Με αφορμή την έλξη και γοητεία ενός κρυπτικού έργου, ενός έργου - γρίφου, των «Τυφλών» του Μωρίς Μαίτερλινκ, που ανεβαίνει απόψε και αύριο στην Πειραιώς 260 και στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών από έναν εκλεκτό θίασο σαν «αφηγηματική σκυταλοδρομία», η σκηνοθέτις Ζωή Χατζηαντωνίου μάς μιλά μεταξύ άλλων για τα σύμβολα αυτής της παραβολής που εξελίσσεται σε ένα παιχνίδι χειρονομιών, βλεμμάτων, λέξεων και ήχων αλλά επίσης και για την «προσωρινή μνήμη» που, όπως λέει, «διαθέτουμε ως λαός», την «ιστορική περίοδο αργής ανακατάταξης» την οποία ζούμε, το Όχι που η ίδια ψήφισε στο πρόσφατο δημοψήφισμα και την πίστη της «ότι πρέπει να ανήκουμε πολιτισμικά στην Ευρώπη αλλά με μία κυβέρνηση σαν του Τσίπρα!».
Ρεπορτάζ: Μάνια Ζούση
Μια κόκκινη σημαία που έγραφε στα ιταλικά τη φράση «οι διαφορετικοί τρόποι με τον Τσίπρα», δώρο ενός φίλου της ηθοποιού που συμμετείχε στη διαδήλωση συμπαράστασης υπέρ του Όχι που έγινε στη Ρώμη, αποτέλεσε την αφορμή για την πρώτη ερώτηση προς τη Ζωή Χατζηαντωνίου, που ήταν το πώς βίωσε η ίδια τη μοναδικότητα της ιστορικής συγκυρίας αναφορικά με το δημοψήφισμα του Όχι και του σαρωτικού ποσοστού που κατέλαβε.
«Επανέρχονταν στο μυαλό μου παρόμοιες συνθήκες, επαναλαμβανόμενα μοτίβα της ιστορίας, που χωρίς να έχω ασχοληθεί επισταμένα, ωστόσο τα γνωρίζω. Από πάρα πολύ νωρίς θεώρησα ότι είναι μια τέτοια ιστορική περίοδος μιας αργής ανακατάταξης από πέρασμα του 20ού στον 21ο αιώνα και ποιος θα είναι ο επαναπροσδιορισμός των μεγάλων δυνάμεων στον πλανήτη. Στέκομαι με μεγάλη περιέργεια απέναντι στο τι μέλλει γενέσθαι στην Ευρώπη αλλά και παγκόσμια, από την Ελλάδα και τα Βαλκάνια έως τη Μέση Ανατολή, την Κίνα και τη Ρωσία. Δεν φοβήθηκα ποτέ ότι θα συμβεί κάποιος εμφύλιος. Ψήφισα Όχι και αυτό που πιστεύω είναι ότι πρέπει να ανήκουμε πολιτισμικά στην Ευρώπη αλλά με μια κυβέρνηση σαν του Τσίπρα. Ωστόσο δεν περίμενα ποτέ ότι αυτοί οι νέοι άνθρωποι θα μπορέσουν να τα βάλουν με το θηρίο της γερμανοκρατούμενης Ευρώπης. Στους σκληρούς όρους στους οποίους μας επιβάλλονται δεν μπορώ να μην αναγνωρίσω και τη δική μας ευθύνη, που επί τριάντα χρόνια ψηφίζαμε συνεχώς τους ίδιους ανθρώπους και συνεχίζαμε να το κάνουμε μετά από τόσες αποκαλύψεις. Περιμένω ότι οι όροι θα είναι σκληροί και ίσως πιο μακροπρόθεσμοι. Αυτό που ελπίζω και περιμένω πάντως από την κυβέρνηση είναι το τι θα κάνει στο εσωτερικό της χώρας, πώς θα διορθώσει όλη αυτήν την παθογένεια».
Αν το Όχι αντιστοιχούσε και στην αποπομπή μιας σειράς χρόνιων ενοχών του λαού για όλα τα χρόνια της κηδεμονίας του, η Ζωή εξήγησε: "Δεν νομίζω ότι έχουμε ισχυρές ενοχές ως λαός, έχουμε προσωρινή μνήμη, σαν να βλέπουμε το πολύ πρόσφατο παρελθόν και το πολύ κοντινό μέλλον, σαν να μας λείπει λίγο το βάθος του χρόνου, σαν να αρπαζόμαστε από την κάθε μέρα, σαν να μην έχουμε αύριο. Από την εποχή του Περικλή μέχρι σήμερα δεν έχουμε υπάρξει ποτέ μόνοι, είμαστε υπό κηδεμονία πολλούς αιώνες και αυτό για πάρα πολλούς λόγους".
Η συζήτηση περί κηδεμονίας μάς οδηγεί και στον ίδιο τον θεματικό άξονα της παράστασης των «Τυφλών» που σκηνοθετεί.
«Το έργο ανήκει στην περίοδο του συμβολισμού. Στην αρχή η κατεύθυνση ήταν να ιδωθεί πιο πολιτικά, μέσα από ένα πιο σύγχρονο φίλτρο, περί τυφλότητας, οδηγούμενων, οδηγού, κηδεμονίας, η αρχή της Ευρώπης. Ωστόσο ο Μαίτερλινκ κινείται σε μια περιοχή περισσότερο οντολογική, κοσμολογική όπου ο άνθρωπος έχει ανάγκη να επινοεί ένα σύστημα, πολιτικό, θρησκευτικό κ.ά. προκειμένου να δημιουργήσει σημεία αναφοράς, να εξηγήσει τον κόσμο, να βρει ισχυρούς λόγους για την ύπαρξή του. Το κείμενο έχει επιστρέψει εκεί από όπου ξεκίνησε, ήταν αναπόφευκτο με όλες αυτές τις πολιτικές εξελίξεις. Μείναμε πιστοί στον Μαίτερλινκ αλλά πλέον το φίλτρο της πραγματικότητας, της παρακολούθησης και της ακρόασης έχει αλλάξει. Μοιάζει με αφηγηματική σκυταλοδρομία, κειμένου, λόγου, ήχου, φωνής, ή αντικειμένων που έχουν οι ηθοποιοί επί σκηνής, κίνησης, της Σαββίνας Γιαννάτου και του Θοδωρή Κοτεπάνου στο πιάνο».
Απόψε στην Πειραιώς 260 "Οι Τυφλοί
Ο θίασος μιλάει για την παράσταση
Ξένια Καλογεροπούλου: «Είναι κάτι άνθρωποι τυφλοί, στην κυριολεξία αλλά μπορεί και όχι μόνο, που τους έχουνε σε ένα ίδρυμα. Δεν πολυγνωρίζονται, δεν έχουν πολλή επαφή ο ένας με τον άλλον, τους φροντίζει ένας γιατρός, ένας ιερέας, ο οποίος τους βγάζει και περίπατο. Τους πηγαίνει σε ένα μέρος από όπου για έναν άγνωστο λόγο αυτός χάνεται. Έτσι εκείνοι εξακολουθούν να περιμένουν ή να προσπαθούν να καταλάβουν πού βρίσκονται. Πουθενά δεν πάνε μόνοι τους. Πεινάνε, διψάνε, φοβούνται. Οκτώ τυφλοί άνθρωποι, που μοιάζουν λίγο σαν παιδάκια και που κυρίως ακούνε, τα πουλιά, τη θάλασσα, την οποία και φοβούνται, ακούνε φωνές μέσα τους, θέλουν να δουν τον ουρανό, σε μια στιγμή νομίζουν ίσως ότι τον βλέπουν...».
Μαρία Κεχαγιόγλου: «Είμαστε καταδικασμένοι σε τυφλότητα. Δεν μπορούμε να δούμε, να αντιληφθούμε τα πιο σημαντικά που μας περιβάλλουν, γι' αυτό και η ζωή μας είναι τόσο αγωνιώδης και μπερδεμένη. Ίσως η μόνη στιγμή να αναγνωρίσουμε κάτι είναι όταν ο τρόμος για τον θάνατο δίνει τη θέση του στον ίδιο τον θάνατο».
Γιώργος Μπινιάρης: «Είναι η ιστορία του ανθρώπου που έρχεται τυφλός σε αυτόν τον κόσμο και μόνο στο τέλος, λίγο πριν φύγει βλέπει λίγο φως. Καλούμαστε να είμαστε στη σκηνή με απόλυτη ακρίβεια, μουσική, κινησιολογική, εκφραστική, τονική, ρυθμική και όλοι μαζί».
Αννέζα Παπαδοπούλου: «Θα πω κάτι που μπορεί να ακούγεται θεολογικό αλλά ανήκει στη φυσική. Το ξέρουμε όλοι ότι η βασιλεία των ουρανών ανήκει στο παιδί, αν βρούμε αυτήν την αλληγορία θα πάμε καλά. Τυφλός είναι αυτός που δεν έχει ακονισμένη την ακοή του στα πράγματα, στους εσωτερικούς ψιθύρους που ανοίγουν και συνεχίζουν την ιστορία της ζωής...».
Χρήστος Στέργιογλου: «Όλοι οι άνθρωποι είμαστε τυφλοί γιατί δεν βλέπουμε, δεν ακούμε, άμα αρχίσουμε να βλέπουμε και να ακούμε θα είμαστε πιο καλά. Είμαστε όλοι εμείς που δεν βλέπουμε αυτό που έχουμε».
Χάρης Τσιτσάκης: «Οι τυφλοί είναι οι άνθρωποι. Ο συγγραφέας πραγματεύεται τα αντίθετα. Τη στιγμή που βλέπουμε, δεν βλέπουμε, ζούμε αλλά δεν ζούμε, δεν ξέρουμε να ζήσουμε... Αν το είχαν συνειδητοποιήσει αυτό οι άνθρωποι, θα ήμασταν πιο προσεκτικοί με τις κινήσεις και τις σκέψεις μας και μπορεί να ήμασταν πιο κοντά στην ισορροπία που θέλει η ζωή».
Μηνάς Χατζησάββας: «Παρ' όλο που μιλάμε για τυφλούς, αισθάνομαι πρώτη φορά τόσο πολύ συλλογικά τον θίασο, να δουλεύουμε όλοι μαζί, να εξαρτάται ο ένας από τον άλλον και στις ασκήσεις που κάνουμε με ανοιχτά τα μάτια είδα πολύ περισσότερο τους συναδέλφους μου... το μέσα... και τους ανακάλυψα μέσω της τυφλότητας, την γνώρισα στις ψυχές... τον εσωτερικό κόσμο των παιδιών που συνεργάζομαι».
Ο συνθέτης Δημήτρης Καμαρωτός, που υπογράφει την ηχητική και μουσική δραματουργία της παράστασης, εξηγεί πώς «κάθε πρόσωπο, ατάκα, φαινόμενο είναι συμβολισμός για κάτι άλλο. Αυτό δημιουργεί μια πρόκληση θεατρικά και ταυτόχρονα έναν χώρο για τον ήχο και τη μουσική. Οι άνθρωποι αυτοί είναι σε μια αναμονή που με τη συμβολιστική λογική του συγγραφέα είναι η ζωή μας. Ο ίδιος βλέπει το θέμα του με τη λογική του κύκλου, όπου η γέννηση και ο θάνατος είναι συνδεδεμένα, όπου το τέλος και η ελπίδα συναντώνται και με αυτήν τη λογική φτιάξαμε τον ηχητικό μουσικό κόσμο της παράστασης, που είναι όλος ζωντανός».
