ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΘΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΑΓΟΥΡΙΔΗΣ
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αξιολογήσει κάποιος μια συμφωνία, ειδικά μια συμφωνία πάνω στην ελληνική πρόταση και ακόμη ειδικότερα πρόταση που συντάχθηκε υπό τις κρίσιμες συνθήκες των ημερών και τον -κινούμενο στα όρια του εχθρικού- περίγυρο. Ακόμη και υπ' αυτές τις συνθήκες η κατανομή των βαρών θα είναι δικαιότερη, όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος, προσθέτοντας πως είναι καλύτερη από το πακέτο Γιούνκερ.
Πέραν του αδιαμφισβήτητου γεγονότος ότι έρχονται μέτρα, και μάλιστα δυσάρεστα, η όποια αξιολόγηση της ελληνικής πρότασης θα πρέπει να είναι σφαιρική και να λάβει υπόψη τις εξής μεταβλητές:
1. Η ίδια η διάρθρωση της πρότασης. Οι δανειστές έπαιζαν μονότονα εδώ και τρία χρόνια την ίδια "κασέτα" για μέτρα... σκληρά μέτρα... δυσάρεστα μέτρα... επώδυνα μέτρα... υπό διάφορους εύσχημους όρους, με συνηθέστερο τις "μεταρρυθμίσεις. Αντίθετα, η αντιπρόταση της Αθήνας βασίζεται σε τρία σκέλη:
* Μεταρρυθμίσεις / μέτρα.
* Ανάπτυξη / χρηματοδότηση με εμπροσθοβαρές αναπτυξιακό πακέτο ύψους 35 δισ. ευρώ.
* Αναδιάρθρωση χρέους. Ειδικά όσον αφορά το τρίτο αυτό σκέλος, η οριστικοποίηση συμφωνίας θα είναι ενδεχομένως το μεγαλύτερο "συν" της συμφωνίας, αφού η αποκατάσταση της βιωσιμότητας του χρέους θα σημάνει και ότι η Ελλάδα δεν αποτελεί "χαμένη υπόθεση" για την Ευρωζώνη, όπως πολλοί εταίροι διαδίδουν. Υπενθυμίζεται ότι για τη μη βιωσιμότητα του χρεόυς, πέραν του ΔΝΤ και του Ζ.Κλ. Γιούνκερ, έχουν μιλήσει -έστω και με διαφοροποιήσεις- οι Ντ. Τουσκ, Α. Μέρκελ, Β. Σόιμπλε.
Το χρέος, τα πλεονάσματα και οι διαφορές με Γιούνκερ και Χαρδούβελη
Η πρόταση υποβάλλεται σε ένα ιδεολογικά και πολιτικά εχθρικό περιβάλλον. Αφενός η επίδειξη πυγμής εκ μέρους της ιδεολογικής ηγεμονίας του νεοφιλελευθερισμού στην Ευρώπη και αφετέρου οι "αντιζηλίες" κυβερνήσεων που οδεύουν σε εκλογές και δεν έχουν ιδιαίτερο λόγο να εύχονται μια ευνοϊκή για την Ελλάδα συμφωνία συνθέτουν ένα πλαίσιο που δίνει και αυτόν τον τόνο των γενικότερων αντιξοοτήτων. Υπ' αυτήν την έννοια, η ένταξη του χρέους στην "ατζέντα" (κάτι που οι εταίροι αρνήθηκαν στην κυβέρνηση Σαμαρά παρά τις δύο από τις τυπικές προϋποθέσεις που είχε προς τούτο επιτύχει -δύο συνεχόμενα τρίμηνα με θετικό πρόσημο στη μεταβολή του ΑΕΠ και σχηματισμό πρωτογενούς πλεονάσματος) συνιστά -αντικειμενικά- ελληνική επιτυχία, η οποία συνίσταται στα εξής:
2. Η πρόβλεψη για χαμηλότερα πρωτογενή πλεονάσματα έως το 2018. Στην πρόταση της ελληνικής κυβέρνησης οι στόχοι πρωτογενούς πλεονάσματος (1%, 2% και 3% του ΑΕΠ) θα επανεξεταστούν, καθώς τα δεδομένα έχουν μεταβληθεί και επ' ουδενί θα δεσμευθεί η χώρα για εξωπραγματικά πρωτογενή πλεονάσματα που πρότεινε το "e-mail Χαρδούβελη", με το οποίο, αν τα σημερινά μέτρα χαρακτηρίζονται "δυσάρεστα", εκείνα που ετοίμαζε η προηγούμενη κυβέρνηση σε συνεργασία με τους πιστωτές θα ήταν το λιγότερο "εξοντωτικά".
3. Αναδιάρθρωση του χρέους μέσω νέου δανεισμού από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (χωρίς τη συμμετοχή του ΔΝΤ), με χαμηλά επιτόκια και απώτερο χρόνο αποπληρωμής. Ένα κομμάτι χρέους ύψους 27 δισ. ευρώ θα αναδιαρθρωθεί μέσω swap με το οποίο θα μεταφερθεί στον ESM ισόποση οφειλή χρέους προς την ΕΚΤ, ενώ ένα κομμάτι 19 δισ. ευρώ, που συνιστά την υπολειπόμενη οφειλή προς το ΔΝΤ, θα καλυφθεί μέσω χρηματότησης από τον ESM.
Μπορεί οι επιπτώσεις από το χρέος να μην είναι άμεσα αισθητές από τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, να μην φτιάχνουν "πρωτοσέλιδα" και "πρώτα θέματα στο δελτίο ειδήσεων", όπως ο ΕΝΦΙΑ, το ΕΚΑΣ ή το πετρέλαιο θέρμανσης, αλλά ο κυριότερος παράγοντας από τον οποίο θα εξαρτηθεί το πότε η Ελλάδα θα ξαναγίνει "κανονικό κράτος" με αυτεξούσια πολιτική, που είναι και το κυρίως ζητούμενο, είναι η βιωσιμότητα του χρέους.
4. Εισάγεται πρόβλεψη για εργαλεία ανάπτυξης, όπως είναι η συμμετοχή στο επενδυτικό πρόγραμμα της Κομισιόν, και στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για στοχευμένες επενδύσεις.
5. Οι εξαιρέσεις της έκπτωσης στα νησιά θα έλθουν σταδιακά, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι η φετινή τουριστική χρονιά δεν θα έχει επιπρόσθετες επιβαρύνσεις. Ταυτόχρονα, στα νησιά όπου θα καταργηθεί η έκπτωση του 30% θα υπάρξει ειδική μέριμνα ελάφρυνσης των βαρών στους κατοίκους με χαμηλότερα εισοδήματα. Η κατάργηση του μειωμένου συντελεστή θα είναι σταδιακή, έως το τέλος του επόμενου έτους, ξεκινώντας από νησιά με υψηλή τουριστική κίνηση. Η εξαίρεση δεν καταργείται για τα νησιά της παραμεθορίου. Άλλωστε ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος από το βήμα της Βουλής άφησε να εννοηθεί ότι θα υπάρξει κάποιου είδους αποζημίωση στους κατοίκους συγκεκριμένων νησιών, ώστε να εξισορροπηθεί η κατάργηση των μειωμένων συντελεστών, αν και αυτό θα γίνει σε βάθος χρόνου.
6. Στα εργασιακά προβλέπεται η επαναφορά των συλλογικών διαπραγματεύσεων εντός του έτους, αποφυγή εισαγωγής του lock out που μετ' επιτάσεως ζητούσαν οι δανειστές και υπήρχε ρητώς στο περιβόητο "e-mail Χαρδούβελη", η κατάργηση του δικαιώματος της απεργίας και η μη απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων είναι "απώλειες" που αποφεύχθηκαν.
7. Το ΕΚΑΣ διατηρείται έως το 2020, όταν η πρόταση Γιούνκερ ζητούσε κατάργηση του επιδόματος από το 2017.
8. Τα ξενοδοχεία και τα βασικά τρόφιμα θα έχουν συντελεστή ΦΠΑ 13%, όταν ο κ. Γιούνκερ ζητούσε να πάνε στο 23%. Παράλληλα, μειώνεται ο συντελεστής σε φάρμακα, βιβλία, εισιτήρια θεάτρων σε 6% από 6,5%, ήτοι στον υπερμειωμένο συντελεστή ΦΠΑ.
9. Οι συντελεστές ΦΠΑ θα επανεξεταστούν στο τέλος του 2016 εάν αποδώσουν τα μέτρα για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
10. Τερματίζεται μια προκλητική προνομιακή μεταχείριση δεκαετιών με την αύξηση φόρου ναυτιλιακών επιχειρήσεων και την κατάργηση προνομίων εφοπλιστών.
11. Η μετακίνηση βαρών προς τα ανώτερα εισοδηματικά κλιμάκια επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους, από τους νέους συντελεστές της εισφοράς αλληλεγγύης μέχρι το ότι αυξάνεται ο φόρος πολυτελείας στα σκάφη αναψυχής, πισίνες κ.λπ. Όπως επίσης με το ότι έρχεται άμεση εφαρμογή του φόρου τηλεοπτικών διαφημίσεων και εισαγωγή του περιουσιολογίου, που αποτελούσε μια από τις βασικές προγραμματικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ.
Δικαιότερη κατανομή βαρών
Είναι γεγονός ότι η κατανομή των βαρών θα γίνει δικαιότερη, καθώς θα επιβαρυνθούν τα υψηλότερα εισοδήματα, με παράλληλη αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, κάτι το οποίο φαίνεται σε σειρά παρεμβάσεων που περιλαμβάνονται στην ελληνική πρόταση, αποτελώντας μετακύλιση κόστους ταξικού χαρακτήρα.
Είναι χαρακτηριστικές οι εξής προτάσεις:
1. Αυξάνεται ο συντελεστής φορολόγησης των επιχειρήσεων από 26% στο 28%. Μάλιστα, στο κείμενο που εστάλη στους θεσμούς υπάρχει πρόβλεψη, εφόσον χρειαστεί λόγω έλλειψης εσόδων, ώστε ο φόρος εισοδήματος νομικών προσώπων να αυξηθεί κατά μία επιπλέον ποσοστιαία μονάδα (δηλαδή από 28% έως 29%), που θα οδηγήσει σε πρόσθετα έσοδα ύψους 130 εκατ. ευρώ, κάτι το οποίο αποτελούσε διαφορά σε σχέση με την πρόταση Γιούνκερ. Επίσης, στην περίπτωση φορολογικών ελλειμμάτων προβλέπονται αντισταθμιστικά μέτρα, όπως η αύξηση του φορολογικού συντελεστή στα έσοδα ενοικίων. Στο 15% (από 11%) για εισοδήματα έως 12.000 ευρώ με πρόσθετα έσοδα 160 ευρώ εκατομμύρια και στο 35% (από 33%) για εισοδήματα άνω των 12.000 ευρώ με επιπλέον έσοδα 40 εκατ.
2. Μπαίνει φόρος στις τηλεοπτικές διαφημίσεις, ενώ θα διενεργηθεί διεθνής διαγωνισμός για την απόκτηση των αδειών λειτουργίας τηλεοπτικών σταθμών και τη χρήση των αντίστοιχων εισφορών των σχετικών συχνοτήτων.
3. Επεκτείνεται ο φόρος πολυτελείας και στα σκάφη αναψυχής άνω των 5 μέτρων και αυξάνεται από 10% σε 13%.
4. Φορολογία 30% επί των ακαθαρίστων εσόδων από τυχερά παιχνίδια και στα VLT («φρουτάκια), που προβλέπεται να εγκατασταθούν το δεύτερο εξάμηνο του 2015 και το 2016.
5. Μπαίνει φόρος 30% στα ηλεκτρονικά παιχνίδια και προβλέπονται έσοδα από τις άδειες κινητής τηλεφωνίας 4G και 5G.
6. Σχεδιάζεται η αύξηση από τα 10.000 στα 25.000 ευρώ του ορίου απαλλαγής των μικρών επιχειρήσεων από το καθεστώς ΦΠΑ.
Πάταξη φοροδιαφυγής, λαθρεμπορίου και έλεγχος αδήλωτων καταθέσεων στο εξωτερικό
Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι στις προτάσεις της ελληνικής κυβέρνησης περιλαμβάνεται ένα ευρύ φάσμα μεταρρυθμίσεων με στόχο την πάταξη της φοροδιαφυγής και την εξυγίναση της Δημόσιας Διοίκησης, θέσεις οι οποίες απηχούν διαχρονικά τις απόψεις του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ στο "στόχαστρο" τίθεται η καταπολέμηση του λαθρεμπορίου καυσίμων μέσω νομοθετικών μέτρων για τον εντοπισμό δεξαμενών αποθήκευσης (σταθερών ή κινητών).
Στις προτάσεις περιλαμβάνεται ολοκληρωμένο σχέδιο καταπολέμησης της φοροδιαφυγής με: έλεγχο των αδήλωτων καταθέσεων μέσω διασταύρωσης των τραπεζικών συναλλαγών στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, εισαγωγή προγράμματος εθελοντικής δήλωσης με τις κατάλληλες ποινές, κίνητρα και διαδικασίες βεβαίωσης σύμφωνα με τις καλύτερες διεθνείς πρακτικές και συνεργασία με χώρες-μέλη της Ε.Ε. για παροχή δεδομένων σχετικά με τις ιδιοκτησίες Ελλήνων και την προέλευσή τους, αλλά και δημιουργία μητρώου πλούτου για τη βελτίωση της παρακολούθησης.
Βασικό εργαλείο στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής το περιουσιολόγιο, το οποίο ολοκληρώνεται το προσεχές διάστημα. Η ελληνική πλευρά δεσμεύεται και για τη βελτίωση του ποινικού δικαίου για τη φοροδιαφυγή, αλλά και ενίσχυση των διαδικασιών διαφάνειας και του ελέγχου των φορολογικών και τελωνειακών αρχών.
Διαφθορά: Αυστηρός έλεγχος δημοσίων συμβάσεων και φορέων
Όσον αφορά τις χρόνιες παθογένειες του κράτους, αλλά και τις συμβάσεις που συνάπτει το Δημόσιο, οι προτάσεις περιλαμβάνουν τα εξής:
* Ενίσχυση των ελέγχων σε δημόσιους φορείς και ιδιαίτερα στις ΔΕΚΟ. Εξουσιοδότηση των αρμόδιων υπουργείων για την εκτέλεση αυστηρών ελέγχων, συμπεριλαμβανομένων των κρατικών επιχειρήσεων.
* Ενίσχυση των ελέγχων και των διαδικασιών εσωτερικού ελέγχου σε "σπάταλους" θεσμούς Αυτοδιοίκησης και εποπτευόμενα νομικά πρόσωπα.
* Ενίσχυση των ελέγχων των επενδύσεων, δημόσιων και ιδιωτικών, που είτε χρηματοδοτούνται από εθνικούς πόρους είτε συγχρηματοδοτούνται από άλλες πηγές, και συμπεριλαμβάνουν δημόσια έργα και δημόσιες συμβάσεις (π.χ. στον τομέα της υγείας, ΣΔΙΤ).
* Εφαρμογή της στρατηγικής για τον περιορισμό των κινδύνων για τις δημόσιες συμβάσεις.
"Κόκκινα" δάνεια και το εναλλακτικό σχέδιο για τον ΑΔΜΗΕ
Τέλος, η ελληνική κυβέρνηση υπόσχεται μια ολοκληρωμένη στρατηγική επίλυσης για το ακανθώδες πρόβλημα των "κόκκινων" δανείων χιλιάδων νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Ακόμη να σημειωθεί ότι ενδέχεται να αποφευχθεί η αποκρατικοποίηση του ΑΔΜΗΕ. Ειδικότερα, η πρόταση αναφέρει τη δυνατότητα να ληφθούν μη αναστρέψιμα βήματα (συμπεριλαμβανομένης της ανακοίνωσης ημερομηνίας υποβολής των δεσμευτικών προσφορών) για να ιδιωτικοποιηθεί η επιχείρηση διανομής ηλεκτρικής ενέργειας, ΑΔΜΗΕ, ή εναλλακτικά να υπάρξει μέχρι τον Οκτώβριο του 2015 ένα εναλλακτικό σχήμα, με ισοδύναμα αποτελέσματα σε ό,τι αφορά τον ανταγωνισμό, σύμφωνα με τις βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές, για να παρέχεται πλήρης ιδιοκτησία αποδεσμευμένη από τη ΔΕΗ, ενώ θα εξασφαλίζεται η αυτονομία.
