των Στρατή Αγγελή, Νίκου Κυριακίδη, Μιχάλη Τρίκκα
Χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ και χώρες της πρώην Γιουγκοσλαβίας οι πρωταγωνιστές στους φράχτες για τους πρόσφυγες και τους μετανάστες.
Σλοβακία: Ο καλός στρατιώτης Φίτσο
Αντί να κόψει μια κορδέλα μπροστά σε κάποια καινούργια λεωφόρο ή γέφυρα, ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας Ρόμπερτ Φίτσο προτίμησε την προηγούμενη εβδομάδα να ανοίξει την προεκλογική του καμπάνια δίνοντας το παρών στα εγκαίνια του νέου φράχτη στα σύνορα της χώρας.
"Είναι σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι σε θέση να προστατεύσει τα σύνορά της" δήλωσε εξηγώντας την αναγκαιότητα του έργου. Θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη φαντασία στην περιγραφή της κατάσταση με δεδομένο ότι πριν από λίγες μόλις μέρες είχε συγκρίνει την ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στο φαινόμενο ως "τελετουργική αυτοκτονία".
Και θα μπορούσε κανείς να συμφωνήσει μαζί του αν ο Φίτσο δεν εννοούσε ως αυτοκτονία το σχέδιο της Κομισιόν για την αναλογική αναδιανομή των προσφύγων ανά κράτος - μέλος της Ε.Ε. Για τη Σλοβακία, μια χώρα 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων, το σημερινό σύστημα ποσοστώσεων της αποδίδει κάτι περισσότερο από 2.000 πρόσφυγες.
Αλλά για το ιδρυτικό μέλος της Ομάδας του Βίσεγκραντ η αποδοχή ακόμη και λίγων αλλοδαπών θα μπορούσε να σημαίνει την αρχή του τέλους. "Αν κάποιος, στη βάση προσωρινών ή μονίμων ποσοστώσεων, μας επιβάλει να εισαγάγουμε 50.000 ανθρώπους με εντελώς διαφορετικά από τα δικά μας έθιμα και θρησκεία -και αυτοί είναι στην πλειονότητά τους νεαροί άνδρες-, δεν μπορώ να φανταστώ πώς θα μπορούσαμε να τους ενσωματώσουμε. Αυτό είναι αδύνατο", τονίζει ο Σλοβάκος πρωθυπουργός.
Η κοινή γνώμη φαίνεται να συμφωνεί μαζί του. Το κόμμα του Φίτσο (Κατεύθυνση-Σοσιαλδημοκρατία) κυριαρχεί στην πολιτική ζωή της χώρας την τελευταία δεκαετία. Το 2012 κατόρθωσε μάλιστα να σχηματίσει μονοκομματική κυβέρνηση δίχως να χρειάζεται πια τη συνεργασία των εθνικιστών συμμάχων του. Οι βουλευτικές εκλογές της 5ης Μαρτίου μάλλον δύσκολα θα αλλάξουν τα δεδομένα για τον "συνοριοφύλακα" Φίτσο.
Σε διαρκή πολιτική κρίση η ΠΓΔΜ
Σε παρατεταμένη προεκλογική περίοδο και στη δίνη βαθιάς πολιτικής κρίσης ζει η χώρα που κυβερνά ο Νίκολα Γκρούεφσκι από το 2006. Η δράση πυρήνων φανατικών ισλαμιστών αποτελούσε κοινό μυστικό, ιδιαίτερα στις περιοχές των Αλβανοφώνων, μέχρι που ξέσπασαν οι συγκρούσεις στο Κουμάνοβο τον περασμένο Μάιο με δεκάδες νεκρούς και τραυματίες, απειλώντας με κατάρρευση την εύθραυστη ισορροπία με το αλβανικό στοιχείο και τον UCK, που παραμένει ενεργός στον Βορρά. Η χώρα είχε φτάσει στα πρόθυρα της διάλυσης μετά την εξέγερση των Αλβανοφώνων το 2001.
Ο Γκρούεφσκι υποστηρίζεται από το αλβανικό κόμμα DUI του Αλί Αχμέτι, ενώ επιδιώκει την ένταξη της ΠΓΔΜ στο ΝΑΤΟ προσκρούοντας στις ελληνικές αντιδράσεις. Εδώ και ένα χρόνο η χώρα βρίσκεται στη δίνη πολιτικού σκανδάλου με τηλεφωνικές υποκλοπές, διαφθορά και κατάχρηση εξουσίας. Μετά από συμφωνία των πολιτικών κομμάτων υπό την επίβλεψη ΗΠΑ και Ε.Ε. συμφωνήθηκε η διεξαγωγή πρόωρων εκλογών. Ο Γκρούεφσκι ήθελε να γίνουν τον Απρίλιο, η σοσιαλδημοκρατική αντιπολίτευση αρνήθηκε καταγγέλλοντας σχέδιο νοθείας, παρενέβησαν οι Δυτικοί και οι κάλπες μετατέθηκαν για τον Ιούνιο, ώστε να εκκαθαριστούν οι εκλογικοί κατάλογοι. Μέσα σε αυτό το ρευστό σκηνικό η κυβέρνηση των Σκοπίων ανοιγόκλεινε μέχρι πρότινος τα σύνορα με την Ελλάδα, λειτουργώντας ουσιαστικά ως βαλβίδα του βαλκανικού διαδρόμου προς την κεντρική και βόρεια Ευρώπη.
Η τελευταία ευθεία παρέμβαση των Δυτικών στην πολιτική κρίση έγινε με κοινή ανακοίνωση των πρεσβειών ΗΠΑ και Ε.Ε. στα Σκόπια, πριν από δυο εβδομάδες.
Πολωνία: Το σκληροπυρηνικό "φράγμα"
Έχει υιοθετήσει μια από τις πιο σκληροπυρηνικές θέσεις στο προσφυγικό εντός της Ε.Ε. Ο άνθρωπος που κινεί τα νήματα πίσω από το κυβερνών κόμμα "Νόμος και Τάξη" της εθνολαϊκής Δεξιάς, ο πρώην πρωθυπουργός Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, είχε ισχυριστεί τον περασμένο Οκτώβριο ότι οι μουσουλμάνοι πρόσφυγες που φτάνουν στην Ευρώπη "μεταφέρουν όλων των ειδών τα μικρόβια και παράσιτα", "πολύ επικίνδυνες αρρώστιες που έχουν εξαλειφθεί από την Ευρώπη", ενώ "μπορεί να προσπαθήσουν να επιβάλουν τη σαρία και να μετατρέψουν τις εκκλησίες σε τουαλέτες"...
Τα σχόλιά του προκάλεσαν σάλο, με μερικούς από τους πολιτικούς αντιπάλους του να παρομοιάζουν τη γλώσσα του με αυτή που χρησιμοποιούσαν οι Ναζί για να στιγματίσουν τους Εβραίους. Ωστόσο υπάρχει γόνιμο έδαφος στην πολωνική κοινωνία για την καλλιέργεια της αντιπάθειας απέναντι στους ξένους, ειδικά τους μουσουλμάνους. Η Πολωνία είναι μια από τις πιο ομοιογενείς χώρες της Ευρώπης, εθνικά και θρησκευτικά. Όλες οι εθνικές μειονότητες της μόλις που ξεπερνούν αθροιστικά το 5% του πληθυσμού. Έχει υποφέρει από τα νεοφιλελεύθερα πειράματα της "θεραπείας του σοκ" μετά την παλινόρθωση του καπιταλισμού το 1989 και τελευταία έχει κάνει στροφή προς την εθνική αναδίπλωση και τον ευρωσκεπτικισμό.
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το 56% των Πολωνών είναι αντίθετοι στην υποδοχή προσφύγων και μόλις το 8% δηλώνουν υπέρ. Τον περασμένο Νοέμβριο, 70.000 άτομα διαδήλωσαν στο κέντρο της Βαρσοβίας κατά της υποδοχής προσφύγων, τους οποίους μάλιστα βάφτισαν "εισβολείς", στη "μεγαλύτερη -όπως χαρακτηρίστηκε- διαδήλωση στην ιστορία της Πολωνίας". Σύμφωνα με την Eurostat, από τις 2.732 αιτήσεις χορήγησης ασύλου που υποβλήθηκαν πέρυσι, το 73% απορρίφθηκε! Η προηγούμενη κυβέρνηση της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς, της πρωθυπουργού Εύα Κόπατς, υπό τις έντονες πιέσεις της Γερμανίας, είχε αποφασίσει να δεχθεί 4.500 πρόσφυγες, ωστόσο η νυν, υπό την πρωθυπουργία της Μπεάτα Σίντλο, με πρόσχημα τις επιθέσεις του Παρισιού, έχει βάλει επίμονο βέτο στο σχέδιο των ποσοστώσεων. Φωτεινή εξαίρεση η ισχυρή Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία της χώρας, που έχει ταχθεί υπέρ των προσφύγων, καλώντας τις ενορίες να δεχτούν τους ανθρώπους που προσπαθούν να ξεφύγουν από τον πόλεμο στη Συρία και να τους συμπεριφερθούν με σεβασμό και αίσθημα αδελφοσύνης.
Οι πρωτιές της Ουγγαρίας
"Θέλετε η Ευρωπαϊκή Ένωση να διατάξει υποχρεωτική μετεγκατάσταση μη Ούγγρων προσφύγων στην Ουγγαρία χωρίς την έγκριση του ουγγρικού κοινοβουλίου;"
Αυτό το ερώτημα θέλει να βάλει σε δημοψήφισμα ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος απορρίπτει τις υποχρεωτικές ποσοστώσεις της Ε.Ε. για τους πρόσφυγες και θεωρεί ότι έχει τη νίκη ... στο τσεπάκι. Είναι λογική η προσδοκία, καθώς ο Όρμπαν και το λαϊκιστικό δεξιό κόμμα του, το Φιντές, συναγωνίζονται σε ξενοφοβική ρητορεία αλλά και πρακτική το φασιστικό Γιόμπικ, που είναι τρίτο κόμμα.
Η κυβέρνηση της Ουγγαρίας διεκδικεί με την αναγγελία δημοψηφίσματος ακόμη μια ευρωπαϊκή πρωτιά, μετά την κατασκευή του πρώτου ατσάλινου φράχτη, ύψους 3,5 μέτρων, στα σύνορα με τη Σερβία το περασμένο καλοκαίρι. Υψώθηκαν επίσης φράχτες στα σύνορα με Σλοβενία και Κροατία, απολύθηκε ο υπουργός Άμυνας γιατί τα έργα καθυστερούσαν, ενώ ετοιμάζεται φράχτης στη μεθόριο και με τη Ρουμανία.
Ο Ούγγρος πρωθυπουργός δεν ανέφερε πότε θα γίνει το δημοψήφισμα. Η αναγγελία φαίνεται ότι στόχευε κυρίως τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο, καθώς ο Όρμπαν διαθέτει ισχυρή πλειοψηφία στη Βουλή και βρίσκεται στο μέσο της τετραετούς θητείας του. Δεν είναι δυνατό, είπε ο Όρμπαν, να παίρνουμε πάνω στην πλάτη των λαών, ενάντια στη βούλησή τους, αποφάσεις που αλλάζουν τη ζωή τους και τη ζωή των μελλοντικών γενεών. Λες και ρωτήθηκαν οι ευρωπαϊκοί λαοί για τη διεύρυνση προς Ανατολάς και την ένταξη της Ουγγαρίας στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Τσεχία: Φλερτάροντας με το Czexit
Εμπνεόμενος από το παράδειγμα της Βρετανίας, ο πρωθυπουργός της Τσεχίας Μπόχουσαλβ Σομπότκα προειδοποίησε την προηγούμενη εβδομάδα ότι ανάλογη πορεία θα μπορούσε να ακολουθήσει και η χώρα του.
"Αν η Βρετανία εγκαταλείψει την Ε.Ε., μια συζήτηση για την αποχώρηση της Τσεχικής Δημοκρατίας πρέπει να αναμένεται μέσα σε μερικά χρόνια", δήλωσε. Και έσπευσε να αποδοκιμάσει προκαταβολικά τη συζήτηση που ο ίδιος άνοιξε υποστηρίζοντας ότι απομάκρυνση της χώρας του από την Ε.Ε. θα απειλούσε να τη φέρει στη ρωσική "σφαίρα επιρροής".
Φυσικά η Τσεχία δεν έχει κανέναν λόγο να εγκαταλείψει την Ε.Ε. Κρίνει όμως ότι το σημερινό τοπίο διάλυσης ευνοεί τους εκβιασμούς και προσφέρεται για δημαγωγία. Σε δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Οκτώβριο από το ινστιτούτο STEM, τρεις στους πέντε Τσέχους δήλωναν δυσαρεστημένοι από τη συμμετοχή της χώρας τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο πρόεδρος της χώρας Μίλος Ζέμαν αποτελεί άλλωστε μία από τις σκληρότερες φωνές κατά της μετανάστευσης στην Ευρώπη και πέρσι συμμετείχε σε συγκέντρωση του ξενοφοβικού κινήματος Μπλοκ εναντίον του Ισλάμ.
Για τον Σομπότκα, εκείνοι που κάποτε θα ανοίξουν τον δρόμο για την αποχώρηση της Τσεχίας από την Ε.Ε. θα είναι "δεξιοί εξτρεμιστές και εθνικιστές". Προφανώς ο ίδιος δεν θεωρεί τον εαυτό του τίποτε από τα δύο. Κλείνει σήμερα τα σύνορα στους πρόσφυγες ως ηγέτης του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος και πρωθυπουργός μιας τρικομματικής κυβέρνησης στην οποία μετέχουν επίσης οι Χριστιανοδημοκράτες και το κεντρώο ΑΝΟ 2011. Οι επόμενες εκλογές προβλέπεται να διεξαχθούν τον Οκτώβριο του 2017.
Σερβία: Τα παιδιά του Μιλόσεβιτς γίνονται ευρωπαιστές
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς διέγραψε μια ομολογουμένως εντυπωσιακή τροχιά την τελευταία εικοσαετία. Από πρωτοπαλίκαρο του Βόισλαβ Σέσελι και μέλος της κυβέρνησης του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, ο 46χρονος πρωθυπουργός της Σερβίας έχει μετατραπεί σήμερα σε αγαπημένο παιδί της Δύσης αποσπώντας συχνά συγχαρητήρια για τη νηφαλιότητα και μετριοπάθεια που επιδεικνύει η κυβέρνησή του στην αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης.
Κανείς δεν μιλά πια για τον διαβόητο "νόμο Βούτσιτς" που, λίγο πριν αρχίσουν οι ΝΑΤΟϊκοί βομβαρδισμοί του 1999, φίμωνε τα ενοχλητικά μέσα ενημέρωσης. Ούτε θυμάται κανείς ότι ο "φιλοευρωπαίος πολιτικός" οραματιζόταν κάποτε τη "Μεγάλη Σερβία" και είχε διαδεχτεί τον Σέσελι στην ηγεσία του Ριζοσπαστικού Κόμματος μετά τη σύλληψη και παραπομπή του τελευταίου στο ΔΠΔ της Χάγης.
Η αναβάπτισή του από ακραίο εθνικιστή σε φιλευρωπαίο άρχισε το 2008, όταν αποχώρησε από το κόμμα του για να προσχωρήσει στο ανερχόμενο τότε Προοδευτικό Κόμμα. Αποκήρυξε το παρελθόν του και ως υπουργός άρχισε να δίνει τα διαπιστευτήριά του παίζοντας σημαντικό ρόλο στην ομαλοποίηση των σχέσεων Βελιγραδίου - Κοσόβου, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την ένταξη της Σερβίας στην Ε.Ε.
Η εκλογή του στην πρωθυπουργία το 2014 επιτάχυνε τις εξελίξεις, με αποτέλεσμα η σημερινή κυβέρνηση να φιλοδοξεί να ολοκληρώσει σύντομα την ενταξιακή διαδικασία. Με τους χειρισμούς της, άλλωστε, στην προσφυγική κρίση, η κυβέρνηση Βούτσιτς συνεχίζει να δίνει εξετάσεις. Έδωσε μεν το παρών στη διάσκεψη της Βιέννης αλλά φρόντισε, παράλληλα, να υπογραμμίσει την ανάγκη εξεύρεσης ευρωπαϊκής λύσης και να καταδικάσει τις προσπάθειες απομόνωσης της Ελλάδας. Το βλέμμα της παραμένει σταθερά στραμμένο προς το Βερολ
Το σταυροδρόμι της Σλοβενίας
Με πληθυσμό μόλις δυο εκατομμυρίων κατοίκων η Σλοβενία είναι το βόρειο άκρο του βαλκανικού δρόμου των προσφύγων, ο τελευταίος σταθμός για την είσοδο στην Αυστρία, μετά την Κροατία. Μέλος της Ευρωζώνης από το 2007 η Σλοβενία θεωρείται- παρά τα οικονομικά σκάνδαλα και τη διαφθορά- ως το παιδί - «θαύμα» της πρώην Γιουγκοσλαβίας, καθώς ως καλός μαθητής εφάρμοσε τις συνταγές του Βερολίνου και των Βρυξελλών.
Όταν στήθηκαν οι ατσάλινοι φράχτες στη γειτονική Ουγγαρία, η κυβέρνηση της Λιουμπλιάνας ξεκίνησε την ανέγερση του δικού της φράχτη στα σύνορα με την Κροατία, μήκους 400 χιλιομέτρων. Ο πρωθυπουργός Μίρο Τσεράρ είναι ηγέτης του νεότευκτου Κόμματος του Μοντέρνου Κέντρου (που πήρε με την πρώτη 36 από τις 90 έδρες της Βουλής στις εκλογές του 2014) και σύμβολο του καινούργιου μετά την τιμωρία των παραδοσιακών κομμάτων. Παρούσα για πρώτη φορά στη Βουλή η Ενωμένη Αριστερά, δίνει άνιση μάχη κατά της ξενοφοβίας και του ρατσισμού.
Κροατία: Αλλαγή ρότας
Η νέα κυβέρνηση συνασπισμού της «Πατριωτικής Συμμαχίας», που ανέλαβε καθήκοντα τον περασμένο μήνα, με επικεφαλής το HDZ -τη δεξιά εθνικιστική «Κροατική Δημοκρατική Ένωση», την οποία ίδρυσε ο Φράνιο Τούτζμαν, ένας απ' τους βασικούς πρωταγωνιστές του γιουγκοσλαβικού εμφυλίου-, υιοθετεί με τη σειρά της σκληρή στάση στο προσφυγικό. Άλλωστε, το αποτέλεσμα των εκλογών της 8ης Νοεμβρίου θεωρείται ότι επηρεάστηκε καθοριστικά από την προσφυγική κρίση.
Ο νέος υπουργός Εξωτερικών Μίρο Κόβατς είχε προειδοποιήσει παλαιότερα πως η Κροατία δεν θα γίνει κέντρο υποδοχής προσφύγων και πως, αν χρειαστεί, θα κλείσει τα σύνορά της και θα τα προστατέψει με τον στρατό της. «Η προσφυγική ροή πρέπει να μειωθεί. Η Κροατία πρέπει να είναι πολύ αυστηρή και αποφασιστική, χρησιμοποιώντας ακόμα και τον στρατό προκειμένου να προστατεύσει αποτελεσματικά τα σύνορά της», είχε πει ο Κόβατς. Ο ίδιος κάλεσε επίσης την Ε.Ε. να είναι «περισσότερο ενεργή» έναντι των χωρών από τις οποίες εισέρχονται οι πρόσφυγες στην Ευρώπη.
Πριν μερικές εβδομάδες, «εξαφανίστηκαν» από το site του κροατικού υπουργείου Εσωτερικών τα στοιχεία καταγραφής της προσφυγικής ροής που ανανεώνονταν πολλές φορές καθημερινά, με τους υπεύθυνους να ισχυρίζονται πως δεν προσπαθούν να κρύψουν κάτι, «αλλά το ενδιαφέρον για την προσφυγική κρίση δεν είναι πλέον τόσο μεγάλο όσο στο παρελθόν»...
