Εκτενής έρευνα του πρακτορείου Reuters ρίχνει φως στην πορεία του εμβολίου που αναπτύσσει το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης σε συνεργασία με τον βρετανικό φαρμακευτικό κολοσσό της AstraZeneca, τα λάθη, τις μεθοδεύσεις, την απόκρυψη, τελικά την πτώση από την πρώτη θέση στα... αζήτητα για την παγκόσμια αγορά εμβολίων covid-19, με μόνη την βρετανική κυβέρνηση να έχει προαγοράσει τεράστιο αριθμό δόσεων αλλά να έχει ήδη εγκρίνει... άλλο.
Στις 5 Ιουνίου, σημειώνει το πρακτορείο, στις κλινικές δοκιμές του βρετανικού εμβολίου έγινε σιωπηλά μία μικρή αλλαγή, με προσθήκη ενός ακόμη γκρουπ ατόμων που θα το δοκίμαζαν. Πίσω της, κρυβόταν ένα λάθος με πολύ σοβαρές συνέπειες: μέχρι τότε, πολλοί από αυτούς στους οποίους έγιναν δοκιμές, είχαν πάρει μόνο τη μισή δόση και στους νέους θα δινόταν η κανονική.
Καθώς η Βρετανία υπέστη ένα από τα σκληρότερα πλήγματα από την πανδημία, με την αλλοπρόσαλλη τακτική της κυβέρνησης των Τόρις και του Μπόρις Τζόνσον, τα καλά νέα για το εμβόλιο αναμένονταν ως πολιτική πανάκεια. Ο Τζόνσον είχε προχωρήσει σε εξασφάλιση ούτε λίγο ούτε πολύ 100 εκατ. δόσεων του βρετανικού εμβολίου. Και στις 23 Νοεμβρίου, «βγήκε λευκός καπνός», αν και κάπως παράδοξος. Οξφόρδη και AstraZeneca ανακοίνωσαν ότι το εμβόλιο είναι αποτελεσματικό στην προστασία από την covid-19. Κατά 62% εάν ληφθούν δύο δόσεις και κατά 90% εάν ληφθεί μία μισή και μία ολόκληρη. Τα ποσοστά δεν είναι γραμμένα λάθος. Όπως είπαν οι επιστήμονες, δεν ήξεραν γιατί το σχήμα με την μισή δόση ήταν τόσο αποτελεσματικότερο. Ακόμη χειρότερα, το σχήμα με τη μισή δόση δεν είχε δοκιμαστεί σε ηλικίες άνω των 55, δηλαδή αυτές που πραγματικά χρειάζονταν το εμβόλιο. Ο αντίπαλος, η Pfizer/BioNTech, επεδείκνυε ήδη τότε αποτελεσματικότητα 94% στις ηλικίες και άνω των 65. Το πώς δημιουργήθηκε αυτό το αλαλούμ, μοιάζει με φαρσοκωμωδία με πρωταγωνιστές επιστήμονες εντός και εκτός Βρετανίας.
Τα ήδη εγκεκριμένα σήμερα στις ΗΠΑ εμβόλια της Pfizer/BioNTech και της Moderna χρησιμοποιούν την νέα τεχνολογία «αγγελιαφόρου RNA» (mRNA), ενώ αυτό των Οξφόρδης/AstraZeneca την πιο παραδοσιακή των «ιικών φορέων», που παράγονται σε βιοαντιδραστήρες μεγάλης χωρητικότητας.
Τον Μάιο λοιπόν, στην Οξφόρδη παρέλαβαν μία μεγάλη ποσότητα του υπό ανάπτυξη εμβολίου από την συνεργαζόμενη ιταλική IRBM/Advent, λίγο πριν ξεκινήσει η φάση της εκτενούς δοκιμής του. Οι Ιταλοί είχαν στείλει μαζί τα στοιχεία ποιοτικού ελέγχου που έκαναν με την αναγνωρισμενη μέθοδο του qPCR. Αλλά η Οξφόρδη χρησιμοποιεί δικό της σύστημα με φασματοφωτομετρία. Και ένα συγκεκριμένο υλικό που χρησιμοποιείται σε αυτήν, το polysorbate 80, αποδείχθηκε ότι επηρέασε την μέτρηση, δείχνοντας σχεδόν διπλάσια περιεκτικότητα από ό,τι υποστήριζε η παρασκευάστρια εταιρεία. Έτσι, οι επιστήμονες στην Οξφόρδη ζήτησαν και πήραν έγκριση να μειώσουν στο μισό την δοσολογία, για τα εμβόλια που θα δίνονταν δοκιμαστικά. Δεν προκαλεί έτσι έκπληξη, ότι από την συγκεκριμένη παρτίδα, οι παρενέργειες ήταν μειωμένες. Αυτό ήταν που αποκάλυψε το λάθος και τελικά οδήγησε στο να προστεθεί τελικά νέα ομάδα ατομων στις δοκιμές, που έλαβαν την πλήρη δοσολογία. Αλλά ταυτόχρονα συνεχίστηκαν και οι δοκιμές με το πρώτο σχήμα, με μισή συν μία δόση, για να παραμείνει μεγάλη η έκταση των δοκιμών.
Ακολούθησε μία ατελείωτη σειρά από αντικρουόμενες δηλώσεις περί «λάθους» και «σκόπιμης ενέργειας» στον τρόπο που έγινε η δοκιμή σε ανθρώπους, τέτοια ώστε ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής υπηρεσίας φαρμάκων Γκουίντο Ράζι να δηλώσει χαρακτηριστικά «προσωπικά νομίζω ότι το εμβόλιό τους είναι πολύ καλύτερο από την επικοινωνία τους». Αλλά ήταν μία επικοινωνία πολιτικά επιβεβλημένη, όταν ήδη τον Απρίλιο ο υπουργός Υγείας της χώρας Ματ Χάνκοκ δήλωνε ότι η Βρετανία είναι στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας προσπάθειας.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει εξάλλου η ανθρωπογεωγραφία του βρετανικού συστήματος που τελικά θα αποδώσει κάποτε το εμβόλιο προς χρήση. Η επικεφαλής της ρυθμιστικής αρχής Τζουν Ρέιν είναι διακεκριμένη απόφοιτος της Οξφόρδης, με δωρεές, ομιλίες, κτλ., ενώ οι δύο επικεφαλής επιστήμονες της έρευνας, Σάρα Γκίλμπερτ και Άντριαν Χιλ, είναι γνωστό ότι κατείχαν το 10% των μετοχών σε ιδιωτική εταιρεία βιοτεχνολογίας, την Vaccitech, που σχετίζεται με το πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Πρόσφατα, μεταβίβασαν τα δικαιώματα στο εμβόλιο στο εμπορικό τμήμα του πανεπιστημίου, με αντάλλαγμα για μερίδιο των εσόδων.
Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που η Γκίλμπερτ δήλωνε σε κοινοβουλευτική επιτροπή ότι το εμβόλιο της Οξφόρδης «θα έσωζε τον κόσμο» πριν μπει ο Χειμώνας, γιατί όπως είπε σε άλλη συνέντευξη «αν δεν δουλέψει αυτό, δεν ξέρω τι θα δουλέψει». Σε ίδιο ύφος, ο Χιλ ήδη από τον Μάιο υποβάθμιζε τα εμβόλια mRNA που αναπτύσσονταν στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού (και όχι μόνο). «Γιατί να πάρεις μία νέα τεχνολογία εμβολίου, μη αποδεδειγμένα αποτελεσματική, ακριβή στην παραγωγή, που δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ σε μεγάλη κλίμακα και δεν έχει αποδειχθεί ότι προστατεύει τον άνθρωπο για τίποτα, γιατί να την προτεραιοποιήσεις σε μία παγκόσμια έκτακτη ανάγκη; Είναι περίεργο», έλεγε ο επιστήμονας της Οξφόρδης.
Το θέμα του πρακτορείου Reuters κλείνει με μία δήλωση του Ίαν Τζόουνς, καθηγητή ιολογίας στο πανεπιστήμιο του Ρίντινγκ. «Δεν θέλω να μειώσω την σκληρή δουλειά κανενός, το εμβόλιο θα είναι θεμελιωδώς καλό και ασφαλές ... αλλά τα ρεπορτάζ είχαν πάντα έναν ελαφρά εθνικιστικό τόνο, κάτι που δεν νομίζω ότι βοήθησε».
