"Εγώ απήγαγα τα κορίτσια σας" ανακοίνωσε υπερήφανος ο ηγέτης της ισλαμικής οργάνωσης Μπόκο Χαράμ την προηγούμενη εβδομάδα. Εκείνο όμως που προκάλεσε παγκόσμιο σοκ δεν ήταν η ανάληψη της ευθύνης αλλά η υπόσχεσή του να πουλήσει τις 223 μαθήτριες που κρατά η οργάνωση από τις 14 Απριλίου στα σύγχρονα σκλαβοπάζαρα. Και όλα αυτά στο όνομα του Θεού.
Το Μπόκο Χαράμ υπερασπίζεται μια εκδοχή του Ισλάμ τόσο φονταμενταλιστική, ώστε να απαγορεύει (χαράμ = απαγορευμένο) στους μουσουλμάνους κάθε πολιτική ή κοινωνική δραστηριότητα που συνδέεται με δυτικά πρότυπα (μπόκο). Και στα πρότυπα αυτά περιλαμβάνονται οι εκλογές, το να φορά κανείς παντελόνια ή να πηγαίνει σε ένα σχολείο που δεν είναι κατηχητικό. Υπ' αυτήν την έννοια τα δυτικά πρότυπα είναι απεριόριστα και ο κατάλογος των "απίστων" ατελείωτος.
Κάτω από τις εντεινόμενες εσωτερικές και διεθνείς επικρίσεις για την ανικανότητα των αρχών να κάνουν το παραμικρό για να εντοπίσουν τις μαθήτριες εδώ και ένα μήνα, ο πρόεδρος της Νιγηρίας Τζόναθαν Γκούντλακ ανακοίνωσε ότι ξεκινά "παγκόσμια εκστρατεία" για την απελευθέρωσή τους. Εκτός από το να συλλαμβάνει ντόπιες ακτιβίστριες που πρωτοστατούν στις ογκώδεις διαδηλώσεις για τον ίδιο στόχο, η κυβέρνηση απηύθυνε έκκληση για βοήθεια στην Ουάσιγκτον εκφράζοντας την ελπίδα ότι ο πρόεδρος Ομπάμα θα βοηθήσει τη χώρα να επιλύσει τα "σοβαρά προβλήματα ασφάλειάς" της. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Γαλλία δεσμεύτηκαν να παρέχουν στη νιγηριανή κυβέρνηση κάθε συνδρομή για την επίτευξη του στόχου.
Είναι όμως η στρατιωτική βοήθεια και μια διεθνής "αντιτρομοκρατική εκστρατεία" αυτό που πραγματικά χρειάζεται η σημερινή Νιγηρία και κατ' επέκταση η Αφρική; Στη συγκεκριμένη ήπειρο κατοικεί το 15% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ωστόσο η περιοχή αντιπροσωπεύει μόλις το 2,7% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Και αυτό περιορίζεται βασικά σε δύο χώρες, τη Νότια Αφρική και τη Νιγηρία. Το προσδόκιμο ζωής μετά βίας ξεπερνά τα 50 χρόνια και πέφτει ακόμη πιο χαμηλά στις χώρες που μαστίζονται από λιμούς και το AIDS.
Την ίδια ώρα η περιοχή είναι πλούσια σε ενεργειακούς πόρους και σπάνια μεταλλεύματα. Το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων της γαλλικής πυρηνικής βιομηχανίας παράγεται στο Μάλι, που, διόλου τυχαία "φιλοξενεί" το τελευταίο διάστημα ισχυρές γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις. Προβλέπεται ότι πολύ σύντομα οι ΗΠΑ θα καλύπτουν το ένα τέταρτο των ενεργειακών τους αναγκών από τις χώρες του Κόλπου της Γουινέας. Και φυσικά υπάρχει ο μεγάλος ανταγωνιστής, η Κίνα, που πραγματοποιεί τελευταία σημαντικές επενδύσεις σε ολόκληρη την ήπειρο και προμηθεύεται το μεγαλύτερο μέρος των καυσίμων που έχει ανάγκη η τεράστια βιομηχανία της από χώρες της κεντρικής Αφρικής.
Δεν προκαλεί επομένως απορία η ραγδαία στρατιωτικοποίηση της ηπείρου την τελευταία δεκαετία. Επισήμως η μοναδική σημαντική στρατιωτική βάση που διαθέτουν οι ΗΠΑ βρίσκεται στο Τζιμπουτί. Ωστόσο, χιλιάδες Αμερικανοί στρατιωτικοί στρατολογούν και εκπαιδεύουν Αφρικανούς σε δεκάδες άλλες αφρικανικές χώρες υπό το πρόσχημα της "καταπολέμησης της τρομοκρατίας". Την ίδια ώρα η Ουάσιγκτον έχει αυξήσει τη στρατιωτική βοήθεια προς τους συμμάχους τους στην περιοχή εξοικονομώντας τα σχετικά κονδύλια από περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια.
Η αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή στην ήπειρο πολλαπλασίασε τόσο τις εστίες αστάθειας όσο και τις διάφορες "τρομοκρατικές" οργανώσεις. Η Ουάσιγκτον υποστήριξε το 2006 την αιθιοπική εισβολή στη Σομαλία που γέννησε την ισλαμική οργάνωση Σαμπάμπ. Η επέμβαση στη Λιβύη εξόπλισε τις οργανώσεις που λίγο αργότερα ανέτρεψαν την κυβέρνηση στο Μάλι - παρεμπιπτόντως ο αρχηγός τους Αμαντού Σανόγκο είχε εκπαιδευτεί από τον αμερικανικό στρατό.
Ποιοι τελικά είναι οι υποστηρικτές της Αλ Κάιντα στην Αφρική; Γιατί, με την εξαίρεση του Μπόκο Χαράμ (που ακόμη και σύμφωνα με τους New York Times οφείλει περισσότερο την ύπαρξή του στις οικονομικές ανισότητες μεταξύ χριστιανικού Νότου και μουσουλμανικού Βορρά, καθώς και τη βαναυσότητα των ντόπιων δυνάμεων ασφαλείας, "Στη Νιγηρία μια φονική ομάδα έχει τοπικές ρίζες" -25.2.2012), οι περισσότερες ένοπλες οργανώσεις δεν φαίνονται να εμπνέονται από έναν παγκόσμιο "ιερό πόλεμο", αλλά από πολύ συγκεκριμένα τοπικά ζητήματα.
Το Μπόκο Χαράμ δεν είναι η μοναδική ανταρτική οργάνωση της Νιγηρίας. Υπάρχει και το Κίνημα για την Απελευθέρωση του Δέλτα του Νίγηρα (MEND), που εδώ και δεκαετίες δίνει μια άνιση μάχη με το νιγηριανό στρατό και τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρίες που εκμεταλλεύονται τα πλούσια ενεργειακά κοιτάσματα της περιοχής. Ο διακηρυγμένος στόχος του δεν είναι η επιβολή του ισλαμικού νόμου, αλλά η εθνικοποίηση του πετρελαϊκού πλούτου και η αποζημίωση των κατοίκων της περιοχής από τις ανεπανόρθωτες περιβαλλοντικές ζημιές που έχει προκαλέσει στην περιοχή η ανεξέλεγκτη δράση των πολυεθνικών.
Η εντατικοποίηση των αντιτρομοκρατικών επιχειρήσεων στη Νιγηρία θα μπορούσε επομένως να εξυπηρετήσει βαθύτερους στόχους από τη συντριβή των σκοταδιστών του Μπόκο Χαράμ. Με την περαιτέρω στρατιωτικοποίηση, η Νιγηρία θα προσπαθούσε να κάμψει την αντίσταση των κατοίκων του Δέλτα, το Μαρόκο θα ενέτεινε τις επιχειρήσεις κατά του Μετώπου Πολισάριο και ο Νίγηρας πιθανότατα θα επιχειρούσε να "ξεριζώσει" τις ένοπλες οργανώσεις των Τουαρέγκ που σήμερα απειλούν τις γαλλικές εξορύξεις ουρανίου στη Σαχάρα.
Τα προβλήματα για την Αφρική δεν έχουν τέλος. Χρειάζεται όμως πραγματική διαστροφή για να θέσει κανείς στην κορυφή του καταλόγου την τρομοκρατία. Η πείνα, η ξηρασία και οι επιδημίες προκαλούν καθημερινά απείρως περισσότερα θύματα σε έναν πόλεμο που έχει μόνο αμάχους. Από την άλλη, ο "πόλεμος κατά της τρομοκρατίας" -το ιδεολογικό τέκνο του Τζορτζ Μπους, το οποίο έχει αγκαλιάσει με τόση θέρμη ο διάδοχός του- αφήνει πίσω του μόνο ερείπια. Μια ματιά στην "απελευθερωμένη" Λιβύη των πολεμάρχων είναι αρκετή.
