H Κίττυ Αρσένη, η ηθοποιός που φώτισε την ελληνική θεατρική σκηνή με τη σπάνια υποκριτική της ευγένεια, η αγωνίστρια που τίμησε τον αντιδικτατορικό αγώνα με τη μοναδική της γενναιότητα, δεν υπάρχει πια.
Χρειάζεται κάποιες φορές το τέλος του θανάτου για να αποκαλυφθεί πλήρως η συνέπεια μιας ζωής. Χρειάστηκε ο θάνατός της για να μπορούμε, χωρίς να προσβάλουμε την ουσιαστική της διακριτικότητα, να συνειδητοποιήσουμε πόσο συνεπής ήταν η Κίττυ Αρσένη ως ηθοποιός και ως αντιστασιακή. Για να συνειδητοποιήσουμε πως αυτή η εσωτερική συνέπεια σφράγισε τη στάση της τόσο μέσα στο θέατρο όσο και μέσα στον αντιδικτατορικό αγώνα.
Ηθοποιός με ταλέντο, παιδεία και, κυρίως, με συνείδηση της άσκησης και του ασκητισμού στον οποίο υποτάσσει την ζωή του ο καλλιτέχνης, η Κίττυ Αρσένη υπηρέτησε το θέατρο με κάποιες ποιότητες που γίνονται όλο και πιο σπάνιες (και γι' αυτό ακριβώς όλο και πιο πολύτιμες): με εκείνη την καλλιεργημένη φωνή, με μια άρθρωση γεμάτη από τη συνείδηση των νοημάτων των λέξεων, με εκείνη την χροιά την γεμάτη ζεστασιά, με εκείνη την αισθαντικότητα και την κομψότητα των χειρονομιών της, με εκείνο το γύρισμα του κεφαλιού που αποκάλυπτε όχι μόνο την ένταση του προφίλ της, αλλά κυρίως την πλαστική αίσθηση των αξόνων του σώματος, μέσα στους οποίους οι μεγάλοι ηθοποιοί μπορούν να συμπυκνώνουν τους δραματικούς χαρακτήρες. Κυρίως όμως, πιστή στην παράδοση του Θεάτρου Τέχνης και του Κάρολου Κουν, του οποίου υπήρξε μαθήτρια, διατηρούσε την εναργή συνείδηση της ευγενικής ταπεινότητας και της περήφανης στράτευσης με την οποία ο καλλιτέχνης του θεάτρου επιτελεί το έργο του προς όφελος του κοινού και της τέχνης του.
Αγωνίστρια της δημοκρατίας, η Κίττυ Αρσένη θυσίασε γενναιόδωρα και διακριτικά την τέχνη της και τις αντοχές της στην πάλη κατά της δικτατορίας. Μέλος του ΠΑΜ από την ίδρυσή του, ανακριθείσα στην Μπουμπουλίνας, συγκρατούμενη της Τόνιας Μαρκετάκη, της Ανθής Δεσποτίδη, της Ρένας Χατζιδάκη, σε γειτονικά κελιά με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Αντρέα Λεντάκη. Αλλά η Κίττυ Αρσένη έδωσε έναν επιπλέον αγώνα, το ξεπέρασμα της φυσικής της απέχθειας προς κάθε διαφήμιση ενός προσωπικού ηρωισμού προκειμένου να καταθέσει δημόσια την εμπειρία των βασανιστηρίων. Η κατάθεσή της στο Συμβούλιο της Ευρώπης, στο Στρασβούργο, υπήρξε η πρώτη και αποφασιστική μαρτυρία ώστε να προστεθεί στο κατηγορητήριο κατά της στρατιωτικής δικτατορίας η κατηγορία των βασανιστηρίων. (Αργότερα κατέθεσαν επίσης ο Περικλής Κοροβέσης, ο Γιάννης Λελούδας, η Νατάσα Μερτίκα...).
Πόσο κόπο μπορεί να κατέβαλε για να παίξει δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 1983, στην Ανάκριση του Βάις; Σε ένα έργο που μαρτυρεί με έναν σχεδόν ενοχλητικά παγωμένο ρεαλισμό για την εμπειρία των ναζιστικών στρατοπέδων; Πόσο κόπο κατέβαλε για να εγκαταστήσει μια απόσταση, καλλιτεχνικά αλλά και ανθρώπινα αναγκαία, ανάμεσα στον ρόλο της γυναίκας που καταθέτει στη δίκη της Νυρεμβέργης τη μαρτυρία της εμπειρίας από τα στρατόπεδα και στην πραγματική της κατάθεση που είχε κάνει η ίδια στο Συμβούλιο της Ευρώπης για τα βασανιστήρια που υπέστη στην Μπουμπουλίνας το 1968; Μοιάζει παράδοξο, αλλά η Κίττυ Αρσένη έπαιξε με την ίδια αποστασιοποίηση τη δική της κατάθεση στο Συμβούλιο της Ευρώπης και τον ρόλο της γυναίκας στην Ανάκριση του Βάις. Ο τρόπος με τον οποίο αφηγήθηκε η ίδια την κατάθεσή της αποκαλύπτει ακριβώς αυτό το παράδοξο, τόσο κοντά στο «παράδοξο του ηθοποιού» όπως το αναλύει ο Ντιντερό, αλλά και τόσο κοντά στο αίνιγμα της αλήθειας. «Γιατί όντως οι νομομαθείς της Ευρώπης είχαν δίκιο να δυσπιστούν. Όταν δεν μπορείς να μεταφράσεις τη λέξη ταράτσα και απομόνωση σε άλλη γλώσσα, δεν υπάρχει prima facie απόδειξη», είχε πει.
Η αγωνία της απόδειξης της αλήθειας είναι εξίσου πολιτική και καλλιτεχνική. Και οι λέξεις του συγγραφέα στο θέατρο δεν είναι παρά «σήματα» μιας ανθρώπινης εμπειρίας που περιμένουν να «μεταφραστούν» από τον ηθοποιό σε σαρκωμένο λόγο, σε λόγο επικοινωνήσιμο, σε τέχνη, δηλαδή σε καθολική αλήθεια. Η Κίττυ Αρσένη δεν πήγε με πλαστό διαβατήριο στη Γαλλία για να καταθέσει το προσωπικό της μαρτύριο ή τον προσωπικό της ηρωισμό. Πήγε για να προσπαθήσει, καταθέτοντας την εμπειρία των κρατούμενων της Ασφάλειας, όλων των συγκρατούμενών της, όλη την εμπειρία του βασανισμού, ώστε η κατηγορία των βασανιστηρίων να ενταχθεί στο κατηγορητήριο του Συμβουλίου της Ευρώπης και η δικτατορική Ελλάδα να αποβληθεί από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Ίσως αυτή η κατάθεση, που ήταν και δεν ήταν προσωπική, που ήταν και δεν ήταν μόνο πολιτική, που δεν έπρεπε να είναι ούτε μελοδραματική ούτε ηρωική, που έπρεπε να είναι πρωτίστως αληθινή, ήταν ο αυθεντικότερος καλλιτεχνικός ρόλος της Κίττυς. Καταθέτοντας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, η Κίττυ Αρσένη, θύμα των βασανιστηρίων, δέχτηκε να υποστεί τη βάσανο της αλήθειας που είναι για τον μάρτυρα κάθε μαρτυρική κατάθεση. Οργανώνοντας την κατάθεσή της ως πολιτικό όπλο της αλήθειας, η Κίττυ απέδειξε πρωτίστως πως ο καλλιτέχνης δεν μπορεί παρά να είναι πολιτικός, πως ο ηθοποιός δεν μπορεί παρά να είναι πολιτικός, αν θέλει να μεταφράσει τα σήματα των λέξεων στην γλώσσα της ανθρώπινης αλήθειας.
Οι σύντροφοί της από το ΠΑΜ, το ΚΚΕ Εσωτερικού, την ΕΑΡ, τον ενιαίο Συνασπισμό, τη ΔΗΜ.ΑΡ., οι φίλοι της από όλο το φάσμα της Αριστεράς και της δημοκρατικής αντιστασιακής Ελλάδας, οι σύντροφοί της από το θέατρο, όλοι όσοι την χειροκρότησαν στη σκηνή και την αγάπησαν στη ζωή, θα κρατήσουμε για πάντα κάτι από την τιμιότητα, την ευγένεια, την ευθύτητα και τη λιτότητα με την οποία η Κίττυ Αρσένη έζησε τη ζωή της. Μακάρι να μπορούσαμε να κρατήσουμε και λίγο από το φως των ματιών της.
