Ρεπορτάζ: Μαρούλα Πλήκα - Σπύρος Ραπανάκης
Κλειστά σύνορα, φράχτες, στρατός, ακροδεξιές κραυγές και ρατσισμός βγαλμένος από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ευρωπαϊκής Ιστορίας. Η μία όψη του νομίσματος είναι αυτή. Υπάρχει όμως και η άλλη εικόνα, η φωτεινή πραγματικότητα, η ελπίδα, οι στιγμές που θα έπρεπε να είναι η πραγματική Ευρώπη. Εκατοντάδες απλοί άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα, αυθόρμητα και χωρίς δισταγμό, έδειξαν ότι η αλληλεγγύη και η ανθρωπιά μπορούν να κερδίσουν. Αυτό φανερώνει ο χάρτης που ανανεώνεται συνεχώς στο Διαδίκτυο. Δεκάδες σημεία σε όλο το μήκος της χώρας, από τον Πειραιά έως και την Ειδομένη, στην Εθνική Οδό και σε χωριά, όπου χιλιάδες απελπισμένοι πρόσφυγες- στην συντριπτική πλειονότητά τους παιδιά- περιμένουν καρτερικά και με την αγωνία ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους να περάσουν "τη γραμμή", όπως οι ίδιοι την αποκαλούν, τα σύνορα με την ΠΓΔΜ για να πάρουν τον δρόμο προς το όνειρο της Ευρώπης.
Ο χάρτης της ντροπής της ευρωπαϊκής πραγματικότητας και της μισαλλόδοξης στάσης της Αυστρίας και των χωρών του Βίσενγκραντ μετατράπηκε άμεσα σε χάρτη της ελπίδας και της αλληλεγγύης.
Ρατσισμός - αλληλεγγύη σημειώσατε 2
Η έξαρση του προσφυγικού και στην Ελλάδα θέτει σε σκληρή δοκιμασία τις τοπικές κοινωνίες, που καλούνται τώρα όχι απλώς να πουν «καλό κατευόδιο» στα καραβάνια ταλαιπωρημένων ανθρώπων που ξεριζώθηκαν βίαια από τις πατρίδες τους για να γλιτώσουν τις ζωές τους και κυρίως τις ζωές των παιδιών τους, αλλά καλούνται να ανοίξουν την αγκαλιά τους και πιθανότατα να φιλοξενήσουν επί μακρόν ή και να ενσωματώσουν αυτούς τους ανθρώπους. Είναι βέβαιο ότι σε τέτοιες κρίσεις ελλοχεύει ο κίνδυνος του ρατσισμού και της ξενοφοβίας.
Όμως τα πρώτα δείγματα, με εξαίρεση κάποια μεμονωμένα ακραία φαινόμενα, όπως στο Σχιστό, δείχνουν ότι η ελληνική κοινωνία λυγίζει μπροστά στην εικόνα της προσφυγιάς και βγάζει το πιο ανθρώπινο πρόσωπό της. Μεγάλο ρόλο βέβαια παίζουν οι τοπικοί «άρχοντες» και σε πολλές περιπτώσεις δίνουν τον τόνο στην αντίδραση της κοινωνίας που εκπροσωπούν. Βέβαια, αρκετοί τοπάρχες προσπαθούν να βγάλουν την ουρά τους απέξω, επιμένοντας ότι στη διαχείριση του προσφυγικού είναι μια υπόθεση της κεντρικής εξουσίας και δεν τους αφορά.
Μια αντίληψη που βέβαια τους βολεύει, διότι, όταν καλούνται να σηκώσουν κάποιο βάρος σε αυτήν την κρίση, αμέσως αντιδρούν ζητώντας «να πάνε αλλού» τους πρόσφυγες, βρίσκοντας διάφορες αστείες δικαιολογίες και παράλληλα δηλώνουν «δεν είμαστε ρατσιστές». Συνήθως πρόκειται για δημάρχους που γνωρίζουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό από τα «ψηφαλάκια» τους προέρχεται από το πλέον συντηρητικό ή και ακροδεξιάς αντίληψης κομμάτι της κοινωνίας.
Μάθημα ανθρωπιάς από την Κοζάνη
Υπάρχουν όμως και άλλοι δήμαρχοι, για τους οποίους πριν από τα «ψηφαλάκια» μετράει ο άνθρωπος. Έτσι, την ώρα που, για παράδειγμα, στα Διαβατά ηχούσαν ακόμη οι σειρήνες του «πολέμου» για να μη λειτουργήσει στο στρατόπεδο «Αναγνωστοπούλου» το κέντρο μετεγκατάστασης, ο Δήμος Κοζάνης άνοιγε την αγκαλιά του σε 350 πρόσφυγες που τους «πάρκαρε» στα μέρη του με λεωφορεία που είχαν τελικό προορισμό την Ειδομένη.
Ο δήμος έδρασε ακαριαία. Άνοιξε αμέσως το κλειστό γυμναστήριο της Λευκόβρυσης για να ξαποστάσουν και να διανυκτερεύσουν εκεί. Αμέσως κινητοποίησε έναν μηχανισμό αλληλεγγύης και σε χρόνο ρεκόρ, με τον δήμαρχο Λευτέρη Ιωαννίδη και τον αντιπεριφερειάρχη Σταύρο Γιαννακίδη μπροστάρηδες, ετοιμάστηκε ο χώρος και στήθηκε ένα πρόχειρο ιατρείο.
Έγινε έκκληση σε κατοίκους να βοηθήσουν και αλληλέγγυοι έσπευσαν να μοιράσουν νερά, τροφή, κουβέρτες στους πρόσφυγες που -όπως τους έλεγαν- βρίσκονταν επί τρεις ημέρες στον δρόμο. Παιδάκια με μεσογειακή αναιμία μεταφέρθηκαν αμέσως στο νοσοκομείο για να κάνουν την απαιτούμενη μετάγγιση, όπως και ένας 16χρονος που είχε υποβληθεί σε μεταμόσχευση νεφρού και από την ταλαιπωρία επιβαρύνθηκε η υγεία του. Όλοι ήταν «στο πόδι» για να βοηθήσουν τον συνάνθρωπο.
Οι πρόσφυγες ζητούσαν να φύγουν για την Ειδομένη και κανείς δεν μπορούσε να τους σταματήσει. Έφυγαν και πιθανόν να είναι ακόμη εγκλωβισμένοι στα σύνορα με την ΠΓΔΜ. Μια μέρα μετά στο γυμναστήριο που στήθηκε ο πρόχειρος καταυλισμός οδηγήθηκαν άλλοι 350. Στο ιατρείο εθελοντές παθολόγοι, παιδίατροι μέχρι και οδοντίατροι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, ενώ έχει δημιουργηθεί και ένας ξεχωριστός χώρος για τις έγκυες γυναίκες. Τα ίδια αντανακλαστικά δυστυχώς δεν έδειξε η δήμαρχος Καβάλας Δήμητρα Τσανάκα, η οποία άφησε 900 πρόσφυγες να διανυκτερεύσουν στα λεωφορεία και μια ημέρα μετά σε θαλασσοδαρμένους ανθρώπους, που πιθανόν να έχασαν και δικούς τους στα νερά του Αιγαίου, άνοιξε για τη διανυκτέρευσή τους το κλειστό κολυμβητήριο...
Η Σκοτίνα της αλληλεγγύης
Στη Πιερία την περασμένη Τρίτη σήμανε συναγερμός όταν έγινε γνωστό ότι στην περιοχή της Σκοτίνας, στον σταθμό ΣΕΟ, θα διανυκτέρευαν, άγνωστο για πόσες ημέρες, περίπου 300 πρόσφυγες, ανάμεσά τους τουλάχιστον 50 μικρά παιδιά. Από νωρίς το απόγευμα η Ομάδα Δράσης Νομού Πιερίας μετέφερε στο σημείο με τέσσερα αυτοκίνητα τρόφιμα και είδη προσωπικής υγιεινής. Μοιράστηκαν 250 μερίδες ζεστού, μαγειρεμένου φαγητού (φακές με ελιές και ψωμί), φρούτα, χυμοί και βρεφικό γάλα για τα παιδιά, όπως και πάνες και μωρομάντιλα.
Επίσης, μέλη της Διασωστικής Ομάδας έσπευσαν να βοηθήσουν στη διανομή και φρόντισαν τα άρρωστα παιδιά. Στον αγώνα της αλληλεγγύης το «παρών» έδωσαν και ποντιακές ενώσεις, τα μέλη των οποίων ξέρουν από ξεριζωμούς και προσφυγιά, ξέρουν τι σημαίνει να χαρακτηρίζεσαι «ανεπιθύμητος» όχι μόνο από την πατρίδα που αναγκάστηκες να φύγεις, αλλά και σε αυτήν που ήρθες για να γλιτώσεις από τον θάνατο. Οι ενώσεις Ποντίων μαγείρεψαν και πρόσφεραν ένα πιάτο ζεστό φαγητό στους Σύρους, Αφγανούς και Ιρακινούς που έφτασαν στην Ελλάδα για να φύγουν σε άλλους «επίγειους» παραδείσους της Ευρώπης.
Συγκινητικές στιγμές εκτυλίχθηκαν και στη Λαμία, απ' όπου εκατό περίπου Σύροι ξεκίνησαν με τα πόδια τον δικό τους Γολγοθά για την Ειδομένη. Μέσα σε λίγα λεπτά, απλοί πολίτες, ηλικιωμένοι, μικρά παιδιά βγήκαν από τα σπίτια τους και προσέφεραν ένα μπουκάλι νερό, μερικά ζεστά ρούχα και φαγητό. Μαθητές έδωσαν το κολατσιό τους, ενώ γιατροί εξέτασαν τα προσφυγόπουλα και τους ηλικιωμένους.
Αντίστοιχες σκηνές και στο ΣΕΑ στον Αλμυρό του Βόλου, όπου έχουν βρει καταφύγιο τις τελευταίες ημέρες οικογένειες προσφύγων. Η Κουζίνα Αλληλεγγύης του Βόλου και δεκάδες εθελοντές βρέθηκαν δίπλα στους πρόσφυγες.
Ηττήθηκε το "μαύρο"
Η ομαλή λειτουργία του κέντρου μετεγκατάστασης στο στρατόπεδο «Αναγνωστοπούλου» στα Διαβατά στέλνει το ενθαρρυντικό μήνυμα ότι το ξενοφοβικό κίνημα που πήγε να δημιουργηθεί, με μποστάριδες του δημάρχους Δέλτα και Ωραιοκάστρου, μάλλον ηττήθηκε, αφού η πλειονότητα της κοινωνίας της Θεσσαλονίκης το απομόνωσε. Τους πρόσφυγες που μεταφέρθηκαν εκεί υποδέχθηκαν με θέρμη φαντάροι και μέλη αλληλέγγυων κοινωνικών οργανώσεων που έσπευσαν να βοηθήσουν.
Οι πρόσφυγες δεν ένιωσαν ότι είναι «ανεπιθύμητοι», το αντίθετο. Βρήκαν ανθρώπους να τους χαμογελούν, να τους προσφέρουν ένα πακέτο φαγητό, νερό, χυμούς. Να τους οδηγούν στις σκηνές και στους οικίσκους, να οδηγούν στο ιατρείο τους αρρώστους, να κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να νιώσουν ασφαλείς και καλοδεχούμενοι. Οι πρόσφυγες δεν γνωρίζουν για τις ακροδεξιάς αντίληψης συνάξεις του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, δεν γνωρίζουν για τις ακροδεξιάς αντίληψης κινητοποιήσεις μερίδας των κατοίκων.
Τον τόνο για την αντιμετώπιση του προσφυγικού στη Θεσσαλονίκης δίνει ο κεντρικός δήμος, με τον Γιάννη Μπουτάρη να δηλώνει ότι πρέπει άμεσα να βρεθούν και άλλοι χώροι φιλοξενίας και να δέχεται και να προτείνει έξι κτήρια και τοποθεσίες εντός των ορίων του, όταν οι δήμαρχοι του δυτικού τόξου, αν και δηλώνουν καλοί χριστιανοί, λένε «απελθέτω απ' εμού το ποτήριον τούτο». Έτσι κάπως ζωντανεύει η ελπίδα ότι στις δύσκολες αυτές ώρες για τη χώρα μας «το καλό θα νικήσει»...
Οι "ήρωες" του λιμανιού...
Αυτή η εικόνα του καλού αναδεικνύεται και στην αρχή της αλυσίδας, εκεί που πατούν για πρώτη φορά στην ηπειρωτική χώρα οι πρόσφυγες. Μια χούφτα εθελοντών στο λιμάνι του Πειραιά καταβάλλουν κυριολεκτικά ηρωικές προσπάθειες, προσφέροντας ένα πρώτο χαμόγελο, ένα "καλώς ήρθατε", μια κούπα τσάι και ένα τοστ στους χιλιάδες ανθρώπους που φτάνουν κάθε μέρα ταλαιπωρημένοι από τα νησιά. Η Παμπειραϊκή Πρωτοβουλία για τους Πρόσφυγες, πολίτες, ΜΚΟ και οργανώσεις λειτουργούν σχεδόν σε 24ωρη βάση τους σταθμούς επιβατών που έχει παραχωρήσει γι' αυτό τον σκοπό ο ΟΛΠ. Το "έμφραγμα" που έχει δημιουργήσει η μονομερής απόφαση για κλείσιμο, επί της ουσίας, των συνόρων έχει αναγκάσει εκατοντάδες πρόσφυγες να διαμείνουν προσωρινά στους χώρους του λιμανιού, αναμένοντας τα λεωφορεία που θα τους οδηγήσουν στην Ειδομένη. Τέσσερις σταθμούς έχει παραχωρήσει πλέον ο ΟΛΠ, ενώ οι εθελοντές απευθύνουν συνεχείς εκκλήσεις για ρούχα, βρεφικές και παιδικές τροφές, φάρμακα, κουβέρτες και ό,τι άλλο χρειαστεί.
"We want to go" έγραφαν τα πλακάτ που κρατούσαν το μεσημέρι της Παρασκευής πρόσφυγες που έκλεισαν τον δρόμο που περνάει μπροστά από το λιμάνι του Πειραιά, ζητώντας το άνοιγμα των συνόρων. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που αναζητούν κάθε τρόπο για να πάνε στην Ειδομένη, ενώ άλλοι μεταφέρονται σε Σχιστό και Ελληνικό.
Με μεγάλη αποτελεσματικότητα ανταποκρίθηκε το κέντρο προσωρινής φιλοξενίας στο Σχιστό, το οποίο λειτούργησε εκτάκτως τη Δευτέρα. Σχεδόν 1.500 άνθρωποι βρίσκονται στο πρώην στρατόπεδο, χωρίς να έχουν σημειωθεί προβλήματα, καθώς τόσο οι στρατιώτες όσο και η Υ.Α. του ΟΗΕ παρείχαν τρόφιμα, ρούχα, ιατρική φροντίδα και ό,τι άλλο ήταν απαραίτητο στους πρόσφυγες.
