Της Ελευθερίας Ράπτου
Στο ντοκιμαντέρ Kούκλες-Μια γυναίκα από τη Δαμασκό, η σκηνοθέτης Diana El Jeiroudi ανατέμνει το τοπίο μιας σύγχρονης αραβικής κοινωνίας με όλες τις συμβάσεις και αντιφάσεις της, με στοιχεία εκδυτικισμού, αλλά συγχρόνως με τους αναχρονισμούς και τις νοοτροπίες που διατρέχουν κάθε αραβική κοινωνία. Το πατριαρχικό μοντέλο εξάλλου είναι κραταιό. Η σκηνοθέτης εστιάζει στην καθημερινή ζωή μιας νέας γυναίκας, της Manal, και διαπλέκει την κινηματογραφική αφήγηση με ένα στοιχείο δυτικότροπου καταναλωτισμού, τη Fulla. Η Fulla είναι το αραβικό αντίστοιχο της Barbie. Έχει ποικίλες ενδυμασίες, αλλά φυσικά η στολή εξόδου είναι αυτή που επιβάλλεται σε κάθε πιστή μουσουλμάνα. Ο κεφαλόδεσμος στην πιο «ελαφριά» εκδοχή, κεφαλόδεσμος και μαντό, κεφαλόδεσμος και μαύρο ένδυμα που αφήνει ακάλυπτο μόνο το πρόσωπο είναι μερικές από τις περιβολές της Fulla, που, σύμφωνα με την εταιρεία παραγωγής, πρόκειται για κούκλα που απηχεί ιδεώδη της αραβικής κοινωνίας για τη γυναίκα. Σε άλλη σκηνή τα μικρά παιδάκια παρακολουθούν στην τηλεόραση αμέριμνα και μαργωμένα τις περιπέτειες της Fulla...
Όλα αυτά συμβαίνουν στη Δαμασκό το 2007. Η συνέχεια για τη Συρία είναι γνωστή. Η χώρα μας εξάλλου υποδέχεται καθημερινά καθημαγμένες οικογένειες Σύρων, γυναίκες και παιδιά, ανθρώπους εξαντλημένους από την κακουχία, με αποτυπωμένο στα πρόσωπά τους τον τρόμο του μακρόχρονου εμφυλίου πολέμου. Πόλεις ολόκληρες στη Συρία έχουν εκθεμελιωθεί και κάθε κανονικότητα έχει ακυρωθεί. Περιττό να πούμε ότι οι γυναίκες και τα παιδιά είναι οι πλέον ευάλωτοι της υπόθεσης.
Στο λιμάνι του Πειραιά πλήθος δημοσιογράφων καλύπτει το γεγονός μαζικού εμβολιασμού μικρών προσφυγόπουλων. Το θέμα της υγείας των ταλαιπωρημένων παιδιών είναι εξαιρετικά σημαντικό κι ας το αφήσουμε στους πλέον ειδικούς και θεσμικά υπεύθυνους να οργανώσουν και να εφαρμόσουν τα δέοντα.
Ωστόσο, δεν γίνεται να μη σταθούμε στα πλάνα όπου σε όλο το σκηνικό παρών είναι και δημοφιλής -σε προηγούμενες κυρίως «φουρνιές» κοριτσιών- τραγουδιστής, να πρωτοστατεί σε «πατρικότητα» και να συνεπικουρεί στη διαδικασία. Η βαθμιαία πολιτικοποίηση ενός ποπ ειδώλου της ελληνικής «στενής» (ως προς τις ημερομηνίες λήξης αλλά και ως προς το μουσικό αποτύπωμα) εγχώριας ποπ μουσικής σκηνής από τις μέρες του δημοψηφίσματος και μετά είναι εμφανέστατη. Αλλά η περιφορά της καλογυαλισμένης και καλοζωισμένης φιγούρας ανάμεσα σε τόσες κακοπαθημένες μανάδες και παιδιά είναι κάτι που και ο πιο εξοικειωμένος σε «παράλογα» και avant garde θεάματα δεν δύναται να χωνέψει. Σαν μια ανάστροφη χρήση της εικόνας του πετυχημένου έναντι των δυστυχισμένων, του υπερέχοντος αρσενικού προτύπου (στο εμπόριο δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο για την αραβική Fulla), μιας light πατρικής φιγούρας που χτυπάει ελαφρά την πλατούλα τού προσφυγόπουλου και μετά cut. Τέρμα τα πλάνα, σβήνουν οι προβολείς, πέφτει η αυλαία.
Για να είμαστε σοβαροί: Κράτος, οργανώσεις, συλλογικότητες, πολίτες, όλοι μαζί έχουν ριχτεί στη «μάχη» του προσφυγικού. Ας μη σπαταλάμε χρόνο σε φτηνά θεάματα, σε θέατρο με παιδιά αλλά όχι για τα παιδιά. Όποιος θέλει να προσφέρει κατά τις δυνάμεις και τις δυνατότητές του ας το κάνει. Μεθοδικά, πρακτικά και ταπεινά. Ας το κάνουμε και όλοι εμείς, που με ποικίλους τρόπους βρισκόμαστε και υπηρετούμε το πεδίο του Πολιτισμού. Δράσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα, προγράμματα δημιουργικής απασχόλησης για τα παιδιά στους καταυλισμούς και τόσα άλλα αρχίζουν να εφαρμόζονται και πρέπει να οργανωθούν, ώστε να λειτουργήσουν αποτελεσματικά και θεραπευτικά. Αλλά ας αφήσουμε την αυτοπροβολή μακριά. Αλλιώς όλα θα ψευτίζουν. Σαν κακό θέατρο.
