Για τον μικρό Αϊλάν δάκρυσαν πολλά μάτια. Από τότε όμως πέρασαν μήνες και οι ζωντανοί Αϊλάν που έφτασαν στις ακτές της Ελλάδας μάλλον τους φάνηκαν πολλοί και δεν είναι ευπρόσδεκτοι στην Ευρώπη, η οποία από την Κυριακή στένεψε τόσο, που μόνο μερικές δεκάδες την ημέρα αφήνει να περάσουν τα σύνορα της ΠΓΔΜ. Κάτι που άρχισε να ισχύει έπειτα από τη Διάσκεψη της Βιέννης μεταξύ των χωρών της διαδρομής των Δυτικών Βαλκανίων και της Αυστρίας, οι οποίες αποφάσισαν τον περιορισμό των προσφυγικών ροών δια του εγκλωβισμού τους στη χώρα μας και φυσικά παραβιάζοντας κάθε έννοια προσφυγικού δικαίου.
Την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές γύρω στους 25.000 πρόσφυγες βρισκόταν στη διαδρομή νησιά - Πειραιάς - Αθήνα - Ειδομένη, περιμένοντας σε πάρκινγκ της εθνικής, στο λιμάνι, σε κάθε εσοχή μέχρι να επιτραπεί η διέλευση. Ανάπηροι πολέμου, παππούδες, μωρομάνες, πατεράδες και παιδιά που σέρνουν τις σχολικές τους τσάντες -χωρίς βιβλία- στην Εθνική οδό, ελπίζοντας ότι θα φτάσουν στη "σωτηρία της Ευρώπης". Ευτυχώς, στις πόλεις μας εμφανίζεται η "συμμαχία των καλών ανθρώπων" που βλέπει τους παππούδες της στη μορφή των σημερινών προσφύγων και προσφέρει όσα και ό,τι μπορεί. Άλλωστε η Συνθήκη της Γενεύης, που τόσο την επικαλούμαστε, είχε υιοθετηθεί για εκείνους τους παππούδες μας που είχαν κυνηγηθεί από τα σπίτια τους, από όλη την Ευρώπη, κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Δυστυχώς, όμως, η Ευρώπη κοιτά πια στα μάτια το τέρας και δείχνει πως γλιστρά στον κατήφορο του Μεσοπολέμου, υποδεικνύοντας την ίδια ευαισθησία που έδειξε τη δεκαετία του '30 στους εκδιωγμένους Εβραίους που περιπλανούνται από τη μία ευρωπαϊκή χώρα στην άλλη -γιατί δεν είχαν τα σωστά χαρτιά- ψάχνοντας τόπο να σταθούν στη σκοτεινή Ευρώπη που έβλεπε τον Χίτλερ να τους διώχνει και να ανοίγει τα στρατόπεδα συγκέντρωσης για τους κάθε λογής αντιφρονούντες και Εβραίους, αλλά έκρινε πως οι τότε πρόσφυγες δεν... χωρούσαν στα μη ναζιστικά κράτη της.
Σήμερα δεν κινδυνεύουν μόνο οι ζωές χιλιάδων προσφύγων, κινδυνεύουν και αμφισβητούνται πια και οι νόμοι που τους προστατεύουν, το τελευταίο καταφύγιο του απελπισμένου: το άσυλο, όπως σημειώνει και η Καμπάνια για το Άσυλο, επισημαίνοντας την προσπάθεια της Ευρώπης να στρατιωτικοποιήσει τα σύνορά της και να μεταφέρει την εξέταση του ασύλου εκτός των συνόρων της σε κάποια τρίτη χώρα.
Για όλους αυτούς τους κινδύνους μιλά στην "Αυγή" της Κυριακής η ειδική ερευνήτρια της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ελλάδα και την Κύπρο Λία Γώγου.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗ ΖΩΤΟΥ
* Οι πρακτικές και οι αποφάσεις των εμπλεκομένων χωρών στο προσφυγικό τον τελευταίο καιρό υπονομεύουν τη Συνθήκη της Γενεύης;
Ξέρουμε ότι από τον Νοέμβριο του 2015 έχει αρχίσει ένα επιλεκτικό κλείσιμο των συνόρων. Από τις 19 Φεβρουαρίου η ΠΓΔΜ και η Σερβία έχουν κλείσει τα σύνορά τους για τους Αφγανούς υπηκόους, συν το γεγονός ότι οι Ιρακινοί και οι Σύροι πρέπει να έχουν ταυτότητες και διαβατήρια και το ότι μόνο ένας μικρός αριθμός, μόνο 150 άτομα, περνούν την ημέρα. Άρα έχουν μείνει στην Ελλάδα τον τελευταίο καιρό όχι μόνο οι προηγούμενες εθνικότητες που δεν μπορούσαν να περάσουν αλλά και Αφγανοί πρόσφυγες, όπως και Σύροι και Αφγανοί πρόσφυγες που δεν έχουν τα κατάλληλα έγγραφα. Οι Αφγανοί πρόσφυγες είναι το 30% των αφίξεων στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή και μια ερευνα της Ύπατης Αρμοστείας έχει δείξει ότι το 71% των Αφγανών που έφτασαν στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 2016 έχουν ξεφύγει από βία και πόλεμο. Στην Ελλάδα, εάν συνεχιστεί η ροή των προσφύγων και οι απαγορεύσεις, το ήδη προβληματικό σύστημα υποδοχής, παρ' όλες τις προσπάθειες που έχουν γίνει και νέα κέντρα υποδοχής που έχουν δημιουργηθεί, δεν θα μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των καινούργιων αφίξεων, γι' αυτό και είναι απαραίτητο να υπάρξει μια αλλαγή στη στάση των άλλων κρατών. Δηλαδή πρέπει να έχουμε εσωτερική βοήθεια - αλληλεγγύη μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών και ένα λειτουργικό σύστημα καταμερισμού των προσφύγων ανάμεσα στα κράτη - μέλη.
* Παραβιάζεται η αρχή της μη επαναπροώθησης στα Βαλκάνια;
Όσον αφορά τη Συνθήκη της Γενεύης, κατ' αρχάς το επιλεκτικό σύστημα, το κλείσιμο συνόρων και ο αποκλεισμός εθνικοτήτων από το να περνούν τα σύνορα, είναι παραβίαση του Δικαίου των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και συγκεκριμένα του δικαιώματος στη διάκριση. Οποιοσδήποτε αιτών άσυλο έχει το δικαίωμα να έχει πρόσβαση εξατομικευμένα στο άσυλο. Επίσης, αυτό που μας ανησυχεί πάρα πολύ και καταγράψαμε είναι οι άτυπες μαζικές απελάσεις στη διαδρομή των Βαλκανίων και αυτό είναι μια παραβίαση της Συνθήκης της Γενεύης και της αρχής της μη επαναπροώθησης. Το είδαμε πέρσι με εκατοντάδες καταγραφές από πολλές ΜΚΟ, τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα και στην έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για τις παράνομες επαναπροωθήσεις με βία από την ΠΓΔΜ. Στην τελευταία μας έρευνα συνεχίζουμε να παίρνουμε αυτές τις καταγγελίες. Τώρα υπάρχουν επαναπροωθήσεις και από άλλες χώρες, από την Κροατία.
Δεν μπορείς να χρησιμοποιείς το Σένγκεν και το Δουβλίνο για να πεις επιλεκτικά ότι δεν έχεις πρόσβαση στο άσυλο, όπως επίσης και να επιστρέφεις πίσω όλες αυτές τις εθνικότητες που έχουν φτάσει στο έδαφός σου. Είναι κι αυτό μια παραβίαση της Συνθήκης της Γενεύης.
* Η τουρκική αστυνομία απωθεί Σύρους τραυματίες από το Χαλέπι.
Το δεύτερο κομμάτι που είναι ανησυχητικό είναι η πιθανότητα ή το πλάνο να χαρακτηριστεί η Τουρκία σαν ασφαλής χώρα, η οποία δεν είναι ασφαλής ούτε για τους Τούρκους πολίτες αλλά και επίσης γιατί έχουμε παρατηρήσει ότι δεν υπάρχει αποτελεσματική απόλαυση δικαιωμάτων στους αιτούντες άσυλο στην Τουρκία. Έχουμε επίσης καταγράψει επιστροφές Σύρων και Ιρακινών προσφύγων. Η Διεθνής Αμνηστία έχει δημοσιεύσει τέτοιες περιπτώσεις ή μαζικές συλλήψεις προσφύγων και μεταφορά τους σε απομονωμένα κέντρα κράτησης, χωρίς καμία πρόσβαση σε δικηγόρο ή πληροφόρηση. Το τελευταίο που έχει συμβεί είναι ότι βλέπουμε και έχουμε καταγράψει στην τελευταία μας ανακοίνωση ότι Τούρκοι αστυνομικοί πυροβολούν, κακοποιούν και δεν αφήνουν να περάσουν Σύροι τραυματίες που έρχονται από το Χαλέπι.
Η επιστροφή χωρίς διαδικασίες στην Τουρκία θα ήταν για εμάς παραβίαση ουσιαστικά της συνθήκης της Γενεύης και των βασικών αρχών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το άλλο που μας ανησυχεί είναι η περίπτωση το ΝΑΤΟ να μην κάνει απλά έρευνα και διάσωση, που είναι η βασική υποχρέωση όταν βλέπει κάποια βάρκα σε κίνδυνο, αλλά να επιστρέφει χωρίς καμία διαδικασία τους ανθρώπους στην Τουρκία.
* Να θυμίσουμε τι είναι η Συνθήκη της Γενεύης και για ποιο λόγο συντάχθηκε;
Η διαδικασία της εφαρμογής ενός συστήματος διεθνούς δικαίου για την προστασία των προσφύγων ξεκίνησε από την Κοινωνία των Εθνών. Κορυφώθηκε και ολοκληρώθηκε το 1951 με την υιοθέτηση από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών της Συνθήκης της Γενεύης σχετικά με το καθεστώς των προσφύγων. Η Συνθήκης της Γενεύης ξεκίνησε για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μία από τις θεμελιώδεις αρχές της Συνθήκης της Γενεύης είναι η αρχή της μη επαναπροώθησης, δηλαδή του να μην επιστραφεί ο πρόσφυγας σε χώρα που κινδυνεύει. Η Συνθήκη της Γενεύης περιελάμβανε στην αρχή μόνο Ευρωπαίους πρόσφυγες. Μετά το πρωτόκολλο του 1967 επεκτάθηκε και αφαίρεσε τους γεωγραφικούς και χρονικούς περιορισμούς που έθετε η σύμβαση του 1953.
Αυτή τη στιγμή έχουμε τη μεγαλύτερη προσφυγική κρίση από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Αυτό που μου έμεινε στο μυαλό σαν ερευνήτρια, παρ' ότι υπήρχε πάντα η συνειδητοποίηση του μεγέθους της κρίσης, ήταν η εικόνα τεσσάρων παιδιών από τη Συρία, από 5 έως 10 ετών, με τον 18χρονο αδελφό τους, να κρατούν από το χέρι το ένα το άλλο και να περνούν τα σύνορα κρατώντας τα σακιδιάκια τους με τα αρκουδάκια τους. Για μένα αυτή ήταν η εικόνα της προσφυγικής κρίσης. Βλέπουμε ασυνόδευτα ανήλικα, οικογένειες, μωρά να κάνουν αυτό το φοβερό ταξίδι για να ξεφύγουν από τον πόλεμο και τη βία.
