Ρεπορτάζ: Κάκη Μπαλή
Δυο μέρες πριν από την κρίσιμη συνεδρίαση του διευθυντηρίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με αντικείμενο το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (QE), περισσεύει η σπέκουλα για το τι θα περιλαμβάνει αυτό, ποιο θα είναι το εύρος του, ποιους θα αποκλείει, ποιους θα ωφελεί -και κυρίως ποια θα είναι τα αποτελέσματά του.
Το κλίμα προσμονής που έχει δημιουργηθεί -«για εβδομάδα πεπρωμένου» μιλούν πολλοί αναλυτές και σχολιαστές- είναι εκρηκτικό, σε βαθμό ώστε αφενός ένα μέρος των στόχων της ΕΚΤ να έχει πετύχει πριν καν τη συνεδρίαση, αφετέρου να είναι άγνωστο πώς θα εκτιμηθεί από τις κυβερνήσεις και τις αγορές το πρόγραμμα, εφόσον πέσει στην Πέμπτη στο τραπέζι.
Για το πρώτο, αρκεί μια ματιά στις αγορές συναλλάγματος, όπου το ευρώ είναι στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων εννέα ετών, όπως ακριβώς θα ήθελε η ΕΚΤ σε αυτή τη φάση, αλλά και στα περισσότερα χρηματιστήρια που κάνουν πάρτι, έχοντας προεξοφλήσει ότι το QE θα είναι μεγάλο και θα έχει θετικό αποτέλεσμα στην οικονομία της Ευρωζώνης.
Για το δεύτερο, εξαιρετικό ενδιαφέρον έχουν οι δηλώσεις τόσο της καγκελαρίου της Γερμανίας Άνγκελα Μέρκελ όσο και του προέδρου της Γαλλίας Φρανσουά Ολάντ. Η μεν Μέρκελ προσπάθησε να μειώσει τις μεγάλες προσδοκίες, λέγοντας ότι «δεν θα μιλούσα για μια εβδομάδα πεπρωμένου για το ευρώ», χωρίς ωστόσο να ξεχάσει να υπενθυμίσει ότι «η ΕΚΤ παίρνει τις αποφάσεις της ανεξάρτητα», ώστε να είναι καλυμμένη σε κάθε περίπτωση, ειδικά στην περίπτωση που το QE είναι πολύ μεγαλύτερο και ευρύτερο απ' όσο θα ήθελε η Γερμανία.
Ο δε Ολάντ εμφανίστηκε πεπεισμένος όχι μόνο για την έναρξη μαζικής αγοράς κρατικών ομολόγων από την ΕΚΤ, αλλά και για τα θετικά αποτελέσματά της: «Θα δώσει σημαντική ένεση ρευστότητας στην ευρωπαϊκή οικονομία, ώστε να ενισχυθεί η ανάπτυξη», είπε στην καθιερωμένη δεξίωση της Ένωσης Γάλλων Εργοδοτών για το νέο έτος.
Τα δεδομένα...
Ας δούμε, όμως τι είναι μέχρι τώρα γνωστό για το πρόγραμμα QE και ποια σενάρια παίζουν.
Πρώτον, το πρόγραμμα αναγγέλθηκε ως γενικόλογη πρόθεση το καλοκαίρι του 2012 από τον διοικητή της EKT Μάριο Ντράγκι, όταν «απείλησε» τις αγορές πως θα κάνει «ό,τι χρειαστεί» για να σώσει το ευρώ. Μέχρι τώρα ο Ντράγκι δεν ξόδεψε ούτε ένα ευρώ για αγορά κρατικών ομολόγων, η «απειλή» του ήταν αρκετή για να ηρεμήσουν τα πράγματα τουλάχιστον μέχρι πέρσι το καλοκαίρι.
Δεύτερον, από το 2012 αμφισβητήθηκε η νομιμότητα ενός τέτοιου προγράμματος, αρχικά στο γερμανικό συνταγματικό δικαστήριο και μετά στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Λουξεμβούργου. Την περασμένη εβδομάδα οι δικαστές έδωσαν ένα κατ' αρχήν «πράσινο φως» στην ΕΚΤ, για να προχωρήσει σε αγορά ομολόγων, εάν το κρίνει αναγκαίο, αλλά υπό όρους.
Τρίτον, ο Ντράγκι μετά την τελευταία συνεδρίαση του διευθυντηρίου της ΕΚΤ, πέρσι τον Δεκέμβριο, άφησε να εννοηθεί ότι το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης -όχι μόνο οι ενδεχόμενες αγορές ομολόγων, αλλά και ενυπόθηκων δανείων, καλυμμένων ομολογιών κ.λπ.- μπορεί να φτάσει το ένα τρισεκατομμύριο ευρώ. Και υποστήριξε ότι «δεν απαιτεί ομόφωνη απόφαση» από το διευθυντήριο της ΕΚΤ - όπερ σημαίνει ότι μπορεί να αποφασιστεί κόντρα στους Γερμανούς.
...και τα σενάρια
Με δεδομένη την αντίρρηση των Γερμανών για την αγορά κρατικών ομολόγων, κυκλοφορούν τις τελευταίες μέρες πολλά σενάρια -που ενίοτε έχουν και τον χαρακτήρα πίεσης στην ΕΚΤ- για το πώς θα μοιάζει το QE.
To πρώτο σενάριο που είδε το φως της δημοσιότητας, είναι, ότι θα αποκλειστούν τα ομόλογα εκείνων των χωρών που είναι πολύ χαμηλής πιστοληπτικής ικανότητας. Άρα και τα ελληνικά «σκουπίδια» - τα οποία ούτε και τώρα αγοράζονται. Σημαίνει αυτό ότι η Ελλάδα δεν θα έχει κανένα όφελος από το QE; Όχι απαραίτητα, αφού η ρευστότητα στις οικονομίες της Ευρωζώνης μπορεί π.χ. να τονωθεί και μέσω της αγοράς ομολόγων της ETEπ, που θα είναι προσανατολισμένα στη χρηματοδότηση επενδύσεων. Επιπλέον, ακόμη η ΕΚΤ δεν έχει ξεκαθαρίσει με ποιο τρόπο θα γίνονται οι αγορές ομολόγων - άρα δεν ξέρουμε ποια θα είναι η λογική των αποκλεισμών, εφόσον αυτοί υπάρξουν.
Κι εδώ κολλάει το δεύτερο σενάριο: Λέγεται ότι ο Ντράγκι θα υποχωρήσει στις πιέσεις των Γερμανών και πρακτικά τα κρατικά ομόλογα δεν θα τα αγοράζει η ΕΚΤ, αλλά οι εθνικές κεντρικές τράπεζες, η καθεμιά τα δικά της -ώς ένα ποσοστό τουλάχιστον. Εάν επαληθευτεί κάτι τέτοιο, τότε τελειώνει ουσιαστικά η κοινή νομισματική πολιτική. Και χάνεται η αποτρεπτική δύναμη πυρός της ΕΚΤ. Το σενάριο αυτό, που προωθείται κατά κόρον από γερμανικές διαρροές, για την ώρα δεν πείθει τους αναλυτές, οι οποίοι στην πλειονότητά τους περιμένουν ότι η ΕΚΤ θα παρουσιάσει έναν «αλγόριθμο» αγοράς ομολόγων, που θα επιτρέπει και μια κάποια ασφάλεια -να μη φορτωθούν δηλαδή τα ρίσκα μόνο οι «υγιείς» χώρες-, αλλά και ένα οικονομικό αποτέλεσμα εκεί που χρειάζεται: στον κλυδωνιζόμενο Νότο και στην ασθμαίνουσα Γαλλία.
Πάντως, και η σύγκρουση «διαρροών» πριν από τη συνεδρίαση του διευθυντηρίου της ΕΚΤ δείχνει ότι μέχρι αυτή την ώρα η απόφαση δεν έχει ληφθεί.
