Με μια βαθιά αναχρονιστική κίνηση, το υπουργείο Παιδείας κατήργησε τα Προγράμματα Σπουδών της Ιστορίας του 2019 προκειμένου να επαναφέρει εκείνα του 2002-2003. Μια επιλογή διόλου τυχαία, καθώς όποια περιθώρια κριτικής σκέψης υπήρχαν, παλεύουν να τα ισοπεδώσουν. Και όποια ιστορική συνείδηση είχε δημιουργηθεί θέλουν να τη μετατρέψουν σε εθνική συνείδηση.
Πίσω... ολοταχώς
Τα προγράμματα Ιστορίας του 2019 μάθαιναν στα παιδιά μια άλλη πτυχή της ιστορικής πραγματικότητας, την Κοινωνική Ιστορία. Ωστόσο, η άοκνη προσπάθεια του αρμόδιου υπουργείου προσανατολίζεται στην επαναφορά παλιών βιβλίων, παρέα με παλιές μεθόδους και αντιλήψεις. Μπρος-πίσω στα χνάρια της εθνικής Ιστορίας. Η κ. Κεραμέως εξόρισε τις κοινωνικές επιστήμες και τα καλλιτεχνικά από το σχολείο, μην τυχόν ξυπνήσει η σκέψη των παιδιών και παρασυρθεί έξω από το στενό πλαίσιο που θέλουν να τους επιβάλουν. «Η Ιστορία δεν πρέπει να έχει χαρακτήρα κοινωνιολογικό, αλλά να αναπτύσσει την εθνική συνείδηση» είχε πει άλλωστε η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως. Μήπως τελικά φοβούνται ότι τα παιδιά θα ανοίξουν τα μάτια τους και θα δουν, πίσω από μάχες, γεγονότα και ονόματα, τα αίτια, τα κίνητρα και όλα εκείνα τα κρυμμένα νοήματα που συνθέτουν το ιστορικό γίγνεσθαι;
Τα προγράμματα του 2019 είχαν φτιαχτεί για να προκρίνουν την αληθινή κατανόηση των ιστορικών γεγονότων και να αφήσουν πίσω τη στείρα απομνημόνευση. Είχαν φτιαχτεί για να ανοίξουν δρόμους ελεύθερης σκέψης και όχι μονοπάτια σκοταδισμού που προσπαθεί να επιβάλει το υπουργείο Παιδείας. Ο «εκσυγχρονισμός της εκπαιδευτικής διαδικασίας», που λέει η κυβέρνηση, δεν υφίσταται. Γιατί, πώς είναι δυνατόν η δημιουργία κοινωνιολογικής συνείδησης να έρχεται σε αντιδιαστολή με την εξέλιξη;
Στα προγράμματα αυτά είχαν ενσωματωθεί και κοινωνικά ζητήματα των καιρών. Όταν καταργείς τη σύγχρονη Ιστορία, τις κοινωνικές επιστήμες και τα εικαστικά, υπάρχει σκοπιμότητα. Και αυτό φαίνεται στον κοινωνικό μας περίγυρο. Από τις ξενοφοβικές αντιλήψεις ενάντια στους πρόσφυγες μέχρι την αδυναμία ανάπτυξης της κριτικής σκέψης και ανάλυσης όσων συμβαίνουν στον κόσμο. Η απάντηση σε όλα αυτά είναι η ιστορική συνείδηση.
Γ. Κόκκινος: «Αγανάκτηση για τη ματαίωση ενός εγχειρήματος τριών χρόνων»
Όπως ανέφερε στην «Α» ο καθηγητής Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου και μέλος της Επιτροπής που εκπόνησε τα Προγράμματα Σπουδών του 2019 Γιώργος Κόκκινος: «Μας κατακλύζει η αγανάκτηση για τη ματαίωση ενός εγχειρήματος τριών χρόνων, στην αρτίωση του οποίου συνέβαλαν αφενός πανεπιστημιακοί ιστορικοί, αρχαιολόγοι και παιδαγωγοί, ειδικοί στο πεδίο της Διδακτικής της Ιστορίας και των προγραμμάτων σπουδών, αφετέρου μάχιμοι εκπαιδευτικοί με ακαδημαϊκές περγαμηνές στο ίδιο γνωστικό πεδίο». Ταυτόχρονα, όπως επισημαίνει ο ίδιος, «μας συνέχει και ένα αίσθημα δικαίωσης, γιατί, γνωρίζοντας τα τεκταινόμενα, επιστημονικά και θεσμικά, στην παγκόσμια σκηνή, αναφορικά με τη διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας, καθώς και την ιστορία των ματαιωμένων μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα, είμαστε βέβαιοι ότι τα προγράμματα σπουδών Ιστορίας που εκπονήσαμε έχουν ήδη κατακτήσει την καίρια θέση που τους αρμόζει στην ιστορία της εκπαίδευσης στη χώρα μας. Βεβαίως, η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Με άλλα λόγια, δεν απεμπολούμε το δικαίωμά μας να οραματιζόμαστε τη συστηματική και ακώλυτη εφαρμογή τους στο μέλλον».
Καταγράφοντας τις καινοτομίες των προγραμμάτων αυτών, ο Γ. Κόκκινος επισημαίνει πως:
1. Για πρώτη φορά στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα ομογενοποιήθηκαν η σκοποθεσία, το γνωστικό περιεχόμενο, το εννοιολογικό υπόβαθρο και η διδακτική μεθοδολογία σε όλη την κλίμακα της Πρωτοβάθμιας και της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Σχεδιάστηκε μια λειτουργικότερη αναδιευθέτηση της ύλης, η οποία επιτρέπει τόσο την εμβάθυνση σε κάθε υπερκείμενη βαθμίδα όσο και την επικέντρωση -στις μεγαλύτερες τάξεις- στη νεότερη και σύγχρονη Ιστορία. Μέλημα που από όλους τους ειδικούς διεθνώς αντιμετωπίζεται ως καταστατική συνθήκη για τη συγκρότηση της κουλτούρας της δημοκρατικής πολιτειότητας στην εφηβική ηλικία.
2. Για πρώτη φορά τέθηκαν ως πρωταρχικοί σκοποί της ιστορικής μάθησης η διαμόρφωση ιστορικής σκέψης, η κατανόηση της σημασίας των ιστορικών γεγονότων, η προσέγγισή τους από πολλές οπτικές γωνίες και η δημιουργία ιστορικής συνείδησης. Αυτό δεν μετακύλισε σε δευτερεύουσα θέση τον σκοπό που αφορά τη συγκρότηση εθνικής ταυτότητας, αλλά αυτός υπηρετήθηκε από μια θεωρητική αντίληψη που προσεγγίζει το έθνος ως ιστορική και όχι ως ουσιοκρατική, υπεριστορική και σχεδόν μεταφυσική κατηγορία.
3. Δόθηκε προτεραιότητα στην εννοιολογική μάθηση και στις δεξιότητες ανάλυσης ποικίλης φύσεως ιστορικών πηγών, χωρίς να υποτιμηθεί η κατάκτηση ενός σημαντικού γνωστικού κεφαλαίου, που δεν αφορά πλέον κατεξοχήν τον ορίζοντα της εθνικής Ιστορίας και τα πολιτικά, διπλωματικά και στρατιωτικά γεγονότα, αλλά το συνολικό πεδίο της ανθρώπινης σκέψης και δραστηριότητας. Αναπροσανατολισμός που συνεπάγεται τη γενναία αναβάθμιση της κοινωνικής και της πολιτισμικής Ιστορίας, οι οποίες αποκτούν πλέον οργανωτικό ρόλο, από το επίπεδο της οικογένειας και της τοπικότητας έως αυτό της βαλκανικής, της μεσογειακής, της ευρωπαϊκής και της παγκόσμιας σκηνής.
4. Εισάγει στο φάσμα της μάθησης -με πρωτοποριακό μάλιστα τρόπο- τους θεματικούς φακέλους, σώματα οργανωμένου ιστορικού υλικού με θεματική προσέγγιση για κάθε σχολική τάξη, παρέχοντας στους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα να εξοικειωθούν με την τρέχουσα ιστορική και αρχαιολογική έρευνα, αλλά και να μυήσουν τους μαθητές στους τρόπους επιστημονικής νοηματοδότησης του ιστορικού παρελθόντος.
5. Θεωρήθηκε σκόπιμος ο προβληματισμός για καίριας σημασίας τραυματικά και επίμαχα ιστορικά γεγονότα της εθνικής και της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας Ιστορίας, που μέχρι τώρα είτε αποσιωπούνταν από την κυρίαρχη ιδεολογία είτε προσεγγιζόταν με επιλεκτικό και ιδεολογικά επικαθορισμένο τρόπο. Η καινοτομία αυτή συναρτήθηκε με πολυπρισματικές προσεγγίσεις και με την υιοθέτηση της συστηματικής διαβούλευσης της τάξης αναφορικά με ιστορικά τεκμήρια και κριτικές αναγνώσεις της συναφούς ιστοριογραφίας.
