ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΒΙΚΥ ΖΑΦΕΙΡΗ, ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
Μια βόλτα στην Αθήνα είναι αρκετή ώστε να διακρίνεις τις δύο όψεις των αθηναϊκών πλατειών σήμερα. Η μία σφύζει από ζωή, χάρη στους πιτσιρικάδες που κάνουν σκέιτ ή στα ζευγαράκια που φιλιούνται στα παγκάκια. Η άλλη έχει μόνο σημάδια που "προδίδουν" το καλύτερο παρελθόν, όπως σπασμένες λιθόστρωτες επιφάνειες, ξεθωριασμένες και σκουριασμένες περιφράξεις στους κήπους, μισοκατεστραμμένα παγκάκια.
Είτε βολτάρεις στην πλατεία Συντάγματος είτε στην πλατεία Κυψέλης, αντικρίζεις τα τελευταία χρόνια ένα κοντράστ που μέσα στην κρίση έγινε ακόμη πιο έντονο. Από τη μία πλευρά η δημιουργία, από την άλλη η υποβάθμιση, από τη μία οι μουσικοί του δρόμου, από την άλλη οι διακινητές ναρκωτικών.
Πλατεία Μητροπόλεως
Οι μεγαλύτεροι ανέκαθεν έβγαιναν καθημερινά για περπάτημα και περνούσαν λίγο από τον χρόνο τους στην πλατεία. "Η Αθήνα έχει αλλάξει πολύ" μας λένε ο Σπύρος και η Ειρήνη, αμφότεροι συνταξιούχοι, που κάθονται κάτω από τη σκιά δέντρου για να ξαποστάσουν στην πλατεία Μητροπόλεως. Κάτοικοι του κέντρου από τότε που γεννήθηκαν και από επιλογή, αισθάνονται απογοητευμένοι αλλά δεν το εγκαταλείπουν, όπως έχει κάνει η δημοτική αρχή.
Για την άδεια πλατεία υποστηρίζουν ότι φταίει η εγκατάλειψή της από την Πολιτεία. "Βλέπετε πουθενά κανένα παγκάκι εδώ; Ο δήμος δεν επιδιορθώνει τα παλιά και δεν τοποθετεί νέα". Στα λιγοστά πάλι που έχουν μείνει "όρθια" βρίσκουν καταφύγιο οι άστεγοι. "Δεν μας πειράζουν οι άνθρωποι που θέλουν μια ζεστή γωνιά, αλλά αυτοί που τις λιγοστεύουν". Λένε ακόμη πως ο κόσμος προτιμά να μένει σπίτι. Όχι γιατί ξαφνικά θέλει να είναι περισσότερο με την οικογένειά του, αλλά γιατί δεν έχει λεφτά και διάθεση. Αντίθετα στις γειτονιές επικρατεί πράγματι το "οικογενειακό" κλίμα με γείτονες που γνωρίζονται και κόσμο που δημιουργεί από κοινού.
Πλατεία Συντάγματος
Ιστορική πλατεία του κέντρου, είναι ζωντανή με διαφορετικό τρόπο το πρωί και διαφορετικό το βράδυ. Το πρωί κυρίως αποτελεί κόμβο. Ο κόσμος πηγαινοέρχεται, γιατί είναι ανοικτά τα μαγαζιά στην Ερμού, ενώ παράλληλα δουλεύουν οι πλανόδιοι, γίνονται διαμαρτυρίες και δρώμενα. Το βράδυ, αντί για τη βαβούρα του κόσμου, ακούς περισσότερο το "γλίστρημα" των σκέιτμπορντς, ο κόσμος είναι λιγότερος και κάποιες λίγες παρέες κάθονται στα παγκάκια. Μία από αυτές, τριών εικοσιπεντάρηδων, που δεν τους αρέσουν οι καφετέριες, προτιμούν, ειδικά τώρα που ανοίγει ο καιρός, λένε, να μην κλείνονται στο σπίτι και να απολαμβάνουν το "έξω".
Πλατεία Αγίας Ειρήνης
Λίγο πιο δίπλα, στην πλατεία Αγίας Ειρήνης, μια παρέα εικοσιδυάχρονων που κάθεται σε καφετέρια μας λένε ότι την προτιμούν ως επιλογή για την έξοδό τους, καθώς δεν βγαίνουν συχνά και όταν το κάνουν, θέλουν να είναι "κάπου καλά". Αντί για το δίπολο καφετέρια - πλατεία, επιλέγουν να συγκρίνουν τις επιλογές κλαμπ - πλατεία, δείγμα του πόσο ενσωματωμένο είναι στην κουλτούρα τους το κλαμπ ως βασική επιλογή διασκέδασης.
Μια κοπέλα από την παρέα λέει ότι προτιμά να βγαίνει έξω. Της αρέσει να πηγαίνει στον Λόφο του Στρέφη και θυμάται κάποιες ωραίες στιγμές με τις παρέες που έφερναν κιθάρες και μπύρες. Το βρίσκει πιο "ελεύθερο" και πιο φτηνό. Πράγματι δίπλα στην πλατεία Εξαρχείων έχουν ανοίξει δύο μικρά μαγαζιά που δίνουν μπύρες και με λιγότερο από ένα ευρώ. Στην πλατεία Αγίας Ειρήνης αντίθετα κυριαρχούν οι καφετέριες. Δεν υπάρχει δυνατότητα να "οικειοποιηθούν" τον δημόσιο χώρο ομάδες που θα το ήθελαν, καθώς αυτός κοστολογείται 4-5 ευρώ, όσο δηλαδή η μπύρα για να καθίσεις.
Πλατεία Νέου Ηρακλείου
Η ξεχωριστή, αμφιθεατρική πλατεία του Νέου Ηρακλείου, γειτονιά εκτός κέντρου, δεν θυμίζει τόσο την εικόνα που είχε τα προηγούμενα χρόνια. Ο κόσμος έχει μειωθεί και ένας λόγος είναι ότι αυξήθηκαν τα εναλλακτικά στέκια. Άλλος ότι οι παλιές παρέες που έδιναν ζωή στην πλατεία βρήκαν άλλα στέκια. "Ο ένας έφερνε τις μπύρες, ο άλλος τα πατατάκια, ο άλλος την κιθάρα. Μαζευόμασταν εύκολα κι ας μην είχαμε τότε... Facebook" θυμάται ο Γιώργος, τριαντάρης που έχει "μεγαλώσει" στην πλατεία. "Έξω" είναι πιο ωραίο "γιατί είσαι περισσότερο ελεύθερος". Μια κουβέντα μπορεί να επεκταθεί στο φυσικό της επίπεδο, ακόμη κι αυτό της έντονης λογομαχίας, ενώ στο μαγαζί "υπάρχουν πλαίσια και όρια".
Σχετικά με τη στερεοτυπική αντίληψη ότι στην πλατεία αράζουν οι περιθωριακοί, άποψη που ακούγεται ειδικά στα πηγαδάκια των γηραιότερων, ο Άκης απαντάει ότι όταν θίγεις την εθνική τους υπερηφάνεια και λες ότι "η χώρα μας γέννησε το άραγμα στις πλατείες, τότε το βλέπουν διαφορετικά". Ο Γιώργος και ο Άκης θυμούνται ακόμη από το πέρασμά τους στην πλατεία "πολιτικές και φιλοσοφικές κουβέντες μέχρι το ξημέρωμα". Χάρη σε αυτές τις κουβέντες, άλλωστε, γεννήθηκαν "οι συλλογικές κουζίνες και οι αντιρατσιστικές συναυλίες". Ενώ άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα του ότι στην πλατεία γεννιούνται μουσικές και ιδέες είναι το συγκρότημα Bandallusia, που ξεκίνησαν να παίζουν για την παρέα και πλέον βγάζουν έτσι το ψωμί τους.
Απορρίπτουν την "πληρωμένη" διασκέδαση, αλλά...
Οι ιστορίες των ανθρώπων που ζουν τις πλατείες δείχνουν ότι η σχέση του πολίτη με τον δημόσιο χώρο είναι κάτι που άλλαξε μέσα στην κρίση. Προτιμά να οικειοποιείται τον δημόσιο χώρο, να τον αξιοποιεί δημιουργικά και να τον γεμίζει με ζωή, ενώ μπορεί να απορρίψει πιο εύκολα την πληρωμένη διασκέδαση. Από την άλλη η εγκατάλειψη των δημόσιων χώρων από την πολιτεία αποτρέπει την καθολική πρόσβαση σε αυτούς και αποτελεί περιορισμό που παίρνει σάρκα και οστά μέσα από μαρτυρίες που κάνουν λόγο για παγκάκια και κούνιες που δεν υπάρχουν, όπως και ότι η Αθήνα από μέρα σε μέρα γίνεται όλο και πιο "γκρίζα".
