Δύο τηλεοπτικές μονομαχίες έγιναν την εβδομάδα που πέρασε μεταξύ των τεσσάρων επικεφαλής υποψηφίων για την προεδρία της Κομισιόν, του Ζαν Κλοντ Γιούγκερ της Ευρωδεξιάς, του Μάρτιν Σουλτς των Ευρωσοσιαλιστών, του Γκι Φέρχοφστατ των Ευρωφιλελεύθερων και της Σκα Κέλερ των Ευρωπράσινων και είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Έβγαζαν ένα εξαιρετικά συναινετικό κλίμα, με την εξαίρεση, σε κάποια ζητήματα, των τοποθετήσεων της Πράσινης Κέλερ.
Λόγοι γι' αυτή την... αβάσταχτη αρμονία υπήρχαν πολλοί. Ένας λόγος είναι τεχνικός: οι τρεις κύριοι είναι επαγγελματίες της Ευρώπης με μακρά θητεία στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, όπου κυρίαρχη είναι η κουλτούρα της αναζήτησης συναινέσεων και συμβιβασμών, ενώ γνωρίζονται αιώνες μεταξύ τους, μιλούν στον ενικό κι έχουν στηρίξει δεκάδες αποφάσεις της Ε.Ε. από κοινού. Ο βασικότερος λόγος, όμως, είναι πολιτικός. Ο καθένας τους -και κυρίως οι δύο κυρίαρχοι υποψήφιοι, ο Σουλτς και ο Γιούνκερ- είναι υποχρεωμένος να εκπροσωπήσει τις απόψεις δεκάδων κομμάτων από όλη την Ευρώπη, πολλά από τα οποία είναι σήμερα κυβερνητικά και υπεύθυνα για την ασκούμενη πολιτική. Κι ενώ στο τραπέζι των τηλεμαχιών ουσιαστικά τάσσονται υπέρ μιας ομοσπονδιακής Ευρώπης -με διαφορετικές αποχρώσεις- δεν έχουν το ελεύθερο να πουν ξεκάθαρα την άποψή τους, αφού εντός των πολιτικών τους ομάδων το κλίμα είναι διαφορετικό.
Τα ευρωομόλογα και η ρεάλπολιτικ
Του λόγου το αληθές αποδεικνύει η συζήτηση για την ανάπτυξη και το εργαλείο των ευρωομολόγων. Ενώ τόσο ο Γιούνκερ -πρώτος, από το 2010- όσο και ο Σουλτς θεωρούν ότι τα ευρωομόλογα, ο δανεισμός με κοινή εγγύηση δηλαδή, θα ήταν μια λύση για να πάρει πάλι μπρος η οικονομία της ευρωπαϊκής περιφέρειας, που έχει παραλύσει από την πολιτική της λιτότητας, επί της ουσίας δεν τα προτείνουν. Ο Γιούνκερ, επειδή το μεγαλύτερο κόμμα που τον στηρίζει, οι Χριστιανοδημοκράτες της Άνγκελα Μέρκελ -αλλά όχι μόνο- δεν θέλει ούτε να το ακούσει. Ως υποψήφιος της Ευρωδεξιάς, λοιπόν, αναγκάστηκε πολύ γρήγορα να αναδιπλωθεί και να πει ότι για την ώρα δεν είναι ώριμες οι συνθήκες. Ο Σουλτς, πιο πολιτικάντης, εξακολουθεί να τα βάζει στη συζήτηση, προσθέτοντας όμως αμέσως ότι δεν υπάρχει ακόμη γι' αυτά πλειοψηφία. Καθώς, μάλιστα, μόλις πριν από πέντε μήνες, απέτυχε παταγωδώς να τα επιβάλει στις διαπραγματεύσεις για την κυβερνητική συμφωνία του μεγάλου συνασπισμού στο Βερολίνο, θα φαινόταν ψεύτης αν υποσχόταν το αντίθετο σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Γι' αυτό και στις τηλεμαχίες έριχνε την μπάλα στην εξέδρα, λέγοντας ότι η προτεραιότητά του, εάν γίνει πρόεδρος της Κομισιόν, θα είναι να ασχοληθεί με «τα καθημερινά προβλήματα των απλών ανθρώπων».
Για τον Φέρχοφστατ, η λύση είναι... απλή. Πιστεύει ότι αυτό που θα φέρει την ανάπτυξη θα είναι η εμβάθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ολοκλήρωση της δημοσιονομικής και τραπεζικής ένωσης, η δημιουργία μιας ενιαίας ψηφιακής και ενεργειακής αγοράς - όχι ο κοινός δανεισμός και οι δημόσιες επενδύσεις.
Μόνο η Κέλερ είχε την πολυτέλεια να αφήσει κατά μέρος τη ρεάλπολιτικ, να ταχθεί αναφανδόν υπέρ των ευρωομολόγων και να θυμίσει ότι στη χώρα της, τη Γερμανία, για παράδειγμα, η δημοσιονομική κατάσταση είναι τόσο καλή, επειδή δανείζεται -χάρη στην κρίση των άλλων- με πολύ χαμηλά επιτόκια.
Ποιος θέλει τη λιτότητα;
Στο μείζον θέμα που διχάζει σήμερα την Ευρώπη, τη λιτότητα, οι Γιούνκερ και Σουλτς έμοιαζαν ως εσωτερική αντιπολίτευση στα κόμματά τους - όπου αυτά κυβερνάνε. «Απεταξάμην» ήταν το κοινό μήνυμα και η πρότασή τους «δημοσιονομική πειθαρχία με αναπτυξιακό προσανατολισμό». Ποιος θα μπορούσε να πει κάτι εναντίον της; Ωστόσο, επί της δοσολογίας δεν τοποθετήθηκε κανείς. Το καταστροφικό δημοσιονομικό «συμμάζεμα» στην Ελλάδα δεν φαίνεται να τους πτοεί, αν και ειδικά ο Γιούνκερ έχει κάνει κατά καιρούς την αυτοκριτική του για την ελληνική «συνταγή» - με τη μόνιμη μπηχτή ότι ο ίδιος ως πρόεδρος του Eurogroup είχε προσπαθήσει να την αμβλύνει, αλλά δεν βοήθησαν καθόλου ούτε οι Σοσιαλδημοκράτες ομόλογοί του, «κάποιοι από τους οποίους ήταν αυστηρότεροι από τους Χριστιανοδημοκράτες» έναντι της Ελλάδας.
Ο Γιούνκερ, στην προσπάθειά του να μην εκχωρήσει το «κοινωνικό» στους Ευρωσοσιαλιστές, τάσσεται υπέρ του θεσμοθετημένου κατώτατου μεροκάματου στην Ευρώπη, κι ο Σουλτς, για να μην εκχωρήσει το «δίκαιο» στην Αριστερά και τους Πράσινους, ορκίζεται ότι θα αγωνιστεί για μια Ευρώπη «των πολιτών κι όχι των σπεκουλαδόρων».
Η απουσία της άλλης άποψης
Η τηλεμαχία απευθύνθηκε ουσιαστικά σε ένα πολύ ειδικό κοινό, αυτό που βλέπει Euronews, αφού κανένα από τα ευρείας λήψεως κανάλια στα 28 κράτη - μέλη δεν την αναμετάδωσε - και ο απόηχός της στον ευρωπαϊκό Τύπο ήταν περιορισμένος. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές εφημερίδες που ασχολήθηκαν με το ντιμπέιτ επισήμαναν την απουσία της άλλης άποψης, της άποψης της Ευρωαριστεράς, η οποία θα χαλούσε αυτό το κλίμα της αρμονίας και θα ανάγκαζε και τους άλλους να τοποθετηθούν πιο συγκεκριμένα τόσο στα θέματα της οικονομίας, όσο και στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής. Οι πολίτες της Ευρώπης θα έχουν την ευκαιρία να ακούσουν την άποψη της Αριστεράς -διά του επικεφαλής υποψηφίου της Αλέξη Τσίπρα- στο κεντρικό ντιμπέιτ της 15ης Μαΐου, το οποίο αναμένεται να μεταδοθεί σε όλες τις χώρες, από κανάλια που πιάνουν στους δέκτες τους σχεδόν όλα τα νοικοκυριά.
