Της ΚΑΚΗΣ ΜΠΑΛΗ
Το εκδοτικό γεγονός του αιώνα, η ειδική έκδοση του Charlie Hebdo, μετά το μακελειό στην αίθουσα σύνταξης από τζιχαντιστές, που δρούσαν με εντολή της Αλ Κάιντα της Υεμένης -τουλάχιστον, αυτή ανέλαβε την ευθύνη-, επανέφερε βίαια στο προσκήνιο την παλιά «σύγκρουση για τις γελοιογραφίες», που είχε ξεσπάσει το 2005.
Το τεύχος με το πράσινο εξώφυλλο -στο χρώμα του Ισλάμ- με τον προφήτη Μωάμεθ δακρυσμένο να κρατά το "Je suis Charlie", απόλυτα ταιριαστό με την παράδοση της σατιρικής εφημερίδας και θαρραλέα απόδειξη ότι οι εναπομείναντες συντάκτες της -"οι επιζώντες" όπως αυτοαποκαλούνται- δεν υποτάσσονται στον φόβο, προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις στον μουσουλμανικό κόσμο, καθώς κάθε απεικόνιση του Μωάμεθ θεωρείται βλασφημία.
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα κάτι, που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο σε κάθε «κοσμική» κοινωνία. Όσοι νιώθουν να πληγώνονται τα θρησκευτικά τους αισθήματα από μια γελοιογραφία, από μια ταινία, από ένα βιβλίο, μπορούν να μην αγοράσουν το έντυπο, να μην δούνε την ταινία, να μην διαβάσουν το βιβλίο. Μπορούν ακόμη να πάνε στα δικαστήρια, όπως είχαν κάνει επανειλημμένα οι μουφτήδες στη Γαλλία ενάντια στο Charlie Hebdo, να διεκδικήσουν αυτό που θεωρούν το δίκιο τους - και στο τέλος να αποδεχτούν την απόφαση του δικαστή. Μπορούν να κάνουν τις δικές τους γελοιογραφίες, να γυρίσουν τις δικές τους ταινίες, να γράψουν τα δικά τους βιβλία. Αυτό που δεν μπορούν, όσο θιγμένοι κι αν αισθάνονται - εδώ το κάθε «αλλά» της κατανόησης είναι επαίσχυντο-, είναι να σκοτώνουν τους σκιτσογράφους, όπως τώρα στη Γαλλία, να σκοτώνουν τον σκηνοθέτη, όπως τον Τέο βαν Γκοχ πριν από χρόνια στην Ολλανδία, ή να προκηρύσσουν το κεφάλι του συγγραφέα, όπως έκαναν οι μουλάδες του Ιράν με τον Σάλμαν Ρούσντι.
Βεβαίως, υπάρχουν και «δικοί» μας αυτόκλητοι προστάτες του θρησκευτικού αισθήματος, αλλά η δική τους δράση δεν είναι του παρόντος - και τουλάχιστον δεν πήγαν με καλάσνικοφ να σκοτώσουν τους θεατές του Τελευταίου Πειρασμού...
Ο θυμός των μουσουλμάνων
Στο θέμα του «ιστορικού» τεύχους του Charlie Hebdo, τώρα, που κυκλοφόρησε σε εκατομμύρια αντίτυπα, εξαντλήθηκε σε χρόνο - ρεκόρ και τυπώθηκε ξανά, ενώ από χθες κυκλοφορεί και εκτός γαλλικών συνόρων. Το φύλλο είχε την ίδια «βλάσφημη» αισθητική των προηγούμενων - αν και μόνο γενναιόδωρο και τρυφερό μπορεί να χαρακτηρίσει κανείς τον τίτλο «όλα συγχωρεμένα». Η διαφορά του ήταν ότι αυτό το εξώφυλλο το είδε όλος ο πλανήτης - σε αντίθεση, για παράδειγμα, με τις γελοιογραφίες της δανέζικης Jylands Posten το 2005, που τις είχαν εντοπίσει οι συντάκτες μιας αιγυπτιακής εφημερίδας και μέσα σε λίγους μήνες άναψαν κυριολεκτικά φωτιά στον μουσουλμανικό κόσμο και προκάλεσαν διπλωματικά επεισόδια μεταξύ της Δανίας και αρκετών ισλαμικών χωρών. Η δεύτερη διαφορά -στις αντιδράσεις- ήταν ότι πολλοί μουσουλμάνοι κληρικοί, οι οποίοι χαρακτήρισαν αμέσως το φύλλο του Charlie Hebdo από «ανόητο» έως «βλάσφημο» ή ακόμη και «προβοκάτσια», έσπευσαν να ζητήσουν από τους πιστούς να το αγνοήσουν - αντί να ρίξουν λάδι στη φωτιά. «Οι πιστοί πρέπει να αντισταθούν στον πειρασμό του μίσους», τους κάλεσαν οι δάσκαλοι του πανεπιστημίου Αζχάρ του Καΐρου, που έχουν μεγάλη επιρροή στον ισλαμικό κόσμο. Ο μεγάλος μουφτής της Ιερουσαλήμ Μοχάμετ Αχμέτ Χουσεΐν δήλωσε ότι «η δημοσίευση των σκίτσων προσβάλλει τον Προφήτη και τα αισθήματα των σχεδόν δύο δισεκατομμυρίων μουσουλμάνων σε όλο τον κόσμο», αλλά ταυτόχρονα καταδίκασε έντονα «την τρομοκρατία σε όλες της τις μορφές».
Η κυβέρνηση του Ιράν, πάλι, βγήκε να καταδικάσει το πρωτοσέλιδο του Charlie Hebdo, ως «προβοκατόρικη χειρονομία που θίγει τους μουσουλμάνους» και ως απαράδεκτη «κατάχρηση» της ελευθεροτυπίας. Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας, «ο σεβασμός των θρησκευτικών αισθημάτων είναι μια παγκόσμια αρχή, που θα έπρεπε να την αποδεχτούν και οι Ευρωπαίοι ηγέτες».
Το πρωτοσέλιδο το καταδίκασε και η Χαμάς, καθώς η εικόνα του δακρυσμένου Μωάμεθ «ρίχνει λάδι στη φωτιά», όπως είπε ο ηγέτης της, ενώ η επίσημη εφημερίδα της Felesteen δημοσίευσε δική της γελοιογραφία, με την οποία ζητάει τον περιορισμό της ελευθεροτυπίας, εφόσον αυτή χρησιμοποιείται για την προσβολή του Προφήτη.
Πάντως, οι μόνοι που επίσημα βγήκαν και επικρότησαν τις δολοφονίες των συντακτών της Charlie Hebdo ήταν οι Ταλιμπάν, δηλώνοντας ότι «στους ενόχους επιβλήθηκε η δίκαιη τιμωρία τους»...
Η περίπτωση της Τουρκίας
Στην Τουρκία, που ακόμη παραμένει... «κοσμικό» κράτος, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του Ταγίπ Ερντογάν περί του αντιθέτου, δικαστήριο επέβαλε το μπλοκάρισμα των ιστοσελίδων που έδειχναν το πρωτοσέλιδο του Charlie Hebdo, αν και η Cumhuriyet κυκλοφόρησε με την ανατύπωση τεσσάρων σελίδων της γαλλικής εφημερίδας.
Η Τουρκία έχει μακρά παράδοση στη φίμωση του Τύπου -όχι μόνο όταν «τραυματίζονται οι ιερές αξίες των μουσουλμάνων», όπως είπε ο αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης Γιαλτσίν Ακντογάν- και θαρραλέους δημοσιογράφους που έχουν πληρώσει συχνά με φυλάκιση, ενίοτε και με το θάνατο, το θάρρος τους. Η αστυνομία φρόντισε να σταματήσει τα φορτηγά με τα φύλλα της Cumhuriyet για λίγη ώρα, αλλά στη συνέχεια επέτρεψε τη διανομή και ταυτόχρονα ενίσχυσε τα μέτρα ασφαλείας έξω από τα γραφεία της εφημερίδας στην Άγκυρα, που πολιορκήθηκαν από ισλαμιστές φοιτητές. Την επόμενη μέρα δε, ο εισαγγελέας ξεκίνησε έρευνα σε βάρος της εφημερίδας, ακριβώς εξαιτίας της αναδημοσίευσης των γαλλικών σελίδων.
Παρέμβαση Πάπα: "Δεν μπορείς να κάνεις πλάκα με την πίστη των άλλων"
Στην αναζωπύρωση της «σύγκρουσης για τις γελοιογραφίες» προσπάθησε να παρέμβει πυροσβεστικά ο Πάπας Φραγκίσκος, τονίζοντας αφενός ότι «η ελευθερία του λόγου δεν είναι μόνο θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση για το κοινό καλό», αφετέρου ότι «σαφώς, υπάρχουν και όρια σ' αυτή την ελευθερία». Σύμφωνα με τον Ποντίφηκα, «οι θρησκείες πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό, ώστε οι άνθρωποι να μη νιώθουν ότι προσβάλλεται ή γελοιοποιείται η πίστη τους», ενώ ξεκαθάρισε, αναφερόμενος στο τρομοκρατικό χτύπημα στα γραφεία της Charlie Hebdo, ότι «μια τέτοια τρομακτική βία στο όνομα του Θεού δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί».
Πάντως, ο Πάπας εξέφρασε την κατανόησή του για την οργή των μουσουλμάνων που ένιωσαν να θίγεται η πίστη τους, λέγοντας στους δημοσιογράφους, εν πτήσει προς τις Φιλιππίνες, ότι «δεν μπορείς να κάνεις πλάκα με την πίστη των άλλων». Μάλιστα, σε μια επίδειξη του δικού του χιούμορ, απείλησε με μπουνιά τον στενό συνεργάτη του Αλμπέρτο Γκάσπαρι, που καθόταν δίπλα του, λέγοντας, «εάν ο καλός μου φίλος καταραστεί τη μάνα μου, να περιμένει πως θα φάει μπουνιά»...
