Του Οουεν Τζόουνς
Από το λίκνο της δημοκρατίας, ένα λιοντάρι βρυχήθηκε. Είναι δύσκολο να υπερτονίσουμε την πίεση που ο ελληνικός λαός άντεξε και τελικά αψήφησε. Μια χώρα η οποία έχει ήδη υποστεί οικονομική καταστροφή οφειλόμενη στη λιτότητα όση ελάχιστες άλλες ανεπτυγμένες χώρες σε καιρό ειρήνης έγινε αντικείμενο μιας παρατεταμένης εκστρατείας οικονομικού και πολιτικού πολέμου.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα -που μόλις πρόσφατα εδέησε να δώσει στη δημοσιότητα κάποια από τα πρακτικά των διασκέψεών της- έκοψε τη ρευστότητα προς τις ελληνικές τράπεζες οδηγώντας τις στο χείλος της κατάρρευσης. Ακολούθησαν αυστηροί κεφαλαιακοί έλεγχοι και μεγάλες ουρές έξω από τις τράπεζες. Μια χώρα που επεδίωκε απεγνωσμένα να παραμείνει στο ευρώ άκουσε ότι επρόκειτο να εκδιωχθεί με καταστροφικές για την ίδια συνέπειες.
Ο Μάρτιν Σουλτς, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και υποτιθέμενος σοσιαλδημοκράτης, η στάση του οποίου απέναντι στη δημοκρατία μπορεί στην καλύτερη περίπτωση να χαρακτηριστεί αμφιλεγόμενη, ζήτησε την απομάκρυνση της εκλεγμένης κυβέρνησης στην Ελλάδα και την αντικατάστασή της από κυβέρνηση τεχνοκρατών.
Δεν ήταν ένας τυχαίος τραμπουκισμός. Είναι ακριβώς αυτό που η Ε.Ε. και οι αγορές είχαν προηγουμένως κάνει στην Ελλάδα και στην Ιταλία: Όσο δικαιολογημένη και αν είναι η απέχθεια για τον Σίλβιο Μπερλουσκόνι θα έπρεπε να είναι ο ίδιος ο λαός του εκείνος που θα τον είχε ανατρέψει. Στην Ελλάδα, τα ολιγαρχικά "ανεξάρτητα ΜΜΕ" έδρασαν σαν πολιτικός μηχανισμός βομβαρδίζοντας την κοινή γνώμη με ανελέητη προπαγάνδα υπέρ της συνθηκολόγησης στις απαιτήσεις των δανειστών. Η συμμαχία ανάμεσα στην ελληνική οικονομική ελίτ και τις μεγάλες δυνάμεις της Ε.Ε. έλεγαν στον ελληνικό λαό: όσο δύσκολες και αν ήταν οι ζωές σας τα τελευταία χρόνια, ο κόσμος σας θα καταρρεύσει αν δεν συναινέσετε. Και παρ' όλα αυτά ο ελληνικός λαός ψήφισε Όχι - και μάλιστα Όχι οριακά αλλά με μεγάλη πλειοψηφία.
Το δημοψήφισμα ήταν, φυσικά, μια απόρριψη στο πρόγραμμα λιτότητας που προκάλεσε αυτό που στην Ελλάδα αποκαλείται ευρέως ανθρωπιστική κρίση. Από την κατάρρευση της Lehman Brothers το 2008, η λιτότητα στηριζόταν στην αποποίηση της ευθύνης από την πλευρά των ελίτ. Ήταν η Goldman Sachs εκείνη που βοήθησε την ελληνική κυβέρνηση να παραποιήσει τα στοιχεία προκειμένου να κερδίσει την είσοδο στο ευρώ. Ήταν οι γερμανικές και οι γαλλικές τράπεζες εκείνες που επικερδώς όσο και παρακινδυνευμένα δάνεισαν την Ελλάδα, με τον ίδιο τρόπο που οι αμερικανικές τράπεζες έδιναν στεγαστικά δάνεια υψηλού ρίσκου στους χαμηλόμισθους Αμερικανούς. Ήταν η Γερμανία που επωφελήθηκε από τη δυνατότητα εξαγωγής καταναλωτικών αγαθών σε περιφερειακές ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ελλάδα.
Μετά την κατάρρευση, η Ελλάδα υποχρεώθηκε να εφαρμόσει μέτρα που έστειλαν το χρέος της στο 180% του ΑΕΠ, διπλασίασαν τη φτώχεια, άφησαν το ένα τέταρτο του πληθυσμού και τους μισούς νέους χωρίς δουλειά, αύξησαν τις αυτοκτονίες και την παιδική θνησιμότητα, άφησαν πολλούς χωρίς υγειονομική περίθαλψη και συρρίκνωσαν την οικονομία κατά ένα τέταρτο.
Ελάχιστα χρήματα από τα προγράμματα διάσωσης πήγαν στην Ελλάδα: αντιθέτως, πήγαν στις ευρωπαϊκές τράπεζες που είχαν αναλάβει το ρίσκο του δανεισμού της. Τη στιγμή που η μεταπολεμική αναγέννηση της Γερμανίας οφειλόταν στην διαγραφή χρέους -ακόμη και από χώρες που είχαν καταστραφεί από τον πόλεμο όπως η Ελλάδα-, οι δανειστές αρνήθηκαν στην Αθήνα τη διαγραφή που είχε τόσο ανάγκη.
Όπως σημειώνει ο Γάλλος οικονομολόγος Τομά Πικετί, "η Γερμανία είναι το καλύτερο παράδειγμα χώρας που στη διάρκεια της ιστορίας της δεν έχει ποτέ αποπληρώσει το εξωτερικό χρέος της" και το Βερολίνο "κερδοσκοπεί από την Ελλάδα" εξαιτίας των υψηλότοκων δανείων. Το αδύναμο ευρώ κάνει τα γερμανικά αγαθά πιο ανταγωνιστικά και είναι το βασικό στοιχείο της πρόσφατης οικονομικής επιτυχίας της χώρας.
Ωστόσο, αυτή η εξέγερση αφορούσε κάτι σημαντικότερο και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο κίνδυνο. Πρόκειται για την ίδια τη φύση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ευρωπαϊκό εγχείρημα στηρίχτηκε στα ερείπια ενός πολέμου εξόντωσης, γενοκτονίας και ολοκληρωτισμού. Ο στόχος ήταν η διασφάλιση της ειρήνης, της ευημερίας και της δημοκρατίας για τους λαούς της Ευρώπης.
Το όνειρο αυτό έχει μετατραπεί σε εφιάλτη για όλο και περισσότερους Ευρωπαίους. Το πρόβλημα του δημοκρατικού ελλείμματος παραμένει ανεπίλυτο. Οι διαπραγματεύσεις για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙΡ) διεξάγονται κεκλεισμένων των θυρών με μεγάλες επιχειρήσεις που συνωμοτούν με στόχο τη δυνατότητα να οδηγούν εκλεγμένες κυβερνήσεις σε μυστικά δικαστήρια όταν εκείνες εφαρμόζουν πολιτικές που απειλούν την κερδοφορία τους.
Η ευρωπαϊκή Συνθήκη του 2011 απαγόρευε στην πράξη στις κυβερνήσεις της Ευρωζώνης να υιοθετούν επεκτατικά δημοσιονομικά μέτρα. Άλλες Συνθήκες και Οδηγίες θεσμοθετούν το δόγμα της ελεύθερης αγοράς. Η λιτότητα εφαρμόζεται χωρίς περίσκεψη σε όλη την Ευρωζώνη με τεράστιες ανθρωπιστικές συνέπειες: ακόμη και στην Ισπανία οι μισοί νέοι παραμένουν χωρίς δουλειά.
Ο ΣΥΡΙΖΑ εκπροσωπεί την εξέγερση εναντίον αυτής ακριβώς της Ευρώπης, της Ευρώπης της λιτότητας και της παντοδυναμίας των μεγάλων επιχειρήσεων. Υπερασπίζεται μια δημοκρατική και κοινωνικά προοδευτική Ευρώπη. Το Podemos στην Ισπανία αποτελεί μέρος αυτής της εξέγερσης όπως και το Sinn Féin στην Ιρλανδία.
Αν το δημοψήφισμα είχε καταλήξει σε επικράτηση του Ναι, αυτό θα αποτελούσε πιθανότατα τη μοιραία ήττα γι' αυτή την κλιμακούμενη πανευρωπαϊκή εξέγερση. Αντιθέτως, τώρα ενισχύεται. Δυστυχώς, οι ευρωπαϊκές ελίτ δεν είναι ανόητες και το αντιλαμβάνονται. Φοβούνται, δικαίως, ότι αν ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίσει παραχωρήσεις, η εξέγερση θα επεκταθεί. Η παραίτηση του Γιάνη Βαρουφάκη αποτελεί μια προσπάθεια να διατηρήσουν το κύρος τους ώστε να υπάρξει συμφωνία.
Όμως, η Ε.Ε. βρίσκεται σε πραγματικό αδιέξοδο. Αν η Ελλάδα εκδιωχθεί από την Ευρωζώνη, η νομισματική ένωση θα πάψει να θεωρείται αδιαίρετη και θα υπάρξει προηγούμενο για την απομάκρυνση μελών. Αν η ΕΚΤ εγκαταλείψει την Ελλάδα, το κύρος της Ευρωζώνης δεν θα αποκατασταθεί ποτέ ξανά. Γι' αυτό και η Ελλάδα έχει διαπραγματευτική ισχύ όταν επιδιώκει την ελάφρυνση του χρέους και την εγκατάλειψη της λιτότητας που ήδη έχει σακατέψει τη χώρα.
Η Ε.Ε. θέλει ακόμη να χρησιμοποιήσει τη χώρα ως παράδειγμα: με το να εξαναγκάσει τον ΣΥΡΙΖΑ να εφαρμόσει πολιτικές που θα καταστρέψουν την κυβέρνηση κάνοντας την "οικονομία να ουρλιάξει" (για να θυμηθούμε τον Χένρι Κίσιγκερ) μέχρι την ανατροπή της ή μια καταστροφική χρεοκοπία και την απομάκρυνση από την Ευρωζώνη. Είναι μια προσπάθεια που μπορεί ακόμη να πετύχει. Γι' αυτό και η Ελλάδα χρειάζεται κάθε υποστήριξη.
