Του ΝΙΚΟΥ ΛΙΟΝΑΚΗ
"Μια αλυσίδα αντέχει τόσο όσο ο πιο αδύναμος κρίκος της" λέει μια αγγλική παροιμία.
Ο τρόπος που (δεν) διαχειρίζονται τα κράτη - μέλη της Ε.Ε. συνολικά το προσφυγικό ζήτημα, αλλά, αντίθετα εθελοτυφλούν, αναζητώντας να ξεφορτώσουν από την πλάτη της το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί, προσδιορίζει ένα ερώτημα, η απάντηση του οποίου θα κρίνει και τη φυσιογνωμία του ευρωπαϊκού οικοδομήματος: Θα δώσει την απάντηση η Ε.Ε. συνολικά ως ενιαία "αλυσίδα" ή θα στρουθοκαμηλίζει, πιστεύοντας ότι μπορεί να μείνει συμπαγής και ασφαλής με το να ρίχνει όλο το βάρος στους πιο αποδυναμωμένους κρίκους της;
Το ερώτημα γίνεται επιτακτικότερο, καθώς, παράλληλα με τη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης, ολοένα και περισσότεροι κρίκοι της ευρωπαϊκής αλυσίδας επιβαρύνονται από την κεντρική νεοφιλελεύθερη δημοσιονομική πολιτική που επιβάλλει το Βερολίνο.
Οι αίθουσες και οι διάδρομοι του συνεδριακού κέντρου "Βασίλισσα Ελισάβετ ΙΙ" στο Λονδίνο, όπου στο περιθώριο διάσκεψης για τους Σύρους πρόσφυγες εξελίχθηκαν σειρά κρίσιμων επαφών του Αλέξη Τσίπρα και η εξαμερής με τη συμμετοχή και του Αχμέτ Νταβούτογλου, ανέδειξαν αυτή την ελληνική αγωνία. Μέρος της φάνηκε να συμμερίζεται και η γερμανική πλευρά, με πηγές να μεταφέρουν κλίμα έντονης ανησυχίας της Άν. Μέρκελ για τη διόγκωση που μπορεί να λάβει το προσφυγικό πρόβλημα για την Ευρώπη στο αμέσως προσεχές διάστημα, μετά τον Φεβρουάριο, όταν η βελτίωση των καιρικών συνθηκών επιτρέψουν την κίνηση ακόμα μεγαλύτερων ροών.
Η αγωνία του Βερολίνου...
Το ερώτημα που εγείρεται για το Βερολίνο δεν αφήνει απ' έξω την παράμετρο του ελληνικού προγράμματος και την ολοκλήρωση της πρώτης αξιολόγησης που, όπως εκτιμούν πηγές της κυβέρνησης, καθυστερεί τεχνηέντως κάθε φορά (έτσι και τώρα) μέσα από την ανακίνηση γνωστών διαφωνιών των θεσμών (ΔΝΤ - ευρωπαϊκών) με στόχο να στριμωχτεί η ελληνική πλευρά σε ένα "take it or leave it" την ύστατη χρονική στιγμή. Θα ρισκάρει η Γερμανία υπό τις σημερινές συνθήκες να αφήσει να σέρνεται η επίλυση του θέματος της αξιολόγησης, με τον κίνδυνο να έχει στη συνέχεια να αντιμετωπίσει μια "κρίση" ταυτόχρονα με μια ακόμα πιο έντονη προσφυγική κρίση;
...και το τετ α τετ Τσίπρα - Μέρκελ
Όπως έγινε γνωστό, στη συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού με την Άν. Μέρκελ συμφωνήθηκε ότι ο Φεβρουάριος αποτελεί κρίσιμο μήνα για τη διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος και ότι όλα τα εμπλεκόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων των κρατών - μελών της Ε.Ε. και της Τουρκίας, θα πρέπει να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις που έχουν αναλάβει. Σύμφωνα με πληροφορίες, όταν ο Αλ. Τσίπρας τόνισε ότι πρέπει να σταματήσει το παιχνίδι του καταλογισμού ευθυνών ("blame game") και να υπάρξει συνεργασία για να βρεθεί λύση, η Γερμανίδα καγκελάριος απάντησε ότι αυτή είναι και η δική της προτεραιότητα. Επίσης, ο Αλ. Τσίπρας επισήμανε ότι κανείς δεν μπορεί να διαχειρίζεται δύο κρίσεις ταυτόχρονα και πως η αξιολόγηση του ελληνικού προγράμματος πρέπει να κλείσει εντός Φεβρουαρίου και ότι συνεπώς η διάσταση απόψεων μεταξύ των θεσμών δεν πρέπει να γίνει αιτία καθυστερήσεων. Η Άν. Μέρκελ φέρεται να είπε ότι πρέπει να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση γρήγορα "για να επικεντρωθούμε στην προσφυγική κρίση". Κατά τις ίδιες πληροφορίες, ανέφερε ότι "πρέπει να εργαστούμε μαζί με τον Νταβούτογλου πολύ αυτό τον μήνα" και πως "αν εφαρμοστεί η συμφωνία, θα έχουμε μεγάλη μείωση των ροών".
Η ευρωπαϊκή λύση περνάει από τη γείτονα
Για την ελληνική κυβέρνηση, "η αποφασιστική υλοποίηση των ευρωπαϊκών αποφάσεων και της συμφωνίας με την Τουρκία είναι ο μοναδικός δρόμος για μια ανθρωπιστική και αλληλέγγυα διαχείριση του προσφυγικού ζητήματος". Πηγές της κυβέρνησης τονίζουν ότι θα έχει υλοποιήσει τις δεσμεύσεις της για ολοκλήρωση των hotspots έως τη Σύνοδο Κορυφής στις 18 Φεβρουαρίου, από εκεί και πέρα όμως οι εταίροι πρέπει να εφαρμόσουν τάχιστα και τις δικές τους.
Όμως μια σειρά χώρες (Πολωνία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Τσεχία), παρά την κοινή δέσμευση της Ε.Ε., προσπαθούν να χαράξουν μια πολιτική διασπώντας την κοινή γραμμή, και ενσωματώνοντας μάλιστα μια πρωτοφανή για τα ευρωπαϊκά δεδομένα ακροδεξιά ξενοφοβική ρητορική.
Αυτά που ζητεί η Ελλάδα (τα οποία και παρέθεσε ο πρωθυπουργός στους συνομιλητές του στο Λονδίνο) είναι: άμεση εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης Ε.Ε. - Τουρκίας, μείωση των ροών από τα τουρκικά παράλια, ταχεία και αποτελεσματική εφαρμογή του Πρωτοκόλλου Επανεισδοχής Ελλάδας - Τουρκίας και λειτουργία των αποφάσεων για το πρόγραμμα μετεγκατάστασης προσφύγων από την Ελλάδα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, που δεν έχει προχωρήσει καθόλου (βρίσκεται μόλις στο 0,17% της υλοποίησής του).
Το παζάρι (;) του Νταβούτογλου
Ποια θα είναι όμως η αντίδραση της Τουρκίας, δεδομένου και ότι εγκρίθηκε η χρηματοδότησή της με 3 δισ.; Η ομιλία του Αχμ. Νταβούτογλου στη διάσκεψη ίσως δεν ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντική για τη στάση που θα κρατήσει. Ίσως ήταν ακόμη ένας γύρος στο παζάρι για το οποίο φημίζεται η γείτονα χώρα και που αφορά τις επιδιώξεις της για διευκόλυνση / επιτάχυνση των διαδικασιών για τη βίζα Τούρκων πολιτών που ταξιδεύουν προς την Ε.Ε. Με συγκινησιακό λόγο, επισήμανε ότι η Τουρκία φιλοξενεί ήδη 2,5 εκατ. Σύρους πρόσφυγες και ότι μόνο για εκείνους έχει καταβάλει ήδη 10 δισ. (συνεπώς τα 3 δισ. της Ε.Ε. δεν φαντάζουν καν αρκετά). Χαρακτήρισε τους πρόσφυγες "αδέρφια μας, παιδιά μας, εγγόνια μας" και είπε ότι η Τουρκία τους φροντίζει χωρίς να έχει ιδιαίτερη βοήθεια, για να καταλήξει ότι "η καρδιά μας είναι μεγαλύτερη από ό,τι οι προϋπολογισμοί μας".
