Της Μαρίας Κομνηνού*
Η πρωτοφανής πανδημία έχει μονοπωλήσει τη διεθνή ειδησεογραφική ημερήσια διάταξη (ατζέντα) και η χώρα μας δεν μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Η κρίση ανατρέπει δεδομένα και υπερτονίζει τις αδυναμίες ενός επικοινωνιακού συστήματος που ήδη χαρακτηριζόταν από δυσπιστία στα ΜΜΕ ανάλογη μόνο με την αμερικανική1 και μιας κοινωνίας που είχε θεαματικά οπισθοχωρήσει σε ομοφοβικές, αντιφεμινιστικές και ξενοφοβικές θέσεις2.
Σε αυτές τις συνθήκες του πραγματικού πανικού, ποιους ορισμούς της κατάστασης ενορχηστρώνουν / δημοσιοποιούν τα ΜΜΕ; Και πώς διαφοροποιείται η κατάσταση από την προ-κορωνοϊού περίοδο;
Η περίοδος μετά την εκλογική νίκη της Ν.Δ. χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετικά ενορχηστρωμένη εκστρατεία ηθικού πανικού, όπου η “δημόσια τηλεόραση” και η πλειονότητα των ιδιωτικών καναλιών και των εντύπων πρόβαλαν μεμονωμένες περιπτώσεις ανακαταλήψεων σπιτιών από τα ΜΑΤ, στα οποία έβρισκαν καταφύγιο οικογένειες προσφύγων, άστεγοι και αλληλέγγυοι. Πρόβαλαν αφίξεις προσφύγων και διαβίωση υπό άθλιες συνθήκες ως γενικευμένες απειλές ενάντια στον τρόπο ζωής του Έλληνα, που η κυβέρνηση με αυστηρά μέτρα καταστολής θα προστάτευε. «Η επιστροφή στην κανονικότητα» επιστρατεύτηκε για να συσπειρώσει μια φοβισμένη και οπισθοδρομική κοινή γνώμη γύρω από ξενοφοβικές και ρατσιστικές θέσεις.
Η ενορχήστρωση / δημοσιοποίηση της θέσης ότι ο πρωθυπουργός προφύλαξε την Ελλάδα και έλεγξε τη διάδοση της πανδημίας διαφοροποίησε τη δημόσια τηλεόραση σε σχέση με τα ιδιωτικά κανάλια.
Η κυβέρνηση, μέσω της ΕΡΤ, σε αυτή τη φάση προκρίνει μια επίφαση συναίνεσης ώστε να εδραιωθεί η θέση του πρωθυπουργού / εθνάρχη αλλά και να επικρατήσει ένα κλίμα νηφαλιότητας, ώστε να γίνονται αποδεκτές οι πολιτικές του ελέγχου της πανδημίας. Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι προβάλλονται με πληρότητα οι θέσεις της αντιπολίτευσης. Η δημόσια τηλεόραση προβαίνει σε χειρονομίες περισσότερο μετριασμού των αντιθέσεων παρά ουσιαστικής πολυφωνίας, όπως γίνεται φανερό, ιδιαίτερα σε ζητήματα είτε κριτικής των ελλείψεων στο ΕΣΥ είτε προβολής ενός άλλου οικονομικού προγράμματος.
Σε ό,τι αφορά τα ιδιωτικά κανάλια, εμμένουν στη λογική της πόλωσης και της δαιμονοποίησης της κριτικής. Η παρέμβαση των ΜΑΤ στον "Ευαγγελισμό" καλύφθηκε από τον ΣΚΑΪ ως κινητοποίηση γιατρών υπό την καθοδήγηση του ΚΚΕ, που κρίθηκε «αναγκαία», αφού παραβιάστηκε ο κανόνας της απαγόρευσης των συναθροίσεων. Την περασμένη εβδομάδα, το Action 24 επιστράτευσε τη Σοφία Βούλτεψη και τον Άρη Πορτοσάλτε για να επικρίνουν τις οικονομικές προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ και τις θέσεις του Αλέξη Τσίπρα, τις οποίες όμως δεν παρουσίασε εξίσου συστηματικά.
1 Σύμφωνα με στοιχεία από τη μεγάλη έρευνα που διενέργησε το 2018 αμερικανικό Pew Center σε 38 κράτη, η δυσπιστία προς τα ΜΜΕ κυμαίνεται σε υψηλοτέρα ποσοστά από όλες τις άλλες χώρες και αφορά τόσο τους οπαδούς της συμπολίτευσης όσο και αυτούς της αντιπολίτευσης.
2 Σε άλλη έρευνα της Pew μεταξύ 34 ευρωπαϊκών χωρών καταγράφεται ένα εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό Ελλήνων που να αποδέχονται μουσουλμάνους η Εβραίους ως μέλος της οικογενείας τους και υψηλά ποσοστά κατά των γάμων ομοφύλων (70%) και κατά αμβλώσεων.
* Η Μαρία Κομνηνού είναι ομότιμη καθηγήτρια Πολιτικής Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
