Του Νόαμ Τσόμσκι*
Το πρωτοσέλιδο των New York Times της 26ης Ιουνίου εικονογραφούνταν από μια μια φωτογραφία γυναικών που θρηνούσαν έναν δολοφονημένο Ιρακινό. Ήταν ένα απ' τα αμέτρητα θύματα της εκστρατείας της οργάνωσης ISIS (Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και τη Συρία) απέναντι στην οποία ο στρατός του Ιράκ, εξοπλισμένος και εκπαιδευμένος από τις ΗΠΑ επί χρόνια, γρήγορα αποσύρθηκε, εγκαταλείποντας μεγάλο μέρος της χώρας σε μερικές χιλιάδες μαχητές. Δεν πρόκειται λοιπόν για μια νέα εμπειρία στην αποικιοκρατική ιστορία.
Πάνω από τη φωτογραφία υπήρχε το διάσημο μότο της εφημερίδας: "Όλες οι ειδήσεις που χρήζουν δημοσίευσης" (All the news that's fit to print). Υπήρχε όμως και μια σημαντική παράλειψη. Το πρωτοσέλιδο έπρεπε να έχει και τα λόγια της απόφασης της Δίκης της Νυρεμβέργης για τους επικεφαλής φασίστες - λόγια που πρέπει να επαναλαμβάνονται μέχρι να εντυπωθούν στη συλλογική συνείδηση: Η επιθετική συμπεριφορά "είναι το υπέρτατο παγκόσμιο έγκλημα που διαφέρει από τα άλλα εγκλήματα πολέμου στο ότι εμπεριέχει το συσσωρευμένο κακό στο σύνολό του".
Και δίπλα σε αυτές τις λέξεις πρέπει να βρίσκεται η νουθεσία του δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ (στην δίκη της Νυρεμβέργης) Ρόμπερτ Τζάκσον: "Η βάση πάνω στην οποία κρίνουμε αυτούς τους κατηγορούμενους σήμερα, είναι η βάση στην οποία η Ιστορία θα κρίνει εμάς αύριο. Το να δώσουμε στους κατηγορούμενους ένα δηλητηριασμένο δισκοπότηρο θα είναι σαν να το βάζουμε και στα δικά μας χείλη".
Οι "προθέσεις" και η αλήθεια
H εισβολή ΗΠΑ - Βρετανίας στο Ιράκ ήταν ένα τυπικό παράδειγμα επιθετικής συμπεριφοράς. Οι απολογητές της επικαλούνται ευγενείς προθέσεις, οι οποίες θα ήταν άνευ σημασίας ακόμη και αν οι λόγοι ήταν πράγματι αληθείς. Για τις δίκες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου δεν μέτρησε καθόλου η πρόθεση των Ιαπώνων αποικιοκρατών να φέρουν "έναν επίγειο παράδεισο" στους Κινέζους που σφαγίαζαν ή το ότι ο Χίτλερ έστειλε στρατό στην Πολωνία το 1939 σε "αυτοάμυνα" ενάντια στην "τρομοκρατία" των Πολωνών. Το ίδιο ισχύει και όταν πίνουμε από το δηλητηριασμένο δισκοπότηρο.
Αυτοί που βρίσκονται στην λάθος πλευρά έχουν κάποιες ψευδαισθήσεις. Ο Αμντέλ Μπαρί Ατουάν, συντάκτης μιας παναραβικής ιστοσελίδας, παρατηρεί ότι «αυτό που κυρίως ευθύνεται για το σημερινό χάος [στο Ιράκ] είναι οι ΗΠΑ και η δυτική κατοχή και η αραβική υποστήριξη σε αυτήν. Όλοι οι άλλοι ισχυρισμοί είναι παραπλανητικοί και στόχο έχουν να αποσπάσουν την προσοχή από την αλήθεια".
Σε μια πρόσφατη συνέντευξη, ο ειδικός σε ζητήματα που αφορούν το Ιράκ, Ραέντ Τζαρά, συνοψίζει όσα θα πρέπει να γνωρίζει ένας Δυτικός. Όπως πολλοί Ιρακινοί, είναι κι αυτός μισός σιίτης, μισός σουνίτης και πριν από την εισβολή στο Ιράκ μόλις που γνώριζε τις θρησκευτικές ταυτότητες των συγγενών του επειδή «η σέχτα στην οποία ανήκε κάποιος δεν ήταν μέρος της εθνικής συνείδησης".
Ο Τζαρά μας υπενθυμίζει ότι «η θρησκευτική διαμάχη που καταστρέφει τη χώρα [...] ξεκίνησε σαφώς με την αμερικανική εισβολή και κατοχή». Οι επιτιθέμενοι κατέστρεψαν "την εθνική ταυτότητα του Ιράκ και την αντικατέστησαν με σεχταριστικές και εθνοτικές ταυτότητες" ξεκινώντας από τη θέσπιση ενός κυβερνητικού συμβουλίου με βάση τη θρησκευτική ταυτότητα, γεγονός άνευ προηγουμένου στο Ιράκ. Σήμερα, σιίτες και σουνίτες είναι ορκισμένοι εχθροί, χάρη στους Ντόναλντ Ράμσφελντ και Ντικ Τσένι (πρώην υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ και αντιπρόεδρος κατά την προεδρία του Τζορτζ Μπους του νεότερου, αντίστοιχα) αλλά και άλλους ομοίους τους που δεν καταλαβαίνουν τίποτα πέρααπό τη βία και την τρομοκρατία και συνέβαλαν στη δημιουργία συγκρούσεων που τώρα διχάζουν την περιοχή κατακερματίζοντάς τη.
Απ' το Αφγανιστάν στη Λιβύη
Τους τίτλους των εφημερίδων απασχολεί και η αναβίωση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν. [...] To 2001-2 όταν ο αμερικάνικος πέλεκυς χτύπησε το Αφγανιστάν, τα αουτσάιντερ της Αλ Κάιντα σύντομα εξαφανίστηκαν, με πολλούς να επιλέγουν ένα παραδοσιακό στιλ για να "φιλοξενήσουν" τους νέους κατακτητές της χώρας.
Αλλά η Ουάσιγκτον έψαχνε απεγνωσμένα να βρει τους τρομοκράτες για να τους συντρίψει. Οι ισχυροί τους οποίους επέβαλαν ως κυβερνήτες γρήγορα ανακάλυψαν ότι μπορούσαν να εκμεταλλευτούν την πλήρη άγνοια της Ουάσιγκτον και να επιτεθούν στους εχθρούς τους, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που συνεργάζονταν με τους Αμερικάνους εισβολείς. Σύντομα η χώρα κυβερνούνταν από αδίστακτους πολέμαρχους, ενώ πολλοί πρώην Ταλιμπάν που επιθυμούσαν να ενταχθούν στη νέα τάξη αναβίωσαν την εξέγερση.
Ο Ομπάμα στη συνέχεια σήκωσε τον πέλεκυ για την καταστροφή της Λιβύης καθώς "ηγούνταν από τα μετόπισθεν". Τον Μάρτιο του 2011, εν μέσω των εξεγέρσεων της Αραβικής Άνοιξης ενάντια στον Λίβυο ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε το Ψήφισμα 1973, ζητώντας «κατάπαυση του πυρός και πλήρη τερματισμό της βίας και όλων των επιθέσεων ενάντια στους πολίτες". Η αυτοκρατορική τριανδρία -Γαλλία, Αγγλία, ΗΠΑ- αμέσως επέλεξε να παραβιάσει το ψήφισμα και να γίνει η εναέρια δύναμη υποστήριξης των αντικαθεστωτικών κλιμακώνοντας απότομα τη βία.(...)
Η Αφρικανική Ένωση (Α.Ε.) αντιτάχθηκε σθεναρά στην επίθεση της τριανδρίας. Όπως αναφέρθηκε από τον ειδικό σε ζητήματα Αφρικής Άλεξ Ντε Βάαλ, η Α.Ε. θέσπισε έναν "οδικό χάρτη" - έκκληση για κατάπαυση του πυρός, ανθρωπιστική βοήθεια κ.λπ. (...). "Το πλαίσιο της Α.Ε. έγινε επί της αρχής αποδεκτό αλλά απορρίφθηκε από την τριανδρία που "δεν ενδιαφερόταν για πραγματικές διαπραγματεύσεις", παρατηρεί ο Ντε Βάαλ.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η Λιβύη πλέον σπαράσσεται από πολιτοφυλακές, ενώ η τρομοκρατία της τζιχάντ έχει εξαπολυθεί σε μεγάλο μέρος της Αφρικής, μαζί με μια πλημμύρα όπλων, φθάνοντας μέχρι και στη Συρία.
Η συνταγή του πέλεκυ
Υπάρχουν πολλές ενδείξεις των συνεπειών της συνταγής του πέλεκυ. Πάρτε ως παράδειγμα τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, πρώην Βελγικό Κονγκό, μια τεράστια χώρα πλούσια σε φυσικούς πόρους - και μία από τις χειρότερες σύγχρονες ιστορίες τρόμου. Η χώρα είχε μια ευκαιρία για επιτυχή ανάπτυξη μετά την ανεξαρτησία της το 1960, υπό την ηγεσία του πρωθυπουργού Πατρίς Λουμούμπα.
Αλλά η Δύση δεν συμφωνούσε. Ο επικεφαλής της CIA Άλεν Ντάλες εμφανίστηκε αποφασισμένος πως "η απομάκρυνση (του Λουμούμπα) πρέπει να είναι ένας επείγων και πρωταρχικός στόχος", αν μη τι άλλο, επειδή οι επενδύσεις των ΗΠΑ θα μπορούσαν να κινδυνεύσουν από αυτό που τα εσωτερικά έγγραφα αποκαλούσαν "ριζοσπάστες εθνικιστές".
Υπό την επίβλεψη Βέλγων αξιωματικών, ο Λουμούμπα δολοφονήθηκε, ικανοποιώντας την επιθυμία του πρόεδρου Αϊζενχάουερ «να πέσει σ' ένα ποτάμι γεμάτο κροκόδειλους". Το Κονγκό παραδόθηκε στον αγαπημένο των ΗΠΑ, τον φονικό και διεφθαρμένο δικτάτορα Μομπούτου Σέσε Σέκο, και κατέληξε στα σημερινά συντρίμμια της Αφρικής.
Όσο πιο πολύ πλησιάζουμε στα δικά μας τόσο πιο δύσκολο είναι να αγνοήσουμε τις συνέπειες της κρατικής τρομοκρατίας των ΗΠΑ. Πλέον υπάρχει μεγάλη ανησυχία για τα παιδιά που φτάνουν στις ΗΠΑ από την Κεντρική Αμερική. Η Washington Post αναφέρει πως το κύμα "έρχεται κυρίως από τη Γουατεμάλα, το Ελ Σαλβαδόρ και την Ονδούρα" αλλά όχι από τη Νικαράγουα. Γιατί; Μήπως επειδή, όταν ο πέλεκυς της Ουάσιγκτον σφυροκοπούσε την περιοχή τη δεκαετία του '80, η Νικαράγουα ήταν μια χώρα που είχε στρατό ικανό να υπερασπιστεί τον πληθυσμό από τους τρομοκράτες των ΗΠΑ, ενώ στις υπόλοιπες τρεις χώρες οι στρατοί ήταν εξοπλισμένοι και εκπαιδευμένοι από την Ουάσιγκτον;
O Oμπάμα έχει προτείνει μια ανθρωπιστική απάντηση στην τραγική εισροή: πιο αποτελεσματικές απελάσεις. Σκέφτεστε κάποια εναλλακτική; Eίναι άδικο να παραβλεφθούν οι ασκήσεις "ήπιας ισχύος" και ο ρόλος του ιδιωτικού τομέα. Ένα καλό παράδειγμα είναι η απόφαση της Chevron να εγκαταλείψει τα πολυδιαφημισμένα προγράμματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, επειδή τα ορυκτά καύσιμα είναι πολύ πιο κερδοφόρα.
Η Exxon Mobil ανακοίνωσε με τη σειρά της "ότι η εστίασή της στα ορυκτά καύσιμα είναι μια καλή στρατηγική, ανεξάρτητα από την κλιματική αλλαγή", ενώ όπως αναφέρει το Bloomberg Businessweek «ο κόσμος χρειάζεται πολύ περισσότερη ενέργεια και μια σημαντική μείωση των εκπομπών άνθρακα είναι 'εξαιρετικά απίθανη'».
Είναι λοιπόν λάθος να υπενθυμίζουμε στους αναγνώστες καθημερινά την ετυμηγορία της Δίκης της Νυρεμβέργης. Η επιθετική συμπεριφορά δεν είναι πια "το ανώτατο διεθνές έγκλημα". Δεν μπορεί να συγκριθεί με την καταστροφή των ζωών των μελλοντικών γενεών για την εξασφάλιση μεγαλύτερων κερδών αύριο.
* Δημοσιεύτηκε στο The New York Times Syndicate
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
