Η Διάνα Βουτυράκου είναι μια νέα επιστήμονας που, παρά τις αντιξοότητες των καιρών, κατάφερε να παραμείνει στην Ελλάδα και να πετύχει στον τομέα της, όπως επισήμανε μιλώντας στην «Α». Ως προπονήτρια, κατάφερε με την ομάδα της να κερδίσει το χρυσό μετάλλιο στη Διεθνή Ολυμπιάδα Ρομποτικής, αφού δημιούργησε ένα ρομποτικό μπαστούνι που βοηθά στις μετακινήσεις τους συνανθρώπους μας με προβλήματα όρασης. Ως απόφοιτη ηλεκτρολόγος μηχανικός του ΕΜΠ, θεωρεί πως τα ελληνικά δημόσια ΑΕΙ -παρά την υποχρηματοδότησή τους- διαθέτουν εξαιρετικούς καθηγητές και ερευνητές. Ως νέα ερευνήτρια, το μότο της είναι πως «έξυπνος είναι ο άνθρωπος που είναι χρήσιμος στην κοινωνία του», κάτι που την παρακινεί σε κάθε της βήμα.
Οι μαθητές σας κέρδισαν χρυσό μετάλλιο στη Διεθνή Ολυμπιάδα Ρομποτικής, καθώς αποφασίσατε να δημιουργήσετε ρομποτικό μπαστούνι για άτομα με προβλήματα όρασης. Με ποια αφορμή σκεφτήκατε αυτή την ιδέα;
Σε κάθε παγκόσμιο διαγωνισμό ρομποτικής, περίπου στις αρχές του χρόνου ανακοινώνεται ένα συγκεκριμένο θέμα και κάθε ομάδα κατασκευάζει μια ρομποτική λύση βασισμένη σε αυτό. Στη φετινή Διεθνή Ολυμπιάδα Ρομποτικής το θέμα ήταν: “Ρομπότ: Το μέλλον των μετακινήσεων”. Ως προπονητής, βάζεις κάποιους άξονες γύρω από τους οποίους θα κινηθεί η ομάδα και έπειτα μαζί επιδιώκετε να βρείτε τη βέλτιστη λύση. Για τη δική μας λύση, αφορμή στάθηκε μια γυναίκα που προσπαθούσε να περάσει τον δρόμο και δύο παράνομα σταθμευμένα στη διάβαση αμάξια την εμπόδιζαν. Γρήγορα παρατηρήσαμε πως η γυναίκα κρατούσε ένα λευκό μπαστούνι και προσπαθούσε ακουμπώντας τα αμάξια με αυτό να βρει τρόπο να περάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο. Σκεφτήκαμε λοιπόν πως ένα ρομποτικό μπαστούνι θα μπορούσε να βοηθήσει άτομα με προβλήματα όρασης για έχουν πιο εύκολες και κυρίως πιο ασφαλείς μετακινήσεις. Φυσικά, πριν την υλοποίηση της ιδέας συνομιλήσαμε με μελλοντικούς χρήστες του μπαστουνιού μας, για να είμαστε σίγουροι πως ό,τι σχεδιάσουμε θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές τους ανάγκες και για να βεβαιωθούμε πως δεν θα σχεδιάσουμε ένα προϊόν που ήδη υπάρχει διαθέσιμο στην αγορά.
Θεωρείτε ότι η ρομποτική μπορεί να έχει κοινωνικό αποτύπωμα για συνανθρώπους μας με προβλήματα όρασης ή ενδεχομένως για εκείνους που έχουν κινητικά προβλήματα; Πόσο σημαντική είναι η αλληλεγγύη στις μέρες μας;
Θεωρώ ότι η ρομποτική θα έπρεπε συνολικά ως τομέας να έχει κοινωνικό αποτύπωμα, ειδικά σήμερα, που ενσωματώνεται ολοένα περισσότερο στην καθημερινότητά μας. Και αυτό είναι κάτι που προσπαθώ να εξηγώ και στους μαθητές μου, γιατί αν όσοι εργάζονται στον τομέα της ρομποτικής αναζητούν πάντοτε λύσεις χρήσιμες προς την κοινωνία, μπορούμε να δούμε άμβλυνση προβλημάτων και χρόνιων παθογενειών. Τόσο στον τομέα της ρομποτικής όσο και της τεχνολογίας γενικότερα θα έπρεπε, από την εκπαίδευσή μας ακόμα, να μαθαίνουμε πόσο αλληλένδετος είναι ο θετικός κοινωνικός αντίκτυπος με την όποια εφεύρεσή μας. Η επιστήμη της ηθικής και της βιοηθικής θα έπρεπε να ολοκληρώνουν τη μόρφωση ενός μηχανικού ή/και κάθε νέου επιστήμονα. Εξάλλου ο στόχος της Παιδείας θα έπρεπε να είναι ακριβώς αυτός, να παρέχει στους πολίτες πολύπλευρη μάθηση. Οι γονείς μου μου έλεγαν από μικρή ηλικία πως “έξυπνος είναι ο άνθρωπος που είναι χρήσιμος στην κοινωνία του” και είναι μια συμβουλή που με παρακινεί σε κάθε μου βήμα. Γι' αυτό και πιστεύω τόσο στη σημασία της αλληλεγγύης, που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της κοινωνίας μας. Εξάλλου ο άνθρωπος δημιούργησε εξαρχής κοινωνίες γιατί όλοι μαζί μπορούμε να πετύχουμε περισσότερα από ό,τι ατομικά και ας είναι κάτι που συχνά τείνουμε να το ξεχνάμε. Κάθε κοινωνία λοιπόν απαρτίζεται από μεμονωμένες οντότητες που μαζί σχηματίζουν ένα σύνολο. Πώς μπορεί να μη θυμίζει δυστοπία μια κατάσταση που ένα μέρος της κοινωνίας ευημερεί και ένα άλλο αντιμετωπίζει βασικές δυσκολίες διαβίωσης;
Η ρομποτική αναμφισβήτητα είναι κλάδος ιδιαίτερα καινοτόμος, με πολλές προκλήσεις και αυξημένο βαθμό δυσκολίας. Ωστόσο, η Ελλάδα κατατάσσεται τελευταία στις 28 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης (Ε.Ε.) στη δημιουργία φιλικού περιβάλλοντος για καινοτομία, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Καινοτομίας – αν και από το 2016 υπήρξε σημαντική βελτίωση των επιδόσεών της. Υπάρχει πρόσφορο έδαφος για νέους ερευνητές στη χώρα μας; Εσείς τι λέτε στους μαθητές σας;
Σίγουρα σε σχέση με το 2008, που ξεκίνησε η δική μου ενασχόληση με τη ρομποτική, έχουν σημειωθεί αρκετές εξελίξεις στη χώρα μας. Υπάρχουν ορισμένες εταιρείες πάνω στο αντικείμενο, κάποιες μάλιστα διαθέτουν και μεγάλη εξαγωγική δραστηριότητα. Παράλληλα, ορισμένα ερευνητικά κέντρα (κυρίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη) ανακοινώνουν αρκετά προγράμματα σε σχέση με τη ρομποτική.
Στους μαθητές μου δίνω την ίδια συμβουλή που θα έδινα σε κάθε παιδί που αναρωτιέται με τι να ασχοληθεί στο μέλλον. Τους εξηγώ ότι στην ηλικία τους οφείλουν να εξετάζουν πιο “ρομαντικά” τα πράγματα. Δηλαδή κύριος παράγοντας στην επιλογή της μελλοντικής τους απασχόλησης πρέπει να είναι οι κλίσεις, οι δεξιότητές τους και τα προσωπικά τους “θέλω” και όχι η επαγγελματική αποκατάσταση ή οι οικονομικές απολαβές, γιατί αυτά, είτε εντός είτε εκτός συνόρων, με προσήλωση στον στόχο και προσπάθεια θα έρθουν. Η ευτυχία και η ικανοποίηση όμως τού να καταφέρνεις να αγαπάς το αντικείμενο σπουδών σου και εν συνεχεία το αντικείμενο της εργασίας σου είναι αυτό που θα τους δίνει κίνητρο να ξεπερνούν δυσκολίες και να αφιερώνουν το 100% τους προσφέροντας τελικά στην εξέλιξη του τομέα τους.
Υπάρχουν και άλλα παραδείγματα παρόμοιων εφευρέσεων στην Ελλάδα;
Στη χώρα μας, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, παρατηρείται αύξηση τεχνολογικών startups, καθώς και πληθώρα εφευρέσεων που προκύπτουν μέσα από διπλωματικές εργασίες ή διδακτορικές διατριβές. Δυστυχώς, τα προβλήματα που έχουν αυτές οι εφευρέσεις είναι η έλλειψη χρηματοδότησης για να παραχθούν μαζικά και η δυσκολία και η γραφειοκρατία για να υλοποιηθεί μία ιδέα και εν συνεχεία να κατοχυρωθεί.
Ρομπότ για αυτοματοποίηση της γεωργίας, εξωσκελετικά ρομποτικά βοηθήματα για άτομα τρίτης ηλικίας και ρομποτικοί βοηθοί για παιδιά, είναι μόνο μερικά παραδείγματα από πρόσφατες ρομποτικές εφευρέσεις στην Ελλάδα.
Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, έχει υπολογιστεί πως περίπου μισό εκατομμύριο Έλληνες επιστήμονες έφυγαν στο εξωτερικό για την εύρεση εργασίας υψηλής εξειδίκευσης. Ποιες θεωρείς ότι είναι οι αιτίες του brain drain στην Ελλάδα;
Αρχικά, η κυριότερη αιτία είναι η ανεργία τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα, που αυξήθηκε ραγδαία μετά την οικονομική κρίση. Όταν η προσφορά είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τη ζήτηση σε επιστήμονες, το brain drain είναι αναπόφευκτο. Ένας ακόμα παράγοντας είναι όμως και οι προοπτικές ανέλιξης που έχουν οι διαθέσιμες εργασιακές ευκαιρίες στην Ελλάδα. Αν, για παράδειγμα, γνωρίζει κάποιος ότι ο μισθός του σε μια δουλειά με την πάροδο του χρόνου θα μένει ίδιος ή θα παρουσιάζει μικρή άνοδο, επιλέγει να αναζητήσει άλλες ευκαιρίες εκτός συνόρων. Η έλλειψη αξιοκρατίας και διαφανών διαδικασιών σε κάποιες προσλήψεις ενισχύει επίσης το brain drain. Σε αυτά προστίθενται και οι καλύτερες εργασιακές συνθήκες που προσφέρονται κατά κανόνα στο εξωτερικό.
Ωστόσο, πέραν των παραπάνω παθογενειών, αιτία του brain drain είναι και η νοοτροπία που έχει καλλιεργηθεί, πως η φυγή στο εξωτερικό είναι μονόδρομος, οδηγώντας πολλούς -κυρίως- νέους να επιλέξουν το εξωτερικό χωρίς να έχουν αναζητήσει απασχόληση στην Ελλάδα, μολονότι σε ορισμένους τομείς υπάρχουν ακόμα αρκετές επαγγελματικές ευκαιρίες.
Η κρατική χρηματοδότηση της Ανώτατης Εκπαίδευσης μειώνεται συνεχώς και μάλιστα βρίσκεται στα χαμηλότερα ποσοστά στην Ε.Ε. Παράλληλα, τα λεφτά που διοχετεύονται σε ερευνητικά προγράμματα είναι ανεπαρκή. Τι πρέπει να γίνει για να αναχαιτιστεί η φυγή των νέων επιστημόνων στο εξωτερικό;
Η φυγή των νέων επιστημόνων στο εξωτερικό είναι πολυδιάστατο πρόβλημα και οι λύσεις δεν είναι τόσο απλές. Η αντιμετώπιση της ανεργίας, καλύτεροι μισθοί, η χρηματοδότηση διδακτορικών ή/και ερευνητικών προγραμμάτων τόσο από δημόσιους όσο και από ιδιωτικούς πόρους/φορείς αποτελούν σίγουρα τρόπους αναχαίτισης. Παράλληλα, η νομοθετική κατοχύρωση και η κρατική διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων μπορεί να ενθαρρύνει νέους να επιστρέψουν στη χώρα μας. Επιπρόσθετα, η πανδημία του κορωνοϊού οδήγησε στην ανάπτυξη της τηλεργασίας, πράγμα που έδωσε την ευκαιρία σε νέους επιστήμονες να εργάζονται για εταιρείες ή πανεπιστήμια του εξωτερικού χωρίς απαραίτητα να βρίσκονται στη χώρα εργασίας τους. Θα μπορούσαν λοιπόν να δοθούν κίνητρα προκειμένου να επιλέγεται από περισσότερα άτομα που δουλεύουν σε τηλεργασία ως κύρια βάση η Ελλάδα.
Κλείνοντας, νιώθω την ανάγκη να αναφέρω, ως πρόσφατη απόφοιτος δημοσίου ΑΕΙ (ΕΜΠ), πως, παρά τη διαρκή μείωση της κρατικής χρηματοδότησης, τα πανεπιστήμιά μας διαθέτουν εξαιρετικούς καθηγητές και ερευνητές, ενώ έχοντας παρακολουθήσει μαθήματα σε πανεπιστήμια όπως το Stanford, το UCSD ή το TUM, που θεωρούνται κορυφαία σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν ένιωσα ποτέ να υστερώ γνωσιακά ή δεν εντόπισα σημαντικές διαφορές στην ύλη των διαλέξεων, σε σχέση με αυτές του Πολυτεχνείου. Δεν μπορώ να μην αναρωτιέμαι λοιπόν αν τα πανεπιστήμια μας, παρά την υποχρηματοδότηση, καταφέρνουν να εφοδιάσουν τους φοιτητές τους με σημαντικές γνώσεις και δεξιότητες, ενώ βλέπουμε και απόφοιτούς τους να ξεχωρίζουν σε πληθώρα τομέων στο εξωτερικό, αν αυξάνονταν τα χρήματα που δίνονται στη δημόσια Παιδεία, τι θα μπορούσαν να πετύχουν.
