Μετά από τέσσερα χρόνια σύνθετων και δύσκολων διαπραγματεύσεων, και με δύο χρόνια καθυστέρηση εξαιτίας αναβολών λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, υιοθετήθηκε στις 19 Δεκεμβρίου από τη 15η Διάσκεψη των συμβαλλόμενων μερών της Σύμβασης του ΟΗΕ για τη βιοποικιλότητα (COP15) στο Μόντρεαλ του Καναδά μια σημαντική συμφωνία για ένα νέο παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα έως το 2030.
Η συμφωνία αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για το μέλλον του πλανήτη μας, καθώς οι επιστημονικές μελέτες έχουν αναδείξει με σαφήνεια ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, εξαφάνιση ειδών και αλλαγή του κλίματος. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την έκθεση της Διακυβερνητικής Επιστημονικής και Πολιτικής Πλατφόρμας για τη Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστήματος (IPBES) του ΟΗΕ, περίπου 1 εκατ. είδη ζώων και φυτών απειλείται με εξαφάνιση λόγω της ανθρωπογενούς παρέμβασης στο κλίμα και στα οικοσυστήματα.
Η υιοθέτηση ενός νέου παγκόσμιου στρατηγικού πλαισίου για τα επόμενα χρόνια αποτελεί σημαντικό ορόσημο για την προστασία της βιοποικιλότητας, ωστόσο θα πρέπει να αναληφθούν άμεσα συγκεκριμένες και ουσιαστικές δράσεις για την υλοποίησή του όχι μόνο από τα κράτη, αλλά και από όλους τους παραγωγικούς φορείς, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία εν γένει. Το νέο παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα Κουνμίνγκ-Μόντρεαλ (όπως ονομάστηκε από τα ονόματα των διοργανώτριων πόλεων) θέτει ως απώτερο σκοπό την ανάσχεση και την αναστροφή της απώλειας της βιοποικιλότητας έως το 2030 και περιλαμβάνει 23 επιμέρους στόχους, δίνοντας έμφαση στην ανάληψη δράσεων. Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο στόχος για την προστασία τουλάχιστον του 30% των χερσαίων, παράκτιων, εσωτερικών υδάτων και θαλάσσιων περιοχών, ιδίως περιοχών σημαντικών για τη βιοποικιλότητα, αναγνωρίζοντας παράλληλα τα δικαιώματα των αυτόχθονων λαών.
Εξίσου σημαντικός είναι ο στόχος για αποκατάσταση τουλάχιστον του 30% των περιοχών με υποβαθμισμένα χερσαία, θαλάσσια, παράκτια και υδάτινα οικοσυστήματα, ο οποίος, ωστόσο, θα πρέπει να εξειδικευτεί περαιτέρω για να μπορέσει να υλοποιηθεί στην πράξη. Είναι αισιόδοξο ότι στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Περιβάλλοντος της Ε.Ε. για την προτεινόμενη νομοθεσία για την αποκατάσταση της φύσης, που πραγματοποιήθηκε μια ημέρα μετά την ολοκλήρωση της COP15, η πλειονότητα των κρατών-μελών εξέφρασε τη στήριξή του στη θέσπιση υποχρεωτικών στόχων και μέτρων αποκατάστασης.
Το νέο παγκόσμιο πλαίσιο για τη βιοποικιλότητα περιλαμβάνει και άλλες σημαντικές δεσμεύσεις, όπως για την προστασία ειδών και την ανάσχεση της εξαφάνισής τους, την αντιμετώπιση της ρύπανσης, τη μείωση τουλάχιστον κατά το ήμισυ του συνολικού κινδύνου από φυτοφάρμακα και άκρως επικίνδυνες χημικές ουσίες, τη βιώσιμη διαχείριση περιοχών με παραγωγικές δραστηριότητες (γεωργία, υδατοκαλλιέργειες, αλιεία, δασοπονία) και τη χρήση πρακτικών φιλικών στη βιοποικιλότητα, τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των επιχειρήσεων και την εξάλειψη των βλαπτικών για τη φύση επιχορηγήσεων. Ωστόσο, κάποιοι από αυτούς τους στόχους είναι διατυπωμένοι με γενικό και ασαφή τρόπο, ενώ απουσιάζουν συγκεκριμένοι στόχοι για τη μείωση του αποτυπώματος της μη βιώσιμης παραγωγής και κατανάλωσης αγαθών και προϊόντων, που συνιστά μια από τις κύριες αιτίες απώλειας της βιοποικιλότητας.
Τέλος, ένα από τα επίμαχα ζητήματα κατά τις διαπραγματεύσεις, με ιδιαίτερη σημασία για τις αναπτυσσόμενες χώρες οι οποίες εξέφρασαν την ανησυχία τους στην COP15, ήταν η διασφάλιση επαρκών πόρων για την εφαρμογή και την υλοποίηση των στόχων. Η συμφωνία περιλαμβάνει δέσμευση για ουσιαστική και σταδιακή αύξηση των οικονομικών πόρων από διάφορες πηγές έως το 2030, με την κινητοποίηση τουλάχιστον 200 εκατ. δολαρίων ανά έτος, που αντιστοιχεί σε διπλασιασμό των διαθέσιμων πόρων το 2020. Αυτό περιλαμβάνει και αύξηση των διεθνών χρηματοδοτικών ροών για στήριξη δράσεων για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας από ανεπτυγμένες σε αναπτυσσόμενες χώρες τουλάχιστον 20 εκατ. δολαρίων ΗΠΑ ανά έτος έως το 2025 και 30 εκατ. ανά έτος έως το 2030. Ωστόσο, παρά τις σημαντικές αυτές δεσμεύσεις, οι πόροι αυτοί υπολείπονται των απαιτούμενων, ενώ θα πρέπει να διασφαλιστούν η αποτελεσματική και άμεση κινητοποίηση και η διανομή τους σε κατάλληλες δράσεις για την επίτευξη των στόχων.
Η επιτυχία του νέου αυτού πλαισίου θα κριθεί από την ουσιαστική εφαρμογή του. Είναι συνεπώς ανησυχητικό το γεγονός ότι δεν υπάρχει πρόβλεψη για τη δημιουργία ενός μηχανισμού εφαρμογής που θα υποχρεώνει όλες τις χώρες να λαμβάνουν επιπλέον μέτρα, εάν προκύψει, κατόπιν σχετικής αξιολόγησης, ότι τα μέτρα που έχουν λάβει δεν επαρκούν για την επίτευξη των στόχων.
Η κρίση απώλειας της βιοποικιλότητας και η κλιματική κρίση είναι αλληλένδετες και παγκόσμιες. Δεν γνωρίζουν σύνορα και επηρεάζουν όλες τις χώρες και όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνεργασία και συλλογική δράση όλων των χωρών της διεθνούς κοινότητας, οπότε η υιοθέτηση της συμφωνίας στην COP15 αποτελεί σημαντικό ορόσημο για την αντιμετώπιση των κρίσεων αυτών. Αυτό είναι, όμως, μόνο το πρώτο βήμα. Επτά χρόνια απομένουν μέχρι το 2030 για την αναστροφή της απώλειας της βιοποικιλότητας και, λαμβάνοντας υπόψη τις προειδοποιήσεις των επιστημόνων, είναι σαφές ότι δεν υπάρχουν πλέον περιθώρια αδράνειας. Όλες οι χώρες και οι εμπλεκόμενοι φορείς θα πρέπει να συνεργαστούν ουσιαστικά, υπεύθυνα και με διαφάνεια για την εφαρμογή της συμφωνίας και την επίτευξη των στόχων προκειμένου να διασφαλίσουμε την υγεία και την ευημερία των ανθρώπων και του πλανήτη μας.
* H Σοφία Κόπελα είναι υπεύθυνη Πολιτικής για το Φυσικό Περιβάλλον του WWF Ελλάς
