Γράφει ο Κυριάκος Π. Λουκάκος
Μετά την ανάληψη της ευθύνης ανέγερσης των νέων κτηρίων της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Εθνικής Λυρικής Σκηνής από το Ίδρυμα "Σταύρος Νιάρχος", χωρίς κρατική ανάμειξη και με αρχιτέκτονα τον Ιταλό Renzo Piano, δημιουργό του αντίστοιχου πολιτιστικού πολυχώρου Parco della Musica της Ρώμης, η ιδέα της -από μακρού οφειλόμενης- ιδρύσεως Μουσικής Ακαδημίας με υψηλούς όρους εκπαιδευτικής λειτουργίας και δυνατότητα ισότιμης αναγνώρισης των παρεχόμενων τίτλων στην αλλοδαπή φαινόταν να έχει οδεύσει προς τις περιώνυμες «ελληνικές καλένδες». Και λέμε «φαινόταν», γιατί όποιος γνώριζε το ακατάβλητο αν και μετρημένο πείσμα της Βάσως Παπαντωνίου, η οποία είχε την αρχική ιδέα και την κατέστησε κεντρικό καταστατικό σκοπό τής γνωστής στους χώρους εταιρείας της, θα έπρεπε να συνεκτιμά την αδιάπτωτη ένταση των προσπαθειών της. Η πρόσφατη ανάδειξη, εξάλλου, σε δημοτικό σύμβουλο Αθηναίων της πλειοψηφίας του αγαπημένου συζύγου της Βασίλη Βασιλικού, ζηλωτή της προώθησης των ευγενών στόχων της, ήταν βέβαιο ότι θα συσπείρωνε δυνάμεις γύρω από το εγχείρημα.
Πρώτος ορατός καρπός αυτού του προσκλητηρίου υπήρξε το γκαλά στη μνήμη της Μαρίας Κάλλας που οργανώθηκε στο κατάμεστο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού στις 21 Σεπτεμβρίου, πέντε ημέρες μετά την επέτειο εκδημίας της «απόλυτης πριμαντόνας», με την υποστήριξη της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και του Δήμου Αθηναίων στο ανώτερο δυνατό επίπεδο. Το γεγονός ότι αυτή η πανηγυρική εκδήλωση αφύπνισης του δημόσιου ενδιαφέροντος συμπίπτει και με τις φερόμενες ως εν εξελίξει διαπραγματεύσεις του δήμου με το ΝΑΤ για τη φιλοξενία όχι μόνο της Ακαδημίας, αλλά και του στεγαζόμενου σήμερα σε διατηρητέο της οδού Μητροπόλεως Μουσείου "Μαρία Κάλλας", στη σωζόμενη κατοικία της ντίβας της οδού Πατησίων 61, αποτελεί αισιόδοξη προοπτική εν καιρώ κρίσης.
Χωρίς αμοιβή συνέπραξαν σε αυτή τη μελοδραματική βραδιά τόσο η ορχήστρα και η χορωδία του μοναδικού λυρικού μας θεάτρου όσο και οι καλλιτέχνες, συμπεριλαμβανομένου και του αρχιμουσικού Λουκά Καρυτινού. Όπως είναι αναμενόμενο σε παρόμοιες διοργανώσεις, ιδίως όταν η συμμετοχή είναι εθελοντική, ο καθένας οφείλει να είναι ευγνώμων για την προσφορά, η κριτική, ωστόσο, δεν νομιμοποιείται, ούτε υπό αυτές τις συνθήκες, να αποσιωπήσει τις παρατηρήσεις της, χρονικογραφώντας το γεγονός στο καθαρά καλλιτεχνικό αποτέλεσμά του. Αν εκαλούμεθα να βαθμολογήσουμε επιδόσεις, τότε η διάκριση της αριστείας οφείλεται κατά την άποψή μας στον βαθύφωνο Nicola Ulivieri: ευσταλής και υπέρκομψος, ο Ιταλός ερμήνευσε με αμεσότητα, άρθρωση, γραμμή και λεπτές υποκριτικές νύξεις δημοφιλείς άριες από τον Ντον Τζοβάννι του Μότσαρτ και τον Κουρέα της Σεβίλλης του Ροσίνι. Πλάι του, ο Έλληνας βαρύτονος Άρης Αργύρης επιδόθηκε σε δυσχερέστατες αναθέσεις, τον Πρόλογο από τους Παλιάτσους του Λεονκαβάλο και το τραγούδι του ταυρομάχου από την Κάρμεν του Μπιζέ, αποκαλύπτοντας όμως όρια προετοιμασίας, τεχνικής και αισθητικής. Έπειτα από ένα βαλς της Ιουλιέτας (του Γκουνό) μάλλον βαρύ, η κολορατρίς Έλενα Ξανθουδάκη, σε πείσμα ενός ορατού ψευδισμού, χάρισε ρέουσα φραστική, δροσιά, ελαφράδα και χιούμορ στη Μουζέτα του Πουτσίνι και την Αντέλε του Στράους, δύο περισσότερο συγγενείς λυρικούς χαρακτήρες από όσο συνήθως συνειδητοποιούμε. Αντιπαρερχόμαστε τη συνολικά ατυχή -φωνητικά και σκηνικά- μετάκληση του τενόρου Andrés Veramendi, παρά την όποια συμπαθή ποιότητα του ηχοχρώματος.
Με αρχαιοελληνική εσθήτα και κόμμωση, ως άλλη Pauline Viardot, η υψίφωνος Fiorenza Cedolins ερμήνευσε ευπρεπώς, αλλά μονοδιάστατα τρεις χαρακτήρες που η Κάλλας ευαγγελίσθηκε απαράλλαχτα από τη σκηνή (Μαντάμ Μπατερφλάϊ, Η Δύναμις του Πεπρωμένου) ή και μόνο τον δίσκο (Αδριανή Λεκουβρέρ). Τόσο η ίδια, όσο και η Δήμητρα Θεοδοσίου ενσάρκωσαν στην Ιταλία, κατά την τελευταία δεκαετία και πλέον, τη συνεπή αντιποίηση ρόλων δραματικής εξαγγελίας από φωνές καθαρά λυρικής υφής. Μετά από έναν Μάκβεθ με κατάχρηση του Sprechgesang, η σκηνή της τρέλας της Ιμογένης στον Πειρατή του Μπελίνι, συνθέτη εμβληματικού τόσο για την Κάλλας όσο και για την Παπαντωνίου, βρήκε τη Θεοδοσίου με χονδροειδή υποκριτική και θρυμματισμένη φωνή, σε αδυναμία επιστροφής στις απαιτήσεις του μπελκάντο μετά την πολυετή περιπλάνηση σε ακατάλληλο ρεπερτόριο. Πολύ κρίμα για μια καλλιτέχνιδα που έχουμε παρακολουθήσει με συμπάθεια και ενδιαφέρον από τα πρώτα της βήματα.
Την τελετή παρουσίασε η εντυπωσιακής εμφάνισης Μαρία Ναυπλιώτου με αξιοσημείωτα αγγλικά, αλλά το καταληκτικό μέρος των επί σκηνής δηλώσεων και αποδόσεων τιμής έπρεπε να είχε έστω στοιχειωδώς προετοιμαστεί από τους λοιπούς συντελεστές, ώστε να αποφευχθεί η εικόνα αμήχανου συνωστισμού προσωπικοτήτων. Ο αυθορμητισμός δεν ξορκίζει πάντα την προχειρότητα...
