Του Στρατή Αγγελή
Από τα μεσάνυχτα του Σαββάτου θα έπρεπε να έχει τεθεί σε ισχύ η κατάπαυση του πυρός που αποφάσισαν ΗΠΑ και Ρωσία στον πόλεμο της Συρίας. Εάν στο μεταξύ γίνει καινούργιο μακελειό, ίσως να είναι εντός του πλαισίου που αποφάσισαν οι δύο ισχυροί, άρα... ειρηνευτικό.
Εξηγούμαι: H συνεννόηση μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας αφορά τις δυνάμεις του Άσαντ και ένα συνονθύλευμα οργανώσεων της αντιπολίτευσης αλλά ΔΕΝ περιλαμβάνει δυο βασικούς παίκτες: το συριακό παρακλάδι της Αλ Κάιντα (Αλ Νούσρα) και το Ισλαμικό Κράτος (ISIS). Δηλαδή οι Ρώσοι και τα στρατεύματα του Άσαντ (μαζί με τους μαχητές της Χεζμπολάχ και τους Ιρανούς Φρουρούς της Επανάστασης) θα συνεχίσουν τους βομβαρδισμούς εναντίον της οργάνωσης, η οποία διατηρεί δυνάμεις στην κεντρική και βόρεια Συρία, έχοντας απορροφήσει μεγάλο μέρος των αντικαθεστωτικών δυνάμεων που υποστήριζαν ΗΠΑ, Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Κατάρ. Και όλοι μαζί έχουν το ελεύθερο να χτυπούν τους τζιχαντιστές του ISIS που απλώνονται από την κεντρική και βόρεια Συρία έως το γειτονικό Ιράκ.
Οι Ρώσοι δημιούργησαν στη βάση τους στη Λαττάκεια «κέντρο συντονισμού», κάλεσαν τους Αμερικανούς να δώσουν συντεταγμένες και άλλα στοιχεία των δικών τους -των «καλών» ανταρτών- και να βρίσκονται διαρκώς σε επαφή μέσω ανοιχτής κόκκινης γραμμής για να αποφεύγονται... παρεξηγήσεις. Το αν ξεπεράστηκε η αμερικανική δυσπιστία θα φανεί στην πράξη. Από την άλλη πλευρά, είναι τόσο ρευστό το στρατιωτικό πεδίο και το μωσαϊκό των συμμαχιών σε τοπικό επίπεδο ώστε μπορεί εύκολα κάποιος να αλλάξει στρατόπεδο, να βγάλει τη στολή του «τζιχαντιστή» και να ενδυθεί τον μανδύα του «συμμάχου».
Ο λάκκος των τζιχαντιστών
Πρόκειται για την παγίδα των απλουστεύσεων που δημιούργησαν οι Αμερικανοί -ως συνήθως- και οι πρόθυμοι Ευρωπαίοι, για να πέσουν τελικά μέσα οι ίδιοι. Γιατί, τι θα πει τζιχαντιστής; Με δυο λόγια, είναι ο πολεμιστής του Ισλάμ. Και ήταν η επίκληση του Αλλάχ που συνένωσε, χάρις στις ΗΠΑ και τα συμμαχικά τους αραβικά καθεστώτα το κράμα της συριακής αντιπολίτευσης σε έναν ιερό πόλεμο εναντίον του στυγνού καθεστώτος Άσαντ.
Από τη συνεννόηση μεταξύ των Ρώσων και των Αμερικανών απουσιάζουν, τουλάχιστον στις δημόσιες δηλώσεις, οι Κούρδοι. Οι κουρδικές δυνάμεις (PYD) εκτός από το ISIS πολεμούν στο Χαλέπι την Αλ Νούσρα και τους τοπικούς τζιχαντιστές συμμάχους της που αγωνίζονται για να κρατήσουν το Χαλέπι και υποστηρίζονται ανοιχτά πλέον από την Τουρκία. Οταν λέμε παύση εχθροπραξιών, εννοούμε παύση εχθροπραξιών από όλους, τόνισε ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Τζον Κέρι δείχνοντας την Άγκυρα, που δήλωσε μεν τις επιφυλάξεις της αλλά είπε ότι θα σταματήσει τους βομβαρδισμούς εναντίον των Κούρδων εφόσον σταματήσουν και εκείνοι τις επιθέσεις στα σύνορά της. Σε κάθε περίπτωση, οι Κούρδοι δεν πρέπει να περιληφθούν στη συμφωνία γιατί είναι «τρομοκράτες», επιμένει η Άγκυρα δηλώνοντας προσηλωμένη στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας.
Το αμερικανικό Plan B
Στα μέσα της εβδομάδας η Ουάσιγκτον έκανε ένα σημαντικό βήμα στον πόλεμο της Συρίας με την... ομολογία του ΥΠΕΞ Κέρι ότι οι ΗΠΑ επεξεργάζονται σχέδιο διαμελισμού της χώρας. ΕΆν αποτύχουν πάλι οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, δύσκολα θα παραμείνει ενιαία η Συρία, προειδοποίησε ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, καλλιεργώντας όμως προσδοκίες αρκετών παικτών με αντικρουόμενα συμφέροντα στη ρημαγμένη χώρα. Πόση σημασία έχει ότι ο Κέρι διαβεβαίωσε στη συνέχεια πως οι ΗΠΑ παραμένουν προσηλωμένες στην ιδέα μιας ενιαίας Συρίας και ότι ο Ομπάμα θέλει να εξαντλήσει όλα τα περιθώρια πριν εξετάσει το Plan B; Η αντίληψη του χρόνου, των συμμαχιών, της δημιουργίας τετελεσμένων στον αραβικό κόσμο και γενικά στη Μέση Ανατολή είναι διαφορετική από εκείνη στη Δύση.
Το Κρεμλίνο χαρακτήρισε «πρόωρη» τη συζήτηση για ένα Plan B, ενώ στη Δαμασκό ο πρόεδρος Μπασάρ Αλ Άσαντ αποδεχόμενος τη συμφωνία για κατάπαυση του πυρός έκανε μια κίνηση που αρκετά δυτικά ΜΜΕ αποσιώπησαν ή υποτίμησαν. Προκήρυξε παράλληλα βουλευτικές εκλογές στις 13 Απριλίου στην καθημαγμένη Συρία. Με τον τρόπο αυτό ο Άσαντ έστειλε το μήνυμα στο εσωτερικό και στο εξωτερικό ότι η παύση του πυρός δεν σηματοδοτεί την αποχώρηση τού ίδιου και των υποστηρικτών του από την εξουσία ούτε τη φυγή τους. Σκοπεύουν να μείνουν εκεί και να διαπραγματευτούν.
Στις προηγούμενες βουλευτικές «εκλογές», το 2012 -καθώς εξαπλωνόταν ο εμφύλιος- το καθεστώς είχε πάρει τα 2/3 των εδρών της Βουλής ενώ η «επίσημη» αντιπολίτευση το 1/3, σημαντικό ποσοστό για τα δεδομένα της Συρίας, που έδειχνε ότι ο Άσαντ ήταν διατεθειμένος για υποχωρήσεις. Οι ΗΠΑ, η Τουρκία και οι σύμμαχοί τους στον αραβικό κόσμο απαίτησαν την παραίτησή του. Μεσολάβησαν πολλά από τότε, ποταμοί αίματος και κύματα προσφυγιάς. Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο νεκροί και τραυματίες, πάνω από τέσσερα εκατομμύρια πρόσφυγες στο εξωτερικό, άλλοι τόσοι εκτοπισμένοι στο εσωτερικό. Ποιος και πού θα ψηφίσει ποιόν στην ισοπεδωμένη και κομματιασμένη χώρα; Ίσως όμως να βρίσκεται εδώ το κλειδί. Μετά από πέντε χρόνια εμφυλίου, η στρατιωτική επέμβαση των Ρώσων διέσωσε το καθεστώς Άσαντ, το οποίο ανακατέλαβε στρατηγικής σημασίας περιοχές, ενώ οι μαχητές της Χεζμπολά από τον Λίβανο πολιορκούν οχυρά των αντικαθεστωτικών και εγγυώνται την εδαφική συνέχεια του καθεστώτος βόρεια της Δαμασκού προς τη Χομς, τη Χάμα και τη Λαττάκεια (χάρτης).
Οι «εκλογές» που ανήγγειλε ο Άσαντ, παρά τις διακηρύξεις για ενιαία και αδιαίρετη Συρία θα μπορούσαν να φέρουν πιο κοντά τη διαίρεση ή την καντονοποίηση της χώρας. Στις περιοχές που ελέγχουν τα κυβερνητικά στρατεύματα, από τη Δαμασκό μέχρι τη Λαττάκεια, η αναμενόμενη μεγάλη συμμετοχή και στήριξη του Άσαντ από τους Αλεβίτες θα όριζε πάνω κάτω την επικράτεια των καθεστωτικών. Στις κουρδικές περιοχές θεωρείται αυτονόητη η συσπείρωση γύρω από το DYP, που έσωσε το Κομπάνι, πολέμησε τους τζιχαντιστές με τη στήριξη των ΗΠΑ και αποτελεί τον μεγάλο φόβο της Τουρκίας. Απομένουν διάσπαρτα προπύργια αντικαθεστωτικών και τζιχαντιστών, σε Βορρά και Νότο, όπως το Χαλέπι, η Ιντλίμπ, η Ντερά και βέβαια οι περιοχές που ελέγχει το Ισλαμικό Κράτος, κυρίως στη βόρεια και δυτική Συρία.
Η Ευρώπη επείγεται για λύση
Η συντριβή του ISIS είναι θέμα χρόνου, αρκεί να το θέλουν πραγματικά Αμερικανοί και Ρώσοι. Το ερώτημα είναι τι θα βάλουν στη θέση του. Όχι μόνο γιατί η φύση απεχθάνεται το κενό, αλλά γιατί η Ευρώπη λέει ότι δεν... χωράει άλλους πρόσφυγες και επείγεται! Στην τηλεδιάσκεψη κορυφής το βράδυ της Τετάρτης, ο Ομπάμα, η Μέρκελ, ο Ολάντ και ο Κάμερον υποτίθεται ότι εξέτασαν συνολικά το συριακό ζήτημα, από την κατάπαυση του πυρός μέχρι την ανθρωπιστική κρίση και τη δράση του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο. Την επομένη ο Ομπάμα μίλησε για διαδικασία πολιτικής μετάβασης που θα πρέπει να δρομολογηθεί τις επόμενες εβδομάδες και τους επόμενους μήνες.
Αποτελεί πλέον κοινή διαπίστωση ότι ο πόλεμος στη Συρία πρέπει να σταματήσει για να περιοριστούν οι προσφυγικές ροές. Μόνο έτσι θα επέστρεφαν στις εστίες του ή σε ό,τι έχει μείνει από αυτές κάποιοι από τους πρόσφυγες που βρίσκονται τώρα σε Τουρκία, Λίβανο και Ιορδανία. «Για να σταματήσει ο πόλεμος απαιτούνται διαπραγματεύσεις και συμβιβασμοί», είπε ο Τζον Κέρι σε ένα δύσπιστο ακροατήριο στο Κογκρέσο. Η Ουάσιγκτον και οι σύμμαχοι της επέμεναν μέχρι πριν από μερικούς μήνες ότι με τον Άσαντ στη Δαμασκό δεν μπορεί να υπάρξει λύση. Τώρα πίνουν γουλιές από το πικρό ποτήρι της διαπραγμάτευσης ελπίζοντας ότι η Μόσχα και η Τεχεράνη θα τον πείσουν να... φύγει.
