Tο 6ο Φεστιβάλ «Λογοτεχνία εν Αθήναις», που διεξάγεται από 2-14 Ιουνίου σε διαφορετικούς χώρους της Αθήνας (πολιτιστικά ιδρύματα, βιβλιοπωλεία, πολυχώροι), είναι μια χρυσή ευκαιρία να γνωρίσουμε το έργο σημαντικότατων εκπροσώπων της ισπανόφωνης γραμματείας. Την Τρίτη 3 Ιουνίου, στις 8.00 μ.μ., στο Ινστιτούτο Θερβάντες, θα διαβαστούν ποιήματα του Πέδρο Ματέο από την πρόσφατη συλλογή «Δι' ελιγμών», στην οποία συγκεντρώθηκαν ορισμένα ποιήματά του. Η έκδοση είναι δίγλωσση και τα πρωτότυπα στα ισπανικά μάς προσφέρονται σε μεταφράσεις που έχουν επιμεληθεί, μεταξύ άλλων, οι Τάσος και Γιάννα Δενέγρη, Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, Νίκος Πρατσίνης και Αντώνης Κουτσουραδής.
Τα ποιήματα καταφέρνουν με ασυνήθιστη άνεση να διατρέξουν τη μεγάλη απόσταση που ορίζουν δύο άκρα. Στο ένα βρίσκεται η ικανότητα να αποκαλύπτεται το θαύμα σε μικρά καθημερινά περιστατικά. Λεπτομέρειες της ζωής αποθεώνονται και σαν να βάζει μπροστά τους ο ποιητής έναν μεγεθυντικό φακό, αποκαλύπτοντας το μεγαλείο που συχνά προσπερνάμε. Λίγους στίχους πιο κάτω, στο ίδιο ποίημα, μεταβαίνουμε στο άλλο άκρο. Σαν να χάνονται από μπροστά μας οι απτές αποδείξεις της ύπαρξης και να ανοίγεται ένα πεδίο μεταφυσικής, γυρεύοντας μιαν άλλου είδους επαλήθευση. Ένα επέκεινα ξεδιπλώνεται, αναμειγνύοντας απορία και θαυμασμό. Να λοιπόν η απόσταση που εδώ διανύεται μέσα σε ένα ποίημα, με μια απίστευτη φυσικότητα. Τα δύο άκρα, σαν να αλληλοστηρίζονται, ως προϋπόθεση για να βιώσουμε τον κόσμο στις σωστές του διαστάσεις. Από τον μεγεθυντικό φακό στο τηλεσκόπιο και αντιστρόφως, από την εμπειρία στη μεταφυσική, από τη γοητεία του φθαρτού σε μια προσευχή στον ουρανό, κάτι που προϋποθέτει προσεκτικούς ελιγμούς για να κρατηθεί η μαγεία στην καθημερινή ζωή, όπως ακριβώς την κρατά ο Πέδρο Ματέο στην ποίησή του.
«Καθώς θα ρίχνομαι στα φαγωμένα βράχια του βυθού/ Θα με στεφανώνουν φύκια κι άνθη του αφρού,/ Κραυγές γλάρων ο τελευταίος μου ασπασμός./ Σε μιαν άλλη ακτή θα ξαναγεννηθώ.»
Οι δε λέξεις του Πέδρο Ματέο ασκούν μια γοητεία, φτιάχνουν μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, λες κι ετούτη η έλξη των λέξεων να γίνεται το αναγκαίο κλειδί για ν' ανοίξουν καινούργιες όψεις και αισθήσεις. Οι στίχοι δεν έχουν κάτι το χειμαρώδες. Πέφτουν αργά, στάλα τη στάλα, σαν τις σταγόνες της μαστίχης που κυλάνε από μια χαρακιά, με διαύγεια, μυρωδιά και γεύση σπάνια. Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει σε δύο σειρές ποιημάτων, δύο συγκλονιστικές ελεγείες: Η πρώτη έχει τον τίτλο «Μέσα στη σιωπή» και απευθύνεται στον πατέρα μετά τον θάνατό του, ενώ η δεύτερη, «Επτά εν κόσμω ημέρες», απευθύνεται στον φίλο Τάσο Δενέγρη μετά την αποδημία του.
«Ατσάλινοι μοιάζουν απόψε οι κρατήρες της Σελήνης./ Αφανείς μέσα στη σιωπηρή νύχτα, οι θάλασσές της/ Σε τίποτα δεν θυμίζουν Γαλήνη, είναι ωκεανοί/ Διψασμένοι για φως κι ελπίδα, όση μένει/ Όταν απελπισία φωλιάζει στις ψυχές».
Για όσους έχουν ακούσει τον Πέδρο να απαγγέλει τα ποιήματά του, προικισμένος και με το χάρισμα του ραψωδού, η μοναδική χροιά και ρυθμικότητα της φωνής του είναι έκτοτε αναπόσπαστο συμπλήρωμα των ποιημάτων, ένα μοναδικό σκηνικό κατά τη μόνας ανάγνωση. Ο Πέδρο Ματέο ζει στην Ελλάδα πάνω από τριάντα χρόνια. Χωρίς να νιώθει άνετα στην πατρίδα του μετά την πτώση του Φράνκο, οσμίζοντας τα απομεινάρια της εποχής εκείνης, γύρεψε μια φιλόξενη γη, συγγενική όμως της Ισπανίας. Βρήκε αυτή τη γη στην Ελλάδα, γνωρίζοντας ήδη το φως της από την ποίηση του Σικελιανού.
«Στην μυστική και καθαγιασμένη πηγή ζωής και χαράς,/ Στην δελφική πηγή που σήμερ' αναβλύζει από τη Μνήμη,/ Θα τραγανίσουμε σταφύλι μαύρο με το στόμα,/ Αυτό το ίδιο στόμα που θυμάται τη λαλιά σου την αντρίκια,/ Τα όνειρά σου που υπερβαίνουνε όλες τις εποχές».
Σαν σπάνιο κρασί σε αριθμημένες φιάλες κυκλοφορούσε μεταξύ φίλων μία εκτός εμπορίου ποιητική του συλλογή. Ώσπου ο Πέδρο Ματέο μας πλούτισε ξανά με το βιβλίο «Δι' ελιγμών», υπενθυμίζοντας στους αναγνώστες ότι η ποίηση είναι τέχνη υψηλή. Με λέξεις καίριες και λιγοστές μαγεύει, αγγίζοντας κάτι από την ανθρώπινη υπόσταση και την επί γης περιπέτεια.
*Ο Πέτρος Πολυμένης είναι ποιητής
info:
Πέδρο Ματέο, Δι' ελιγμών,
εκδ. Γαβριηλίδη, σελ. 121, τιμή: 10,65 ευρώ
