«Πήραμε απόφαση να σηκώσουμε ψηλά την ουκρανική σημαία και ελπίζουμε να επικρατήσει η επιθυμία για ειρήνη». Τάδε έφη ο αρχηγός της παραολυμπιακής ομάδας της Ουκρανίας, η οποία παραδόξως αποφάσισε να παρελάσει μαζί με τις άλλες στο Σότσι, στην τελετή έναρξης των Παραολυμπιακών Αγώνων. Την ίδια ώρα που οι αθλητές προσπαθούν να αγκιστρωθούν από την ψευδαίσθηση της ολυμπιακής εκεχειρίας, η ουκρανική τηλεόραση μιλάει για 30.000 Ρώσους φαντάρους στην Κριμαία και η ρωσική τηλεόραση αναμεταδίδει τις δηλώσεις του εκπροσώπου του Βλαντίμιρ Πούτιν ότι η Ρωσία «δεν έχει καμία σχέση» με τις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας της ρωσικής πλειονότητας στην Κριμαία και στην Ανατολική Ουκρανία. Η απόφαση της τοπικής Βουλής της Κριμαίας να ζητήσει την ένωση με τη Ρωσία και να προχωρήσει στο σχετικό δημοψήφισμα, την ερχόμενη Κυριακή, σε συνδυασμό με την άμεση ανταπόκριση της προέδρου του ρωσικού ομοσπονδιακού συμβουλίου, Βαλεντίνας Ματβιένκο, που είπε ότι «εάν υπάρξει θετική απόφαση στο δημοψήφισμα, τότε η δημοκρατία της Κριμαίας θα είναι ισότιμο μέλος της Ρωσικής Ομοσπονδίας», έχει προκαλέσει πανικό στο Κίεβο και βαθιά ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και την Ουάσιγκτον.
Το ταμπού της προσάρτησης
Βέβαια, ο μεταβατικός πρωθυπουργός της Ουκρανίας Αρσένι Γιάτσενγιουκ θέλει να πιστεύει ότι «κανείς στον πολιτισμένο κόσμο δε θα αποδεχτεί το αποτέλεσμα του αποκαλούμενου δημοψηφίσματος», που είναι «παράνομο» και ασύμβατο με το σύνταγμα της Ουκρανίας. Αλλά η πίστη του θα δοκιμαστεί το επόμενο διάστημα, αφού το ταμπού της αλλαγής των συνόρων έχει ήδη σπάσει στην περίπτωση του Κοσσυφοπεδίου. Το ταμπού που δεν έχει σπάσει ακόμη είναι η προσάρτηση μιας αποσχισμένης περιοχής σε μια άλλη χώρα. Η Ρωσία, για παράδειγμα, δεν προσάρτησε τη Νότια Οσετία μετά την απόσχισή της από τη Γεωργία, αλλά περιορίστηκε να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία της.
Στο μεταξύ, οι επίδοξοι μελλοντικοί ηγέτες της Ουκρανίας, ο Βιτάλι Κλίτσκο και η Γιούλια Τιμοσένκο, έσπευσαν στο Δουβλίνο στη μάζωξη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, διεκδικώντας ο καθείς για τον εαυτό του το... χρίσμα της Ευρωδεξιάς, μια διεκδίκηση με μεγάλη δόση ειρωνείας, αφού η χώρα τους δεν πρόκειται, στο ορατό μέλλον τουλάχιστον, να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Υπάρχουν ακόμη περιθώρια...
Οι απειλές μπορεί να πέφτουν βροχή, η Ρωσία μπορεί να έχει επιβάλει τετελεσμένα στην Κριμαία, το ΝΑΤΟ μπορεί να λέει ότι στηρίζει την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να έχουν στείλει μαχητικά αεροσκάφη στη Βαλτική, αλλά, για την ώρα τουλάχιστον, κανείς δεν θέλει να ρισκάρει την... παγκόσμια ειρήνη για την Κριμαία, κανείς δεν θέλει να τραβήξει το σκοινί μέχρι να σπάσει. «Υπάρχει ακόμη περιθώριο για διπλωματική λύση» λέει ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα και τηλεφωνιέται -κατά τα φαινόμενα χωρίς αποτέλεσμα- με τον Πούτιν, ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν Βαν Ρομπάι καλεί τη Μόσχα να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της κρίσης, «αλλιώς οι κυρώσεις θα σκληρύνουν».
Η έκτακτη σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την κρίση στην Ουκρανία την Πέμπτη ήταν «θυελλώδης» σύμφωνα με τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ, αλλά κατέληξε σε μια μάλλον αμήχανη απόφαση, σε ένα σχέδιο «τριών σταδίων», που αφήνει τον δρόμο της διπλωματίας ανοιχτό.
Το πρώτο βήμα είναι να παγώσουν εδώ και τώρα οι διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για τη διευκόλυνση της χορήγησης βίζας. Εάν τις επόμενες μέρες δεν υπάρξει κάποιου είδους συμφωνία με τη Μόσχα για τη συμμετοχή της σε διεθνή ομάδα επαφής για την Ουκρανία, το δεύτερο βήμα θα είναι να ισχύσουν ταξιδιωτικές απαγορεύσεις για τους «υπεύθυνους» στη Μόσχα καθώς και το πάγωμα των τραπεζικών τους λογαριασμών στο κοινοτικό έδαφος. Εάν η Ρωσία συνεχίσει τις κινήσεις αποσταθεροποίησης της Ουκρανίας και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Κριμαία, τότε ενεργοποιείται το τρίτο βήμα: «σημαντικές αλλαγές στις σχέσεις της Ε.Ε. με τη Μόσχα», όπως το διατύπωσε η Γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, που ουσιαστικά σημαίνει σοβαρές οικονομικές κυρώσεις, «τις οποίες απευχόμαστε».
Η Μέρκελ σε ρόλο - κλειδί
Δεν είναι τυχαίο το ότι οι προβολείς στις Βρυξέλλες ήταν στραμμένοι στη Μέρκελ, ότι όλοι περίμεναν να δουν πώς θα διατυπώσει το μάλλον λάιτ τελεσίγραφο της Ε.Ε. προς τον Ρώσο πρόεδρο. Τόσο οι Ευρωπαίοι όσο και -πολύ περισσότερο- οι Αμερικανοί θεωρούν ότι η Γερμανίδα καγκελάριος μπορεί να παίξει τον ρόλο - κλειδί στη δύσκολη διαπραγμάτευση με τον Πούτιν, για πολλούς λόγους.
Ο ένας είναι... προσωπικός. «Εάν κάποιος μπορεί να πείσει τον Πούτιν να στείλει τους φαντάρους του πίσω στα στρατόπεδα, αυτή είναι η Μέρκελ», υποστήριζε τις προάλλες το αμερικανικό περιοδικό New Yorker - κι ως ένα σημείο έχει δίκιο. Ο Πούτιν σέβεται τη Μέρκελ, τη θεωρεί πιο σκληρό καρύδι από τον Μπάρακ Ομπάμα. Φίλοι δεν είναι, δεν συμπαθιούνται καν, σχεδόν σε κάθε συνάντησή τους κάνουν γυμνάσια η μία στον άλλο, εναλλάξ. Δεκάδες ανέκδοτα υπάρχουν είτε για τις ειρωνικές παρατηρήσεις της Μέρκελ στον Πούτιν περί νόμων που υπηρετούν την ελευθερία της έκφρασης, είτε για το σκυλί που άφησε ο Πούτιν στην αγκαλιά της Μέρκελ εν γνώσει του ότι παθαίνει πανικό με τα σκυλιά. Ωστόσο, παρά τις δύσκολες σχέσεις τους, κανείς δεν ξεπέρασε τα όρια του άλλου, επειδή τα ξέρει και τα καταλαβαίνει. Η μεν Ανατολικογερμανίδα Μέρκελ έμαθε από μικρή τα ρωσικά και τον τρόπο που σκέφτεται η «ρώσικη αρκούδα», ο δε πρώην πράκτορας της KGB στην Ανατολική Γερμανία, Πούτιν εκτός από τα γερμανικά, σπούδασε και τη νοοτροπία των Γερμανών.
Μέρκελ και Πούτιν επαναλαμβάνουν ότι οι χώρες τους έχουν μια «στρατηγική συνεργασία» και μέχρι τώρα τουλάχιστον κανείς από τους δύο δεν θέλησε ποτέ να γυρίσει στην πλάτη του σ' αυτή. Δεν είναι τυχαίο, ότι από το 1973, που έγινε ο πρώτος αγωγός μεταφοράς αερίου από τη Σιβηρία στην τότε Δυτική Γερμανία, όσες πολιτικές κρίσεις κι αν ξέσπασαν -με κορυφαία ίσως την κρίση των πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς Πέρσινγκ, Κρουζ και SS 20-, ποτέ δεν σταμάτησε η ροή του αερίου. Και τώρα, μεσούσης αυτής της κρίσης, οι γερμανικές βιομηχανίες θεωρούν σχεδόν αυτονόητο ότι ο Πούτιν δεν πρόκειται να κλείσει τις στρόφιγγες, δεν πρόκειται να ρισκάρει τα σημαντικά έσοδα από το αέριο.
Και ολίγη Ostpolitik...
Πέρα από τις μπίζνες, σημαντικό ρόλο παίζει και η παράδοση της Ostpolitik. Από τα χρόνια του Βίλι Μπραντ μέχρι σήμερα, όποιος κι αν κυβερνάει τη Γερμανία επιδιώκει να κρατά τις ισορροπίες με τη Μόσχα. Αν ταιριάζει και η προσωπική χημεία, όπως στην περίπτωση του Γκέρχαρντ Σρέντερ με τον Πούτιν, ακόμη καλύτερα.
Επιπλέον, η Γερμανία ήδη από το 2003 δεν ακολουθεί αυτόματα τους Αμερικανούς. Ο Σρέντερ είχε διαφοροποιηθεί λέγοντας ένα βροντόφωνο «όχι» στον πόλεμο του Ιράκ, ενώ η Μέρκελ, που τότε, ούσα στην αντιπολίτευση, ήταν πιστή ακόλουθος των Ηνωμένων Πολιτειών, μόλις ανέβηκε στην εξουσία άρχισε να διαφοροποιείται από κάποιες επιλογές της Ουάσινγκτον, χαμηλόφωνα μεν, συστηματικά δε. Ποτέ δεν υπέκυψε στις αμερικανικές πιέσεις για πλήρη ένταξη της Ουκρανίας στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ, ποτέ δεν έκοψε τις γέφυρες με τον Πούτιν, όσες φορές κι αν συγκρούστηκαν επί συγκεκριμένων θεμάτων. Μάλιστα, μετά την αποκάλυψη ότι οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούσαν το κινητό της, κρύωσαν οι αρχικά καλές σχέσεις της με τον Ομπάμα.
Αυτή η πρόσφατη ιστορία των διαφοροποιήσεων κάνει τον Πούτιν πιο ευεπίφορο στις επαφές με τη Μέρκελ - γι' αυτό και τηλεφωνιούνται όλες αυτές τις μέρες πολύ συχνότερα απ' ό,τι ο Πούτιν με τον Ομπάμα.
ΡΕΠΟΡΤΑΖ - ΑΝΑΛΥΣΗ: ΚΑΚΗ ΜΠΑΛΗ
