«Πρόσφυγες: Απόδραση προς την ελευθερία;» τιτλοφορείται το εξαιρετικά επίκαιρο αφιέρωμα που διοργανώνει το 18ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης (11-20 Μαρτίου), ενώ παράλληλα τιμά δύο σκηνοθέτες που μέσα από την ανατρεπτική ματιά τους «μεταμορφώνουν» τις εικόνες της πραγματικότητας: τον Δανό Γιον Μπανγκ Κάρλσεν και τον Ιρλανδό Μαρκ Κάζινς, οι οποίοι θα παρόντες στη διοργάνωση.
Η λέξη «πρόσφυγας» στις μέρες μας αποκτά νέες διαστάσεις. Λόγω του πολέμου στη Συρία, η Ευρώπη δέχεται το μεγαλύτερο προσφυγικό κύμα από την εποχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και καλείται να αντιμετωπίσει μια πρωτοφανή ανθρωπιστική κρίση. Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα προβληθούν ταινίες που συνθέτουν ένα πολύπλευρο μωσαϊκό ευαίσθητων ιστοριών με εικόνες προσφύγων, ενώ θα πραγματοποιηθεί και συζήτηση με θέμα «Καταγράφοντας την προσφυγική κρίση: Μέθοδοι, στόχοι, προκλήσεις και δεοντολογία».
Το ιταλικό νησί Λαμπεντούζα, από τις βασικές πύλες εισόδου μεταναστών από την Αφρική στην Ευρώπη, έχουν ως φόντο δύο ντοκιμαντέρ του αφιερώματος. Το "No Man Is an Island" του Tιμ Ντε Κέερσμεκτερ (Βέλγιο) θέτει ερωτήματα για την υποδοχή των μεταναστών μέσα από δυο ιστορίες υιοθεσίας, ενώ το "Lampedusa in Winter" του Γιάκομπ Μπρόσμαν (Αυστρία, Ιταλία, Ελβετία) σκιαγραφεί τη ζωή στο νησί στη διάρκεια ενός χειμώνα. Η οδύσσεια του νεαρού πρόσφυγα από τη Σομαλία Αχμέντ, ήρωα του ντοκιμαντέρ "I Am Dublin" (Σουηδία) των Νταβίντ Αρόνοβιτς, Άνα Πέρσον, Σαρμάρκ Μπινιουσούφ και Αχμέντ Αμπντουλαχί, ξεκίνησε επίσης από τη Λαμπεντούζα. Σύμφωνα με τη Συνθήκη του Δουβλίνου ΙΙ, η Ιταλία ανέλαβε το αίτημά του για άσυλο, όμως η ζωή στη χώρα αποδείχθηκε σκληρή για τον Αχμέντ ο οποίος έφυγε για τη Σουηδία κι έζησε κρυμμένος επί τρία χρόνια.
Στο έργο του Δανού σκηνοθέτη Γιον Μπανγκ Κάρλσεν, τα όρια ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας ανατρέπονται για να αποδώσουν αυτό που ο ίδιος ονομάζει «επανεφεύρεση της πραγματικότητας». Γεννημένος το 1950 στη Δανία, ο Κάρλσεν γυρίιζει ταινίες που εστιάζουν σε ανθρώπους της "διπλανής πόρτας". Η ματιά του ξεπερνά τα σύνορα της χώρας του και «ταξιδεύει» μαζί με την κάμερά του στην Ιρλανδία, την Αμερική και τη Νότια Αφρική. Το "αμερικάνικο όνειρο" αποδεικνύεται πικρή αυταπάτη στο ντοκιμαντέρ "Hotel of The Stars" (1981) με φόντο ένα ξενοδοχείο που παλιά γέμιζε με αστέρες του Χόλιγουντ, αλλά πλέον φιλοξενεί κομπάρσους που προσδοκούν, μάταια συνήθως, να γίνουν σταρ του σινεμά.
Ο Μαρκ Κάζινς, γεννημένος στο Μπέλφαστ το 1965, είναι σκηνοθέτης, συγγραφέας, κριτικός κινηματογράφου και προγραμματιστής φεστιβάλ. Μαζί με τη φίλη του, ηθοποιό Τίλντα Σουίντον, δημιούργησαν το εναλλακτικό κινηματογραφικό φεστιβάλ Cinema China and The Ballerina Ballroom Cinema of Dreams, καθώς και το project «8½ Foundation». Μέσα από τις ταινίες του ο Κάζινς εξερευνά τι σημαίνει σινεμά, με ευαισθησία, χιούμορ, λυρισμό και διάθεση για πειραματισμούς. Στη Θεσσαλονίκη θα προβληθούν τέσσερα αντιπροσωπευτικά ντοκιμαντέρ του: Το "Atomic: Living in Dread and Promise" (2015) αναφέρεται στον εφιάλτη των πυρηνικών όπλων, το ντοκιμαντέρ "I Am Belfast" (2015) είναι ένας ποιητικός φόρος τιμής στη γενέτειρα του Κάζινς, ενώ στο "A Story of Children And Film" (2013) διερευνά το πώς παρουσιάζονται τα παιδιά στον παγκόσμιο κινηματογράφο. Τέλος, στο "The First Movie" (2009) χρίζει πρωταγωνιστές του τα παιδιά που ζουν σε ένα κουρδικό χωριό του Ιράκ και στήνει για χάρη τους ένα υπαίθριο σινεμά.
