Του Μιχάλη ΤΡΙΚΚΑ
Οι κάνες των όπλων, οι χειροπέδες και οι "κοριοί" παίρνουν σταδιακά τη θέση των ύμνων για την ελευθερία της έκφρασης και την ελευθεροτυπία. Η Ευρώπη της λιτότητας και της ανεργίας απαντά στη δική της 11η Σεπτεμβρίου με μέτρα παρακολούθησης και καταστολής που θα ζήλευε και ο Ντικ Τσένι. Να αφορούν, άραγε, όλα αυτά μόνο τους τζιχαντιστές;
Δέκα μέρες μετά τις επιθέσεις, η γαλλική πρωτεύουσα εξακολουθεί να θυμίζει πολεμική ζώνη. Από την περασμένη Τρίτη, 10.000 στρατιώτες έχουν αναπτυχθεί στο κέντρο της πόλης και άλλες συνοικίες προκειμένου να διατηρήσουν την τάξη και να προστατεύσουν δημόσια κτήρια, όπως ανακοίνωσε ο υπουργός Άμυνας Ζαν Ιβ Λεντριάν. Παράλληλα, η γαλλική κυβέρνηση ανέθεσε σε περίπου 5.000 αστυνομικούς και χωροφύλακες τη φρούρηση των εβραϊκών σχολείων και των συναγωγών της χώρας.
Σαν να μην έφτανε αυτό, οι αρχές εξαπέλυσαν σκληρή επίθεση εναντίον όσων επέλεξαν να μη συμμετάσχουν ή στράφηκαν ενάντια στο κλίμα εθνικού πένθους και τη -σχεδόν καταναγκαστική- καμπάνια "Je suis Charlie". Η υπουργός Παιδείας Ναζάτ Βαλό - Μπελκασέμ πραγματοποίησε σύσκεψη με αξιωματούχους του υπουργείου συζητώντας για το ενδεχόμενο επιβολής πειθαρχικών κυρώσεων σε βάρος των μαθητών που αρνήθηκαν να τηρήσουν ενός λεπτού σιγή για τα θύματα των επιθέσεων. Σε σχολείο του Σεν Ντενί, το ποσοστό των μαθητών έφτασε το 80% σύμφωνα με τον γαλλικό Τύπο.
Την ίδια ώρα, στο στόχαστρο της γαλλικής Δικαιοσύνης έμπαιναν, μετά τους αρνητές του Ολοκαυτώματος, και όσοι εμφανίζονται να δικαιολογούν τις επιθέσεις της προηγούμενης εβδομάδας. Σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης, 54 άτομα -μεταξύ των οποίων και τέσσερις ανήλικοι- έχουν ήδη συλληφθεί με αυτή την κατηγορία. Ανάμεσα τους και ο προβοκάτορας - κωμικός Αμεντί Κουλιμπαλί που δήλωσε "Σαρλί Κουλιμπαλί" οικειοποιούμενος το όνομα του δράστη της αιματηρής ομηρίας στο εβραϊκό σούπερ - μάρκετ Αμεντί Κουλιμπαλί.
Ένας 21χρονος καταδικάστηκε σε 10 μήνες φυλάκιση χωρίς αναστολή επειδή εξέφρασε σε δημόσιο μέσο συγκοινωνίας την αλληλεγγύη του στους τζιχαντιστές, ενώ κάποιος άλλος καταδικάστηκε σε 12 μήνες φυλάκιση για "εξύμνηση της τρομοκρατίας" στο Facebook. Η πιο βαριά καταδίκη -τέσσερα χρόνια φυλάκιση χωρίς αναστολή- επιβλήθηκε σε έναν 34χρονο, ο οποίος διαπληκτιζόμενος με αστυνομικό είπε ότι "θα έπρεπε να υπάρχουν περισσότεροι Κουασί" (δράστες της επίθεσης στο Charlie Hebdo) όταν συνελήφθη μεθυσμένος έπειτα από ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα.
Και πολύ σύντομα οι Γάλλοι θα πρέπει να προσέχουν τι λένε όχι μόνο δημοσίως αλλά και στις τηλεφωνικές τους συνομιλίες, καθώς το Associated Press μετέδωσε ότι, στο πλαίσιο των μέτρων ασφαλείας, η κυβέρνηση Ολάντ εξετάζει "ένα νέο σύστημα τηλεφωνικών παρακολουθήσεων" και προτίθεται να "εντείνει τις προσπάθειες συλλογής πληροφοριών". Ο πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς υποσχέθηκε μάλιστα την αύξηση των κονδυλίων για τις μυστικές υπηρεσίες για αυτό τον σκοπό.
Πανευρωπαϊκά δίκτυα επιτήρησης
Μοιάζει παράδοξο, αλλά οι ίδιοι που τόσα χρόνια επέκριναν την Ουάσιγκτον για το παγκόσμιο κυνήγι μαγισσών που εξαπέλυσε μετά την 11η Σεπτεμβρίου εμφανίζονται τώρα διατεθειμένοι να καταφύγουν ακριβώς στα ίδια μέσα. Στην τελευταία σύνοδο της Ε.Ε. στις Βρυξέλλες αποφασίστηκε η εντατικοποίηση των διεργασιών για τη δημιουργία μιας πανευρωπαϊκής βάσης δεδομένων για τους ταξιδιώτες.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι αεροπορικές εταιρείες θα πρέπει να διατηρούν για μια πενταετία τα μητρώα των επιβατών τους. Στα αξιοσημείωτα της υπόθεσης είναι και το ότι ρόλο συμβούλου σε όλα αυτά διαδραματίζει ο πρώην διευθυντής της CIA Μάικλ Χέιντεν, ο αρχιτέκτονας δηλαδή των παράνομων προγραμμάτων παρακολουθήσεων που ανέπτυξαν οι ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία προκαλώντας την κατακραυγή των ευρωπαϊκών χωρών.
Τα "έκτακτα" μέτρα ασφαλείας προχωρούν όμως και σε εθνικό επίπεδο, όπως δείχνουν αρκετά παραδείγματα. Ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Τόμας ντε Μεζιέρ εξήγγειλε την επέκταση των προγραμμάτων επιτήρησης των φονταμενταλιστικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στη χώρα. Ο Ντε Μεζιέρ, μαζί με άλλα μέλη των συγκυβερνώντων Χριστιανοδημοκρατών, έχουν ζητήσει στο παρελθόν την επαναφορά της αποθήκευσης δεδομένων για μεγάλα χρονικά διαστήματα, παρά το γεγονός ότι το 2010 το Ανώτατο Δικαστήριο της χώρας αμφισβήτησε τη νομιμότητα της πρακτικής.
Στη Βρετανία, ο Ντέιβιντ Κάμερον ανήγγειλε μέτρα επιτήρησης του Ίντερνετ που θυμίζουν NSA. Μιλώντας από το Παρίσι, ο Βρετανός πρωθυπουργός καταδίκασε την ύπαρξη μέσων επικοινωνίας με ισχυρό σύστημα κρυπτογράφησης τα οποία δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο υποκλοπής από τις αρχές. Στα μέσα αυτά συγκαταλέγονται και εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης και ανταλλαγής μηνυμάτων, όπως το Snapchat και το WhatsApp, που κρυπτογραφούν κάθε δεδομένο που ανταλλάσσουν οι χρήστες.
Η ιταλική κυβέρνηση ανακοίνωσε και αυτή ανάλογα μέτρα, με τον υπουργό Εσωτερικών Αντζελίνο Αλφάνο να υπόσχεται ότι θα επεκτείνει τη δυνατότητα της αστυνομίας να παρακολουθεί το Ίντερνετ. Ο ίδιος ανακοίνωσε ότι μελλοντικά οι πάροχοι θα πρέπει να συνεργάζονται με τις αρχές "για να εντοπίζουν μηνύματα στο δίκτυο που συμβάλλουν στη ριζοσπαστικοποίηση", ενώ υπαινίχθηκε και το κλείσιμο ιστότοπων που "υποκινούν σε τρομοκρατική συμπεριφορά". Στην Ισπανία, το κυβερνών Λαϊκό Κόμμα και οι αντιπολιτευόμενοι Σοσιαλιστές συμφώνησαν να καταρτίσουν από κοινού τη νέα και σαφώς αυστηρότερη αντιτρομοκρατική νομοθεσία.
Ο πόλεμος των πολιτισμών
Η Ευρώπη της λιτότητας και της ανεργίας θωρακίζεται ύστερα από τη δική της 11η Σεπτεμβρίου όπως το θέλει η κυρίαρχη ρητορική, παρ' ότι η αναλογία κάθε άλλο παρά ευσταθεί. Όχι μόνο εξαιτίας του αριθμού των θυμάτων, αλλά και της έκτασης που είχε η συνωμοσία. Τι είδους μέτρα ασφαλείας θα μπορούσαν άλλωστε να έχουν αποτρέψει τις φρικιαστικές επιθέσεις στο Charlie Hebdo; Παρόλα αυτά, ο πρώην πρόεδρος Νικολά Σαρκοζί, που μαζί με την ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν βρίσκουν τώρα το ιδανικό πολιτικό περιβάλλον, μιλά ήδη για τον "πόλεμο των πολιτισμών", κάτι που σύντομα θα μπορούσε να εξελιχθεί στη γαλλική έκδοση του "πολέμου κατά της τρομοκρατίας".
Η Γαλλία μπορεί να μη βρίσκεται επισήμως σε πόλεμο, αλλά υφίσταται όλο και περισσότερο τις συνέπειες των πολέμων που μαίνονται τα τελευταία χρόνια στην ευρύτερη Μέση Ανατολή (Συρία, Λιβύη, Υεμένη, Ιράκ, Αφγανιστάν, Σομαλία). Και η Γαλλία έχει εμπλακεί με άμεσο ή έμμεσο τρόπο σε αρκετούς από αυτούς. Ο έμπειρος ανταποκριτής της Independent Πάτρικ Κόκμπερν παρατηρεί ότι θα προκαλούσε έκπληξη αν ο απόηχος αυτών των συγκρούσεων δεν έφτανε κάποια στιγμή στις μουσουλμανικές κοινότητες της Ευρώπης.
"Η αποτυχία που έβαλε ολόκληρο τον κόσμο σε κίνδυνο πρέπει να αναζητηθεί στο επίπεδο της πολιτικής και όχι της ασφάλειας" επισημαίνει, καθώς "ήταν πολιτικοί ηγέτες εκείνοι που αποφάσισαν να ξεφορτωθούν τον Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ, τον Μουαμάρ Καντάφι στη Λιβύη και επιχείρησαν να ανατρέψουν τον Μπασάρ Αλ Άσαντ στη Συρία χωρίς να αναλογιστούν τις συνέπειες". Οι πύλες για την Αλ Κάιντα, το Ισλαμικό Κράτος και κάθε ανισόρροπο μιμητή τους άνοιξαν διάπλατα. Και από τις φλόγες που τυλίγουν τη Μέση Ανατολή κάποιες σπίθες ήταν μοιραίο κάποια στιγμή να αρχίσουν πυρκαγιές και στην Ευρώπη.
