυτικών πόρων.
Η επιβράδυνση των εξαγωγών και εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών που προβλέπεται βραχυπρόθεσμα (κυρίως λόγω των πρόσφατων ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων) αναμένεται να αποκατασταθεί βαθμιαία. Η συμβολή του εξωτερικού ισοζυγίου στην αύξηση του ΑΕΠ αναμένεται θετική το 2016, στις +0,31 εκατοστιαίες μονάδες. Η πτωτική τάση των τιμών αναμένεται να αναστραφεί από το 2016, ενώ ο δείκτης ανεργίας σε εθνικολογιστική βάση εκτιμάται ότι θα σημειώσει βραχυπρόθεσμη επιδείνωση.
Καθοριστικό ρόλο για τις εξελίξεις το 2016 θα διαδραματίσουν οι στόχοι για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και την αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους, καθώς αποτελούν τα κρίσιμα βήματα για τη σταδιακή αποκατάσταση της τραπεζικής πίστης, την ενίσχυση της ρευστότητας στην οικονομία και τη σταθερότητα του οικονομικού περιβάλλοντος. Η επίτευξη των στόχων αυτών αναμένεται να βοηθήσει στην επαναφορά της οικονομίας σε πορεία ανάκαμψης μεσοπρόθεσμα, μέσω της ώθησης των επενδύσεων και της αναζωογόνησης της εγχώριας ζήτησης.
Πάντως, οι εκτιμήσεις αυτές ίσως αναθεωρηθούν με τη δημοσιοποίηση περισσότερων στοιχείων για το 2015, τα οποία θα επιτρέψουν τη διαμόρφωση μιας καλύτερης εικόνας για τις επιπτώσεις των κεφαλαιακών ελέγχων και των δημοσιονομικών μέτρων στην πραγματική οικονομία, σημειώνουν στο οικονομικό επιτελείο.
Βασικά μεγέθη προϋπολογισμού
Για το έτος 2016, το ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται να εμφανίσει έλλειμμα ύψους 4 δισ. ευρώ ή 2,3% του ΑΕΠ. Το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης, σύμφωνα με την τυπική μεθοδολογία, προβλέπεται ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 2,9 δισ. ευρώ ή 1,7% του ΑΕΠ. Σύμφωνα όμως με τη μεθοδολογία της Σύμβασης Οικονομικής Συμφωνίας, το πρωτογενές πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται να διαμορφωθεί σε 894 εκατ. ευρώ ή 0,5% στο ύψος του στόχου, ο οποίος ανέρχεται σε 867 εκατ. ευρώ. Επομένως, η υπέρβαση του στόχου διαμορφώνεται στα 27 εκατ. ευρώ.
Έσοδα
Τα καθαρά έσοδα του Τακτικού Προϋπολογισμού, σε ταμειακή βάση, προβλέπεται να διαμορφωθούν στα 49.462 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 0,8% περίπου, έναντι των εκτιμήσεων του 2015.
Η αύξηση αυτή οφείλεται στο ότι:
- Οι άμεσοι φόροι προβλέπεται να ανέλθουν στο ποσό των 19.926 εκατ. ευρώ. Στα έσοδα αυτά περιλαμβάνεται και ποσό ύψους 957 εκατ. ευρώ περίπου, λόγω της είσπραξης, τους πρώτους μήνες του 2016, των δύο δόσεων του ΕΝΦΙΑ του έτους 2015. Ωστόσο, το ποσό αυτό, σε δημοσιονομική βάση, θα υπολογισθεί στο έτος 2015.
- Οι έμμεσοι φόροι εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στο ποσό των 24.874 εκατ. ευρώ και τα έσοδα από αποκρατικοποιήσεις προβλέπονται στα 2 δισ. ευρώ περίπου. Το σημαντικό μέρος των εσόδων αυτών θα προέλθει από την παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης περιφερειακών αεροδρομίων της χώρας.
Ωστόσο θα πρέπει να επισημανθεί ότι τα μη τακτικά έσοδα στο 2016, είναι μειωμένα σε σχέση με αυτά του 2015, λόγω της μειωμένης πρόβλεψης για είσπραξη εσόδων από το πρόγραμμα ενίσχυσης της ρευστότητας από τη χρηματοπιστωτική κρίση, καθώς και των εσόδων από ANFAs και SMPs.
Τα έσοδα του ΠΔΕ εκτιμώνται σε 3.882 εκατ. ευρώ, σε ταμειακή βάση, και 3.866 εκατ. ευρώ
σε δεδουλευμένη βάση.
Δαπάνες
Οι συνολικές δαπάνες του Τακτικού Προϋπολογισμού εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στα 48.935 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 355 εκατ. ευρώ έναντι της εκτίμησης για το έτος 2015. Οι πρωτογενείς δαπάνες του Τακτικού Προϋπολογισμού εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στα 41.735 εκατ. ευρώ, μειωμένες κατά 214 εκατ. ευρώ έναντι της εκτίμησης για το έτος 2015.
Μισθοί και συντάξεις
Οι δαπάνες για μισθούς και συντάξεις εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν σε 18.555 εκατ. ευρώ από 18.813 εακτ. ευρώ εφέτος, στις οποίες, μεταξύ άλλων, έχουν ληφθεί υπόψη και οι επιπτώσεις από:
- την αναμόρφωση του ενιαίου μισθολογίου,
- τη μείωση των εκτιμώμενων αποχωρήσεων λόγω συνταξιοδότησης,
- τη διαφορά αποδοχών σε ετήσια βάση από την επαναφορά υπαλλήλων που είχαν τεθεί σε διαθεσιμότητα ή είχαν απολυθεί.
Ασφάλιση, περίθαλψη και κοινωνική προστασία
Οι σχετικές δαπάνες προβλέπεται ότι θα διαμορφωθούν σε 13.793 εκατ. ευρώ από 14.489 εκατ. ευρώ εφέτος. Οι πιστώσεις αυτές εγγράφονται για την αντιμετώπιση των επιχορηγήσεων των ασφαλιστικών ταμείων, των νοσοκομείων και των δαπανών για την κοινωνική προστασία (επιδόματα πολυτέκνων, επίδομα θέρμανσης, απόδοση πόρων στο ΑΚΑΓΕ καθώς και σε άλλες δαπάνες κοινωνικού χαρακτήρα).
Στις παραπάνω δαπάνες περιλαμβάνονται και δράσεις για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, καθώς και παρεμβάσεις στο επίδομα θέρμανσης και στον επαναπροσδιορισμό του ύψους της απόδοσης στο ΑΚΑΓΕ.
Λειτουργικές και άλλες δαπάνες (συμπεριλαμβανομένων και των επιχορηγήσεων)
Για την αντιμετώπιση των δαπανών αυτών έχουν προβλεφθεί πιστώσεις ύψους 5.130 εκατ. ευρώ. Οι δαπάνες αυτές καλύπτουν:
- τις επιχορηγήσεις σε φορείς εντός και εκτός Γενικής Κυβέρνησης,
- τις εισφορές σε διεθνείς οργανισμούς,
- τις καταναλωτικού χαρακτήρα δαπάνες λειτουργίας των φορέων,
- τις δαπάνες για προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών,
- τις δαπάνες μετακίνησης του προσωπικού για εκτέλεση υπηρεσίας και λοιπές δαπάνες,
- τις αποδόσεις προς την Ε.Ε. και
- τις επιδοτήσεις γεωργίας.
Οι δαπάνες αυτές είναι μειωμένες σε σχέση με το 2015 κατά 423 εκατ. ευρώ διότι δεν περιλαμβάνονται οι δαπάνες για εκλογικές αναμετρήσεις και κυρίως οι δαπάνες σε εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων οι οποίες έχουν προβλεφθεί ότι θα διατεθούν από το αποθεματικό.
Αποδιδόμενοι Πόροι
Οι πιστώσεις της κατηγορίας αυτής προβλέπονται να διαμορφωθούν στα 3.257 εκατ. ευρώ. Στις δαπάνες αυτές περιλαμβάνεται και η ανάληψη από τις Περιφέρειες του κόστους μισθοδοσίας των υπαλλήλων τους που μέχρι 31.12.2015 καταβάλλεται από τον προϋπολογισμό του υπουργείου Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης.
Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων
Το ΠΔΕ για το έτος 2016 προβλέπεται να αποτελέσει το σημαντικότερο μέσο για την προώθηση της αναπτυξιακής προσπάθειας της ελληνικής οικονομίας. Ο στόχος αυτός θα εξυπηρετηθεί με την εντατικοποίηση των ενεργειών για την ολοκλήρωση και το κλείσιμο των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ της περιόδου 2007-2013, καθώς και από την επίσπευση των ενεργειών για την έναρξη και υλοποίηση των προγραμμάτων της νέας περιόδου (2014-2020).
Το ύψος των δαπανών του ΠΔΕ προβλέπεται να φθάσει στα 6.750 εκατ. ευρώ, αυξημένο κατά 350 εκατ. ευρώ σε σχέση με το έτος 2015. Οι δαπάνες αυτές κατανέμονται σε 6.000 εκατ. ευρώ για την προώθηση των έργων που θα συγχρηματοδοτηθούν από πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε 750 εκατ. ευρώ για τα έργα που θα χρηματοδοτηθούν αποκλειστικά από εθνικούς πόρους.
Για την προώθηση της αναπτυξιακής πολιτικής, ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στους τομείς των έργων υποδομών (οδικά έργα, σιδηρόδρομοι, μετρό κ.λπ.), της επιχειρηματικότητας (κυρίως στους τομείς της μεταποίησης και του τουρισμού), της απασχόλησης, της εκπαίδευσης και κατάρτισης, της υγείας και της πρόνοιας, της προστασίας του περιβάλλοντος, των έργων υποδομών που υλοποιούνται από τους ΟΤΑ και των δράσεων για τη διοικητική μεταρρύθμιση.
Ο σχεδιασμός για την έναρξη υλοποίησης των επιχειρησιακών προγραμμάτων της νέας περιόδου 2014-2020 προβλέπει την εμπροσθοβαρή απορρόφηση πόρων για την ενίσχυση της απασχόλησης και της επιχειρηματικότητας.
