Διακόσια χρόνια συμπληρώθηκαν χθες Παρασκευή από τη γέννηση ενός εκ των σημαντικότερων στοχαστών του αναρχισμού, ο οποίος πρωταγωνίστησε στη διαμάχη των αναρχικών με τους μαρξιστές και τον ίδιο τον Μαρξ στο πλαίσιο της Πρώτης Διεθνούς: πρόκειται για τον Μιχαήλ Μπακούνιν, ο οποίος γεννήθηκε στις 30 Μαΐου 1814 στο Πριαμούκινο της επαρχίας Τβερ, βορειοδυτικά της Μόσχας.
Γόνος αριστοκρατικής οικογένειας, ο Μ. Μπακούνιν σπούδασε Φιλοσοφία μελετώντας ιδιαίτερα τον Γ. Φίχτε και τον Γκ. Χέγκελ. Το 1840 ο Μπακούνιν μεταβαίνει στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας και κατόπιν στο Βερολίνο, προκειμένου να ολοκληρώσει τις σπουδές του στη Φιλοσοφία, με τελικό σκοπό να γίνει καθηγητής Φιλοσοφίας της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας. Ωστόσο, κατά τη μετάβαση του στο Παρίσι, ο Μπακούνιν έρχεται σε επαφή με τον Πιερ - Ζοζέφ Προυντόν και τον Καρλ Μαρξ. Στο σημείο αυτό, ο Μπακούνιν αποφασίζει να πάψει με τη φιλοσοφία και στρέφει το ενδιαφέρον του στην πολιτική.
Το 1849 ο Μπακούνιν βρίσκεται εξόριστος στη Δρέσδη. Είχε προηγηθεί η εμπλοκή στην εξέγερση της Τσεχίας το 1848, στο πλαίσιο της περίφημης "Άνοιξης των Λαών". Από τη Δρέσδη τον στέλνουν σε φυλακή στην Αγία Πετρούπολη, όπου παραμένει έγκλειστος έως το 1857, οπότε στέλνεται σε κάτεργο στη Σιβηρία. Από εκεί ο Μπακούνιν καταφέρνει και αποδρά. Η περιπλάνηση του περιλαμβάνει αρχικά την Ιαπωνία, κατόπιν τις ΗΠΑ και τέλος το Λονδίνο. Το 1863 έλαβε μέρος στην Πολωνική εξέγερση, η οποία απέτυχε.
Η είσοδος στη Διεθνή και η διαμάχη με τον Μαρξ
Το 1868 ο Μπακούνιν αποφασίζει να συμμετάσχει στη Διεθνή Ένωση Εργατών (τη γνωστή σε όλους Πρώτη Διεθνή), η οποία είχε ιδρυθεί τον Σεπτέμβριο του 1864 στο Λονδίνο με την καθοριστική πρωτοβουλία των Μαρξ και Ένγκελς. Ο Μπακούνιν, ο οποίος έχει ήδη γράψει το 1866 το βιβλίο "Η Κατήχηση του Επαναστάτη" και, το 1867, το βιβλίο "Φεντεραλισμός, Σοσιαλισμός, Αντι-Θεολογισμός", εκείνη την περίοδο ήταν μέλος της οργάνωσης "Ένωση για την Ειρήνη και τη Δημοκρατία", έχοντας συγκροτήσει μια κλειστή ομάδα με ιδεολογικό πυρήνα τον αντικρατισμό και τον αντι-κληρικαλισμό. Ωστόσο, δεν κατάφερε να πείσει την Ένωση για τη μετατροπή της σε μια καθαρά επαναστατική οργάνωση, παρόλο που στο συνέδριο που είχε διεξαχθεί το 1867 ο ρόλος του υπήρξε καθοριστικός. Την επόμενη χρονιά, η άποψη του Μπακούνιν μειοψήφησε, όποτε οδηγήθηκε στην αποχώρηση.
Μετά την έξοδο, ο Μπακούνιν συγκροτεί, το 1868, τη Διεθνή Σοσιαλδημοκρατική Συμμαχία. Είχαν προηγηθεί, τα προηγούμενα χρόνια, εντατικές επαφές σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, με επίκεντρο την Ισπανία και την Ιταλία, για τη συγκρότηση της οργάνωσης αυτής, η οποία υιοθέτησε ένα αμιγώς σοσιαλιστικό - επαναστατικό πρόγραμμα. Το 1868, λοιπόν, ο Μπακούνιν γίνεται μέλος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς μπαίνοντας στο παράρτημά της στη Γενεύη. Την επόμενη χρονιά το Κεντρικό Συμβούλιο της Διεθνούς απέρριψε το αίτημα της Διεθνούς Σοσιαλδημοκρατικής Συμμαχίας να εισέλθει σε αυτή με το σκεπτικό ότι αυτή ήταν μια ήδη δομημένη οργάνωση με τις δικές της αρχές και πρόγραμμα.
Η έντονη εμπλοκή του με την Παρισινή Κομμούνα, την οποία ο Μπακούνιν ερμήνευσε ως την πεμπτούσια της αντικρατικής πάλης, ήταν το συμβάν γύρω από το οποίο κορυφώθηκε η διαμάχη του με τον Μαρξ. Τα βασικά σημεία της διαμάχης δεν είχαν να κάνουν τόσο με την ανάλυση του καπιταλισμού ως ενός συστήματος ταξικής εκμετάλλευσης, όσο με το κράτος: Ο Μαρξ έβλεπε ένα ενδιάμεσο στάδιο, αμέσως μετά την επανάσταση, αυτό του σοσιαλιστικού κράτους, γνωστό και ως "δικτατορία του προλεταριάτου". Από την άλλη ο Μπακούνιν υπερθεμάτιζε για τον ρόλο του κράτους ως οργάνου ταξικής εξουσίας και σχεδίαζε την απευθείας είσοδο στον κομμουνισμό με την καταστροφή του κράτους. Ο Μπακούνιν πίστευε ακράδαντα ότι η ελευθερία ήταν έμφυτο στοιχείο της ανθρώπινης υπόστασης, κάτι που ο Μαρξ αρνούνταν θέτοντας τον ρόλο του ιστορικού πλαισίου.
Εν τέλει, ο Μπακούνιν οδηγήθηκε στην έξοδο από τη Διεθνή στο συνέδριο της Χάγης το 1872, καθώς έχασε την ψηφοφορία σχετικά με τη συμμετοχή στα εθνικά κοινοβούλια. Ο διάσημος αναρχικός πέθανε το 1876. Μεταξύ άλλων, συνέγραψε και το "Κρατισμός και Αναρχία".
