Του Ρικάρντο Αλαρκόν*
Στις 17 Δεκεμβρίου, με το να απελευθερώσει τους πέντε Κουβανούς κρατουμένους που πέρασαν 16 χρόνια στις αμερικανικές φυλακές για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας, ο πρόεδρος Μπάρακ Ομπάμα επανόρθωσε μια μακροχρόνια αδικία, αλλάζοντας παράλληλα τον ρου της Ιστορίας.
Αναγνωρίζοντας ότι η αντικουβανική πολιτική των ΗΠΑ έχει αποτύχει, αποκαθιστώντας τους διπλωματικούς δεσμούς, αίροντας τους περιορισμούς, προτείνοντας την πλήρη κατάργηση του εμπάργκο και ανοίγοντας μια νέα εποχή στις σχέσεις με την Κούβα, ο Ομπάμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία, προκαλώντας την έκπληξη ακόμη και των πιο έμπειρων πολιτικών αναλυτών.
Η εχθρική πολιτική που αρχικά υιοθετήθηκε από τον πρόεδρο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, προτού ο σημερινός πρόεδρος καν γεννηθεί, ακολουθήθηκε με ελάχιστες αποκλίσεις από τις διάδοχες Δημοκρατικές ή Ρεπουμπλικανικές κυβερνήσεις, ώσπου να κωδικοποιηθεί από τον πρόεδρο Μπιλ Κλίντον στο Νόμο Χελμς - Μπέρτον του 1996.
Τα πρώτα χρόνια η πολιτική σημείωσε κάποιες επιτυχίες. Το 1959, όταν η κουβανική επανάσταση θριάμβευσε, οι ΗΠΑ βρίσκονταν στο απόγειο της δύναμής τους, ασκώντας μια αδιαμφισβήτητη ηγεμονία σε ένα μεγάλο μέρος του κόσμου, ιδίως στο δυτικό ημισφαίριο. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην εκδίωξη της Κούβας από τον Οργανισμό Αμερικανικών Κρατών (OAS) και πέτυχε τη σχεδόν πλήρη απομόνωση του νησιωτικού έθνους της Καραϊβικής που απέμεινε μόνο με την υποστήριξη και τη βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης και των εταίρων της στο Συμβούλιο Αμοιβαίας Οικονομικής Βοήθειας, των χωρών δηλαδή που απάρτιζαν το Σύμφωνο της Βαρσοβίας.
H κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού έκανε ορισμένους να ελπίσουν ότι πλησίαζε και το τέλος της κουβανικής επανάστασης. Φαντάζονταν την απαρχή μιας μακράς περιόδου μονοπολικής κυριαρχίας. Μεθυσμένοι από τη νίκη τους, απέτυχαν να κατανοήσουν το βαθύτερο νόημα αυτού που είχε συμβεί: το τέλος του Ψυχρού Πολέμου άνοιξε νέες δυνατότητες για κοινωνικούς αγώνες και έφερε τον καπιταλισμό αντιμέτωπο με προκλήσεις που ήταν ολοένα και πιο δύσκολο να αντιμετωπιστούν.
Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου τους τύφλωσε. Έτσι, δεν είδαν ότι η κοινωνική εξέγερση που έγινε γνωστή ως "Καρακάσο" και που συγκλόνισε τη Βενεζουέλα τον Φεβρουάριο του 1989, ήταν μια ένδειξη της αρχής μιας νέας εποχής για τη Λατινική Αμερική.
Η Κούβα κατόρθωσε να επιζήσει της εξαφάνισης των μακροχρόνιων συμμάχων της και η ικανότητά της να το καταφέρει αποδείχτηκε καθοριστικός παράγοντας για τη βαθιά μεταμόρφωση της περιοχής. Για χρόνια ήταν σαφές ότι η πολιτική των ΗΠΑ που αποσκοπούσε να απομονώσει την Κούβα είχε αποτύχει και ότι τελικά το μόνο που πέτυχε ήταν να απομονώσει τις ίδιες τις ΗΠΑ, όπως παραδέχτηκε ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι.
Μια νέα σχέση με την Κούβα ήταν απαραίτητη για την Ουάσιγκτον, που έπρεπε να επανορθώσει τις σχέσεις της με μια περιοχή που είχε πάψει να αποτελεί την πίσω της αυλή. Και η επίτευξη του στόχου αυτού είναι ζωτικής σημασίας σήμερα, καθώς, παρά τη δύναμή τους, οι ΗΠΑ δεν μπορούν να ασκήσουν την άνετη ηγεμονία που ασκούσαν σε καιρούς που δεν πρόκειται να επιστρέψουν.
Υπάρχει όμως πολύς δρόμος που πρέπει να καλυφθεί προτού δημιουργηθεί μια νέα σχέση. Πρώτα απ' όλα, είναι αναγκαίο να απαλείψουμε πλήρως το οικονομικό, εμπορικό και χρηματοπιστωτικό εμπάργκο, όπως ζητεί και μεγάλη μερίδα της επιχειρηματικής κοινότητας των ΗΠΑ.
Η εξομάλυνση όμως των σχέσεων θα προϋπέθετε πάνω απ' όλα το να μάθουμε να ζούμε με τις διαφορές μας, εγκαταλείποντας τα παλιά όνειρα κυριαρχίας. Θα σήμαινε τον σεβασμό στην αρχή της ισονομίας μεταξύ των κρατών, μια βασική αρχή του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών που, όπως έχει δείξει η Ιστορία, δεν ευχαριστούσε πάντοτε τους ισχυρούς.
Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί τη σημασία αυτού που ανακοινώθηκε στις 17 Δεκεμβρίου. Θα ήταν λάθος, ωστόσο, να αγνοήσουμε ότι απομένουν ακόμη πολλά να γίνουν και ότι είναι αναγκαίο να ακολουθήσουμε τον μακρύ και ανηφορικό δρόμο με αποφασιστικότητα και κατανόηση.
* Ο Ρικάρντο Αλαρκόν έχει διατελέσει υπουργός Εξωτερικών της Κούβας και πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης
