Μια φωτισμένη μορφή, ο πανεπιστημιακός, δάσκαλος και ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, πέθανε την Κυριακή, μία ημέρα προτού συμπληρώσει τα 103 χρόνια του, κληροδοτώντας σημαντικές παρακαταθήκες τόσο στην επιστήμη του όσο και ως στάση ζωής. Η εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί σήμερα, στη 1 το μεσημέρι, από τον Ιερό Ναό του Κοιμητηρίου Κόκκινου Μύλου, στη Νέα Φιλαδέλφεια.
Σχεδόν αψεγάδιαστο τον θυμούνται φίλοι και φοιτητές του, μια νηφάλια φωνή στον δημόσιο διάλογο. Ευγενής, ευρυμαθής και βαθύς γνώστης της Φιλοσοφίας, αλλά και της Ιστορίας, υπηρέτησε τη φιλοσοφική σκέψη τόσο στο ερευνητικό όσο και στο επιστημονικό πεδίο και την έθεσε στην υπηρεσία της ζωής, διαβιώνοντας με λιτότητα και διαρκή προσήλωση παράλληλα στη δικαιοσύνη. Δεν ήταν ο διανοητής του κλειστού γραφείου, είχε δημόσιο λόγο και πολιτική παρουσία και παρεμβάσεις στους περισσότερους τομείς του δημοσίου διαλόγου, αποστρεφόμενος την αδικία και το αήθες.
Βίωσε τη Μικρασιατική Καταστροφή, στη σκληρή δεκαετία του 1940 ανέπτυξε αντιστασιακή δράση, για να βρεθεί στα στελεχιακά κλιμάκια του ΕΑΜ, εξορίστηκε στη Μακρόνησο, όπου αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση, ως πρόεδρος του Ελληνοσοβιετικού Συνδέσμου Νέων αποπέμφθηκε από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, η περίοδος της δικτατορίας τον έφερε στη Γαλλία, συνέδεσε τη γνώση και τον στοχασμό του με την πολιτική παρουσία όποτε του ζητήθηκε, συμβάλλοντας τόσο σε ρυθμίσεις που απέτρεπαν τις ανισότητες όσο και στην κατάργηση της θανατικής ποινής. Πολυσχιδής, αεικίνητος και με εφηβική ορμή ώς το τέλος της ζωής του, ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος δίδαξε ήθος.
Από τη Σμύρνη στην Αθήνα
Γεννήθηκε στη Σμύρνη στις 8 Φεβρουαρίου 1913. Με τη Μικρασιατική Καταστροφή, ο Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος και η οικογένειά του εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα. Περάτωσε τις πανεπιστημιακές σπουδές του εργαζόμενος. Στον Μεσοπόλεμο συνδέθηκε με φιλία με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, τον Κωνσταντίνο Τσάτσο και τον Γεώργιο Καρτάλη. Δίδαξε Φιλοσοφία του Δικαίου, είτε Φιλοσοφία γενικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο του Nancy της Γαλλίας και στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ήταν ξένος εταίρος της Ρουμανικής Ακαδημίας και της Ακαδημίας της Μασσαλίας. Διετέλεσε δύο φορές υπουργός Παιδείας, το 1989 στην κυβέρνηση Γρίβα και το 1990 στην κυβέρνηση Ζολώτα, ενώ προτάθηκε από τον Ενιαίο Συνασπισμό για το αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Είχε τιμηθεί με ανώτερες διακρίσεις από τους Προέδρους της Δημοκρατίας της Ελλάδας, της Γαλλίας και της Ιταλίας. Το 1984 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα Ιστορίας της Φιλοσοφίας και το 1993 διετέλεσε πρόεδρός της.
Το έργο του
Πλούσιο ήταν το συγγραφικό του έργο. Έγραψε 32 βιβλία με θέματα Φιλοσοφίας, Φιλολογίας, Ιστορίας και Πολιτικής, με κορυφαίο τη "Φιλοσοφία του Δικαίου", όπου αναπτύσσεται ο κλάδος της Φιλοσοφίας Πραξιολογία και με βάθρο αυτή θεμελιώνεται και αναδιαρθρώνεται το σύστημα του δικαίου, ενώ ξεχωρίζουν και τα έργα του για τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, καθώς και όσα πραγματεύονται σύγχρονα μείζονα προβλήματα σχετικά με τους κινδύνους για την επιβίωση του ελληνικού έθνους ή και της ανθρωπότητας, όπως τα Ελληνικά (Αθήνα 1998), Επίμαχοι θεσμοί και άλλα θέματα (Αθήνα 1987). Άλλα αυτοτελή έργα: Φιλοσοφίας Εγκώμιον (Αθήνα 1999), Περί προσώπων και θεσμών (Αθήνα 2000), Φήμη απόντων (Αθήνα 1995), Φιλοσοφία και Θεωρία του Πολιτισμού (Αθήναι 2001) κ.ά., καθώς και οι αυτοβιογραφικές Αναπολήσεις.
Συλλυπητήρια από την πολιτική ηγεσία
Πρ. Παυλόπουλος: Εθνική κληρονομιά το έργο του
Τα συλλυπητήριά της για τον θάνατο του Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου εξέφρασε σύσσωμη η πολιτική και πολιτειακή ηγεσία.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος, στο συλλυπητήριο μήνυμά του αναφέρει: "Υπήρξε κορυφαίος πνευματικός ταγός της εποχής μας, με διεθνή και, κυρίως, ευρωπαϊκή ακτινοβολία. Γνήσιος εκπρόσωπος και εκφραστής του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, υπηρέτησε, με απαράμιλλη συνέπεια και με παράδειγμα τον ίδιο τον βίο του, τις βασικές του σύγχρονες παρακαταθήκες, ήτοι τον Πολιτισμό και τη Δημοκρατία. Η μνήμη του και το έργο του συνιστούν πραγματική εθνική μας κληρονομιά".
Για "μεγάλη απώλεια για την Ελλάδα των γραμμάτων και του πολιτισμού" κάνει λόγο στο μήνυμά του ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, τονίζοντας: "Με λύπη μου πληροφορήθηκα τον θάνατο του μεγάλου ακαδημαϊκού δάσκαλου Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου. Το επιστημονικό του έργο, που τον καθιστά ξεχωριστή μορφή του ελληνικού πνεύματος, συμβαδίζει με τη σημαντικότατη συνεισφορά του στην Εθνική Αντίσταση και στην υπόθεση των δημοκρατικών και κοινωνικών αγώνων της πρόσφατης Ιστορίας μας» αναφέρει στο συλλυπητήριο μήνυμά του ο πρωθυπουργός και προσθέτει: «Ο θάνατός του είναι μια μεγάλη απώλεια για την Ελλάδα των γραμμάτων και του πολιτισμού. Εκφράζω τα συλλυπητήριά μου στους οικείους του».
Ο πρόεδρος της Βουλής Νίκος Βούτσης αναφέρει: "Μεγάλη απώλεια για την Ελλάδα αποτελεί ο θάνατος του σπουδαίου αντιστασιακού, πανεπιστημιακού και ακαδημαϊκού Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου. Πρόκειται αδιαμφισβήτητα για έναν από τους σημαντικότερους μελετητές και διανοητές της Φιλοσοφίας, με ευρωπαϊκή και διεθνή ακτινοβολία, που σφραγίζει με το έργο που αφήνει πίσω του την πολιτιστική Ιστορία του νεότερου ελληνισμού. Ηγετικό στέλεχος του ΕΑΜ, με έντονη αντιστασιακή δράση, πρωτοστάτησε με το σπινθηροβόλο πνεύμα του και την απαράμιλλη πένα του στους αγώνες για τη διασφάλιση της ανεξαρτησίας και της Δημοκρατίας κατά τη νεότερη Ιστορία μας. Εκφράζω τα βαθύτατα συλλυπητήριά μου προς τους οικείους του".
Ο πρόεδρος της Ν.Δ. Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε: "Υπήρξε ένας σπουδαίος ακαδημαϊκός δάσκαλος, ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες διανοητές και μελετητές της Φιλοσοφίας. Υπηρέτησε με ξεχωριστή αφοσίωση την πνευματική, πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας μας. Απέδειξε στην πράξη ότι ένα δημιουργικό μυαλό δεν περιορίζεται από τη βιολογική ηλικία. Αφήνει πίσω του πλούσιο επιστημονικό έργο, παρακαταθήκη για τις νεότερες γενιές. Η απώλειά του είναι μεγάλη. Θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του».
"Αποχαιρετούμε έναν από τους τελευταίους μεγάλους διανοουμένους και πανεπιστημιακούς δασκάλους της μεταπολεμικής γενιάς, που με τον στοχασμό και την πράξη του δίδαξε δημοκρατικό ήθος" τονίζει στο συλλυπητήριο μήνυμά του ο υπουργός Παιδείας Νίκος Φίλης και προσθέτει: «Έναν πλατωνιστή που αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας και παρέμεινε στο κολαστήριο της Μακρονήσου συμμεριζόμενος τις διώξεις και την ηθική ποιότητα της γενιάς της Εθνικής Αντίστασης. Έναν διαλλακτικό ενεργό πολίτη, που όμως υπερασπίστηκε με αδιαλλαξία την κοινωνική και ατομική αξιοπρέπεια».
«Ο ακαδημαϊκός Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος αφήνει πίσω του ένα πολυσχιδές ερευνητικό και επιστημονικό έργο, από το οποίο ξεχωρίζει η συμβολή του στη Φιλοσοφία του Δικαίου, καθώς και στη μελέτη της Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη" επισημαίνει ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς. "Ως αθάνατη παρακαταθήκη, αφήνει επίσης το απαράμιλλο ήθος και την παραδειγματική στάση του ως πνευματικός άνθρωπος και δημοκρατικός πολίτης. Για την αντιστασιακή δράση του συνονόματου εξαδέλφου και του δίδυμου αδελφού του οδηγήθηκε στη Μακρόνησο, καθώς 'απάδει εις τον φιλόσοφον' να υπογράφει εξευτελιστικές δηλώσεις και να αποκηρύσσει θεωρίες και ανθρώπους, όπως ζητούσε το ελληνικό μετεμφυλιακό κράτος. Για την απώλειά του, εκφράζω στους οικείους του τα πιο θερμά μου συλλυπητήρια».
"Λαμπρός καθηγητής Φιλοσοφίας και ακαδημαϊκός, τίμησε με τη στάση του και την ιδιότητα του μάχιμου πολίτη" τονίζει ο ΣΥΡΙΖΑ, προσθέτοντας, μεταξύ άλλων, ότι "ο πνευματικός κόσμος της Ελλάδας έγινε φτωχότερος". Συλλυπητήρια μηνύματα εξέδωσαν επίσης οι ΑΝ.ΕΛΛ., το ΚΚΕ, το Ποτάμι, η Ένωση Κεντρώων.
