Η σύγκρουση Δύσης – Ρωσίας που έχει ξεσπάσει στην Ουκρανία τείνει να αντιμετωπίζεται από την αριστερά αποκλειστικώς και μόνο ως ένας γεωπολιτικός ανταγωνισμός μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Ορισμένοι επιμένουν να κρατούν μια αποστασιοποιημένη και αδιάφορη ουδετερότητα θεωρώντας ότι πρόκειται για «ενδοϊμπεριαλιστικό ανταγωνισμό», ενώ η μεγάλη πλειοψηφία δείχνει μια σαφή προτίμηση προς τη Ρωσία λόγω του ότι το αντίπαλο δέος κυριαρχείται από πολιτικούς απογόνους των μεραρχιών Ες Ες που συστρατεύτηκαν με τους Ναζί στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και βαρύνονται με φριχτά εγκλήματα. Όμως, ακόμη και αυτοί μένουν στη μονοδιάστατη γεωπολιτική προσέγγιση του φαινομένου.
Άποψη του γράφοντος είναι ότι η σύγκρουση αυτή έχει εκτός από γεωστρατηγικά και σαφέστατα πολιτικά στοιχεία και η εξέλιξή της ενδέχεται να αποδειχθεί μεγάλης σημασίας για την αριστερά παγκοσμίως.
Συγκεκριμένα, από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και μετά, στον κόσμο έχει κυριαρχήσει αναντίρρητα το καπιταλιστικό μοντέλο οικονομικής λειτουργίας, χωρίς να αμφισβητείται ουσιαστικά ακόμη και σήμερα. Αυτό άραγε υφίσταται γιατί ο καπιταλισμός είναι ένα επιτυχημένο σύστημα; Στην πραγματικότητα βλέπουμε ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η λειτουργία αυτού του ιδιόρρυθμου καπιταλιστικού μοντέλου που ακολουθείται σήμερα, στο οποίο κυριαρχεί το μεταφυσικό μέγεθος των «Αγορών», παρουσιάζει σοβαρότατα προβλήματα. Τόσο μεγάλα που πολλοί αναρωτιούνται αν έχει την παραμικρή σχέση με τον ορθό λόγο, που υποτίθεται ότι αποτελεί τον πολιτισμικό πυρήνα του νεωτερικού κόσμου.
Και όμως το μοντέλο αυτό συνεχίζει να επιβιώνει απορρυθμίζοντας ακόμη περισσότερο τον πλανήτη, αδιαφορώντας για τον Μαρξ και τις θεωρίες του περί «κρίσεων του καπιταλισμού». Βέβαια, οι κρίσεις πράγματι υπάρχουν. Είναι πολλαπλές διαδοχικές και σαρωτικές. Όμως κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να ασχοληθεί με αυτές.
Άποψη του γράφοντος είναι ότι αυτό σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στο ότι το καπιταλιστικό οικονομικό μοντέλο έχει συσσωματωθεί σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό μέγεθος, το οποίο κυριάρχησε στον κόσμο μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Μιλάμε δηλαδή για ένα είδος «απολιθωμένου καπιταλισμού» που βρίσκεται εκτός κριτικής.
Ο καπιταλισμός προστατεύεται από τον μύθο της αμερικανικής ισχύος
Θα πρέπει να θυμηθούμε ότι με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και του ανατολικού συνασπισμού δεν ήταν ο καπιταλισμός αυτός που νίκησε. Ήταν η Δύση. Δηλαδή κάτι πολύ ευρύτερο. Σε αυτό το «πακέτο» που συντελεί τη Δύση εκτός από τον καπιταλισμό περιλαμβάνονται και μια σειρά από άλλα μεγέθη, το σημαντικότερο ίσως εκ των οποίων είναι η αίσθηση περί απόλυτης στρατιωτικής, τεχνολογικής και γεωστρατηγικής παντοδυναμίας των Δυτικών γενικώς και των Ηνωμένων Πολιτειών ειδικότερα.
Σήμερα λοιπόν που αυτό το ιδιόρρυθμο χαοτικό καπιταλιστικό μοντέλο αντιμετωπίζει τόσο πολλά προβλήματα και αντιφάσεις, βρίσκεται προστατευμένο από κάθε προσπάθεια ανατροπής του, ή έστω άσκησης ουσιαστικής κριτικής, μέσα σε έναν θύλακα τον οποίο προσφέρει ο μύθος της αμερικανικής παντοδυναμίας. Και αυτός ο θύλακας πρέπει να σπάσει.
Πολύ απλά, ακόμη και οι πιο σφοδροί πολέμιοι του καπιταλιστικού μοντέλου, συνειδητά ή ασυνείδητα, θεωρούν ότι αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού μεγέθους που συνεχίζει να κυριαρχεί στον πλανήτη και δεν μπορεί να επιτρέψει το μοντέλο αυτό να θιγεί. Εντελώς απλοϊκά μπορούμε να πούμε ότι δεν μπορείς να μελετάς υπέρβαση ή ανατροπή του καπιταλισμού όταν θεωρείς ότι τα πάντα τα ελέγχουν οι Αμερικανοί ή εν πάση περιπτώσει είναι πανίσχυροι. Άρα, η συντριβή ή έστω το ράγισμα αυτού του μύθου είναι κρίσιμης σημασίας ώστε να απελευθερωθεί ο καπιταλισμός από το προστατευτικό περίβλημα της αμερικανικής ισχύος και να μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα πλέγμα οικονομικών θεωριών και πρακτικών που αντιμετωπίζει πλέον πάρα πολλά προβλήματα, δυσλειτουργίες και αντιφάσεις και όχι σαν ένα μεταφυσικό μέγεθος απόλυτης ισχύος.
Και οι εξελίξεις στην Ουκρανία συντελούν προς αυτήν την κατεύθυνση. Σήμερα, οι αποψιλωμένες αμερικανικές δυνάμεις ελάχιστα πράγματα μπορούν να κάνουν για να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία. Άρα, ο μύθος περί δυτικής, δηλαδή αμερικανικής, παντοδυναμίας, δηλαδή το προστατευτικό περίβλημα του καπιταλισμού υφίσταται σοβαρό πλήγμα. Παρόμοια και πολύ σημαντικότερα μπορεί να είναι στο κοντινό μέλλον τα πλήγματα για τον μύθο της αμερικανικής παντοδυναμίας, ιδίως της στρατιωτικής, από τη λεγόμενη Κινεζική Επανάσταση στις Στρατιωτικές Υποθέσεις. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Κατά συνέπεια, η ουδετερότητα στο ζήτημα της Ουκρανίας δεν είναι ίσως η σοφότερη άποψη από αριστερής σκοπιάς. Μια καθαρή νίκη της Ρωσίας έστω και σε επίπεδο εντυπώσεων (ή μάλλον κυρίως σε επίπεδο εντυπώσεων) ενδέχεται να έχει σημαντικές παράπλευρες συνέπειες για τη δυνατότητα ανάπτυξης σοβαρών αριστερών πολιτικών αμφισβήτησης και υπέρβασης αυτού του απολιθωμένου καπιταλιστικού μοντέλου οικονομικής λειτουργίας που κυριαρχεί σήμερα στον κόσμο.
* Ο Κωνσταντίνος Γρίβας διδάσκει το μάθημα της Γεωπολιτικής στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και Γεωγραφία της Ασφάλειας και των Αφοπλισμών στο Τμήμα Τουρκικών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών.
