Σε πολιτική συμφωνία θα επιχειρήσουν να καταλήξουν οι υπουργοί Γεωργίας και Αλιείας της Ε.Ε. στη διήμερη συνεδρίαση που λαμβάνει χώρα στις 9 και 10 Δεκεμβρίου, για θέματα σχετικά με τις αλιευτικές ποσοστώσεις σε Ατλαντικό, Βόρεια Θάλασσα, Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα.
Τα συμπεράσματα που εγκρίθηκαν την Δευτέρα 9 Δεκεμβρίου από τους 27 υπουργούς Γεωργίας της ΕΕ επισημαίνουν τη σημασία της ΚΑΠ για την επίτευξη αυτών των στόχων και υπογραμμίζουν τους βασικούς στόχους της διασφάλισης της επισιτιστικής ασφάλειας.
Κατά τη συνεδρίαση που διεξήχθη υπό την εποπτεία του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα και της Φινλανδής ομολόγου, Σάρι Εσάγια, διαμορφώθηκε η κοινή στρατηγική σχετικά με τις αλλαγές που πρέπει να γίνουν στην Κοινή Αγροτική Πολιτική μετά το 2027.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Κώστας Τσιάρας / «Οι υδατοκαλλιέργειες είναι πρότυπο οικονομικής ανάπτυξης» - Πρότυπο όμως για ποιους;
Σε δήλωση τους ο κ. Τσιάρας και η κ. Εσάγια ζήτησαν μια πιο ρεαλιστική, δίκαιη και πιο ελκυστική ΚΑΠ για τους νέους παραγωγούς.
«Ζητούμε μια ισχυρή Κοινή Αγροτική Πολιτική, η οποία θα λαμβάνει υπόψη την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι αγρότες, με τις αυξανόμενες απαιτήσεις και τα μειούμενα κέρδη, η οποία θα είναι πιο στρατηγική και λιγότερο λεπτομερής από την τρέχουσα, και που θα καθορίσει μια νέα κατεύθυνση για τη γεωργία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια κατεύθυνση που θα καθιστά τη γεωργία μια ελκυστική επιλογή για τους νέους» κατέληξαν.
Η συζήτηση στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. για το μέλλον της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) ανέδειξε τις φιλοδοξίες των κρατών-μελών να ενισχύσουν τη γεωργία με όρους ανταγωνιστικότητας, βιωσιμότητας και πράσινης μετάβασης.
Ωστόσο, παρά τις βαρύγδουπες διακηρύξεις, προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα για την υλοποιησιμότητα αυτών των στόχων, ειδικά αν λάβει κανείς υπόψη τις υπάρχουσες προκλήσεις στον αγροτικό τομέα και τα δομικά προβλήματα της ίδιας της ΚΑΠ.
Οι πυλώνες της πολιτικής
Πόρους για την Κοινή Αγροτική Πολιτική που θα της επιτρέπουν να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στους πολλαπλούς στόχους της μετά το 2027 διατηρώντας την χρηματοδοτική ανεξαρτησία της και τους δύο πυλώνες, εξασφαλίζοντας παράλληλα κίνητρα για την πράσινη μετάβαση ενέκρινε το Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας της ΕΕ.
Η ΚΑΠ στηρίζεται στους δύο γνωστούς πυλώνες της: τις άμεσες πληρωμές και την αγροτική ανάπτυξη. Ενώ η σημασία τους είναι αδιαμφισβήτητη, παραμένει το ερώτημα κατά πόσο οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί μπορούν να εξασφαλίσουν σταθερό αγροτικό εισόδημα και να αντιμετωπίσουν τις περιβαλλοντικές προκλήσεις. Οι άμεσες πληρωμές, για παράδειγμα, αν και θεωρητικά σχεδιασμένες για να υποστηρίζουν τους μικρούς και μεσαίους αγρότες, συχνά καταλήγουν να ευνοούν μεγαλοκαλλιεργητές και επιχειρηματικούς ομίλους.
Αυτό το φαινόμενο ενισχύει την ανισότητα στον αγροτικό τομέα, περιορίζοντας τη βιωσιμότητα των μικρών εκμεταλλεύσεων. Η πρόταση για «ανεξάρτητη» ΚΑΠ είναι ενδιαφέρουσα, αλλά δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένες προτάσεις για τη χρηματοδότηση, ιδίως σε μια εποχή αυξανόμενων δημοσιονομικών περιορισμών.
Πράσινη μετάβαση χωρίς μέσα;
Η πράσινη μετάβαση αποτελεί κεντρικό άξονα του οράματος για τη μετά το 2027 ΚΑΠ. Οι υπουργοί αναγνώρισαν ότι οι αγρότες παίζουν κρίσιμο ρόλο σε αυτή τη διαδικασία, αλλά περιορίστηκαν σε γενικές αναφορές για κίνητρα και «υποστήριξη βιώσιμων πρακτικών».
Οι υπουργοί τόνισαν το γεγονός ότι η ΚΑΠ, μέσω άμεσων πληρωμών στους αγρότες και άλλων μορφών στήριξης, θα πρέπει να συμβάλει στη διασφάλιση του σταθερού εισοδήματος των αγροτών και να τους παρέχει κίνητρα για να συμβάλουν στην πράσινη μετάβαση.
Το Συμβούλιο συμφώνησε επίσης ότι η αγροτική ανάπτυξη θα πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει ισχυρό ρόλο στην αρχιτεκτονική της ΚΑΠ υποστηρίζοντας τη βιωσιμότητα των αγροτικών περιοχών.
Πώς όμως θα επιτευχθεί αυτό όταν οι αγρότες βρίσκονται ήδη υπό πίεση λόγω των υψηλών λειτουργικών εξόδων, της αύξησης των ακραίων καιρικών φαινομένων και της έλλειψης επαρκών χρηματοδοτικών εργαλείων;
Ακόμη πιο προβληματική είναι η απουσία σαφών κατευθυντήριων γραμμών για το πώς θα γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ οικονομικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
Η υποστήριξη για την πράσινη μετάβαση απαιτεί επενδύσεις που ξεπερνούν την επιδοματική λογική. Ωστόσο, το Συμβούλιο απέφυγε να συζητήσει συγκεκριμένα μέτρα, περιοριζόμενο σε μια γενικόλογη «δέσμευση» για στήριξη των αγροτών.
Γηρασμένος αγροτικός πληθυσμός και νέες γενιές
Οι υπουργοί Γεωργίας αναγνώρισαν επίσης την αρνητική τάση της γήρανσης του αγροτικού πληθυσμού και τη σημασία της επαρκούς ανανέωσης των γενεών. Οι υπουργοί συμφώνησαν ότι η υποστήριξη προς τους νέους αγρότες και τους νέους αγρότες θα πρέπει να ενισχυθεί, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο τομέας θα παραμείνει ελκυστικός για τις μελλοντικές γενιές. Επιπλέον, οι μικρές εκμεταλλεύσεις και η συμμετοχή των γυναικών στον κλάδο επισημάνθηκαν ως σημαντικά στοιχεία για τη βιωσιμότητα των αγροτικών περιοχών.
Η υπογράμμιση της ανάγκης ανανέωσης του αγροτικού πληθυσμού και ενίσχυσης των νέων αγροτών είναι ασφαλώς καίριας σημασίας. Η γήρανση του πληθυσμού στις αγροτικές περιοχές συνιστά ένα από τα πιο δυσεπίλυτα προβλήματα του τομέα. Ωστόσο, οι προτάσεις που διατυπώθηκαν παραμένουν ανεπαρκείς.
Η «ενίσχυση» των νέων αγροτών δεν μπορεί να περιορίζεται σε οικονομικά κίνητρα, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που θα περιλαμβάνει την πρόσβαση σε γη, την κατάρτιση σε σύγχρονες πρακτικές και την εξασφάλιση σταθερού εισοδήματος.
Ανταγωνιστικότητα και ο ρόλος της τεχνολογίας
Τα συμπεράσματα υπογραμμίζουν επίσης τη σημασία της κυκλικής οικονομίας και της βιοοικονομίας για την υποστήριξη της πράσινης μετάβασης στους τομείς της γεωργίας και της δασοκομίας.
Η έμφαση στην ανταγωνιστικότητα και τη βιωσιμότητα του αγροτικού τομέα είναι καλοδεχούμενη, αλλά η πραγματικότητα συχνά διαψεύδει τις φιλοδοξίες. Ο ρόλος της έρευνας και της καινοτομίας, αν και κρίσιμος, δεν επαρκεί από μόνος του για να ανατρέψει τη δομική αδυναμία του αγροτικού τομέα να αντιμετωπίσει κρίσεις, όπως οι ασθένειες των ζώων ή τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η πολυπλοκότητα της ΚΑΠ και η εκτεταμένη γραφειοκρατία αποτελούν διαχρονικά προβλήματα. Η διακηρυγμένη πρόθεση για απλούστευση των διαδικασιών και μείωση των ελέγχων είναι θετική, αλλά ιστορικά τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν περιοριστεί σε επιφανειακές αλλαγές. Εάν η Ε.Ε. θέλει πραγματικά να δημιουργήσει ένα σύστημα «φιλικό προς τον αγρότη», πρέπει να επανεξετάσει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας της ΚΑΠ.
Το μέλλον της ΚΑΠ, όπως σκιαγραφήθηκε από το Συμβούλιο, περιγράφει έναν αγροτικό τομέα που είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστικός, βιώσιμος και ανθεκτικός. Ωστόσο, οι προτάσεις παραμένουν γενικόλογες και ασαφείς, ενώ η έλλειψη συγκεκριμένων μέτρων χρηματοδότησης και υλοποίησης θέτει υπό αμφισβήτηση τη δυνατότητα πραγματικής εφαρμογής.
Χωρίς μια ουσιαστική δέσμευση για αντιμετώπιση των θεμελιωδών προβλημάτων του αγροτικού τομέα, η ΚΑΠ μετά το 2027 κινδυνεύει να παραμείνει περισσότερο ένα θεσμικό ευχολόγιο παρά ένα βιώσιμο σχέδιο δράσης.
