Στο Βουλευτικό του Ναυπλίου στις 20, 21 και 22 Μαρτίου έγινε ένα σημαντικό συνέδριο με τίτλο «Το βλέμμα του εγκλεισμού, το βήμα της επιστροφής: Εκπαίδευση, τέχνες και μετασχηματισμός». Το οργάνωσε το μεταπτυχιακό του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Ένα νέο μεταπτυχιακό, Θέατρο-Εκπαίδευση-Κοινωνία, πολλά υποσχόμενο του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με πολλές δυνατότητες επιλογής και εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Το Συνέδριο εμπνεύστηκε η γνωστή εκπαιδευτικός και εισηγήτρια στην Ελλάδα της Δραματικής Τέχνης στην Εκπαίδευση, Άλκηστις Κοντογιάννη. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτύξει ένα έντονο ενδιαφέρον και εφαρμογές εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τις φυλακές και περισσότερα από 500 πρόσωπα έχουν γίνει εθελοντές στο πρόγραμμά της.
Το 2010 ήρθε στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου στο Ναύπλιο από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Τρία χρόνια τής πήρε να «ανοίξει» τις πόρτες της Αγροτικής Φυλακής. Και ευτυχώς! Ξεκίνησε τότε με μια παρέα ανθρώπων τα εθελοντικά μαθήματα στις φυλακές. Αμέσως κατανόησαν πόσο πολύ μπορεί να βοηθήσει τους έγκλειστους στην εκπαίδευση ένα εργαστήρι δραματικής τέχνης. Άρχισαν τα προγράμματα τα οποία διέκοψε ο κόβιντ, συνέχισαν στις φυλακές Τρίπολης, στις φυλακές Χαλκίδας για λίγο, και τέλος στον Κορυδαλλό. Η εκπαίδευση, όπως υποστηρίζει η Unesco και πολλοί επίσημοι Οργανισμοί, είναι δικαίωμα του έγκλειστου.
Εμπνεύστηκαν από τους έγκλειστους και οι έγκλειστοι από τους εθελοντές. Δημιουργήθηκε μια μοναδική σχέση, ένα σύστημα εμπιστοσύνης και συναισθημάτων που δεν μπορεί να ακυρωθεί κι ας περνάνε τα χρόνια· αντίθετα μάλιστα. Οι εθελοντές αυξάνονται συνεχώς και αποδείχτηκαν καταπληκτικοί δάσκαλοι.
- Καλά που έρχεστε και μας φέρνετε τον έξω κόσμο μέσα!
- Κι εγώ τι να πω; Από τότε που ξεκίνησα να έρχομαι στα μαθήματα, σκέφτομαι διαφορετικά, σαν να είμαι ένας άλλος.
- Ξέρετε ότι με τα μαθήματα αλλάζει η ζωή μας. Μιλάω αλλιώς με την κόρη μου.
-Μετά από όσα κάνετε εσείς για μας, εμείς δεν μπορεί να κάνουμε τα ίδια.
Οι εθελοντές και όλοι ενδιαφέρονται για την επανένταξη των εγκλείστων και τη διαμόρφωση της νέας τους πολιτειότητας.
Η Άλκηστις γράφει: Η ζωή μπορεί να έχει νόημα. Το νόημα του μετασχηματισμού του δικού μας, των εγκλείστων, της κοινωνίας, της αναστροφής της λέξης «σωφρονισμός», του χρέους απέναντι στην τραγικότητα ενός φυλακισμένου σε ένα κοινωνικό γίγνεσθαι που τον δημιουργεί.
Θα γυρίσουμε τον χρόνο πίσω για να βρούμε την αρχή, όταν η Άλκηστις Κοντογιάννη (πλέον ομότιμη καθηγήτρια στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου), ως καθηγήτρια του Τμήματος επισκέπτεται συχνά τις αγροτικές φυλακές.
Μια φορά περνάει δίπλα της ένας Ρομά και της λέει:
- Έρχεσαι καλέ κυρία που έρχεσαι, γιατί δεν κάνεις μάθημα να γράφουμε ελληνικά και να διαβάζουμε;
Η διευθύντρια Ευαγγελία Κατερίνη άκουσε το αίτημα και την επόμενη εβδομάδα αρχίζουν τα μαθήματα της ελληνικής γλώσσας. «Μαθαίνω ελληνικά με τα τραγούδια». Τα ρεμπέτικα και τα λαϊκά είναι γνωστά, πολλές φορές τα τραγουδάνε οι έγκλειστοι και οι στίχοι είναι ωραίοι. Η τεχνική του μαθήματος: οι έγκλειστοι ακούνε πρώτα ένα τραγούδι, διαβάζουν τους στίχους πολλές φορές, στη συνέχεια τραγουδάνε και σχολιάζουν την κάθε λέξη.
- Ναι, δυο πόρτες έχει η ζωή. Ξέρεις ποιες είναι; Η μια είναι όταν μπαίνεις εδώ μέσα στη φυλακή και η άλλη είναι όταν βγαίνεις, λέει o T.
Ξεκινάνε και άλλοι να έρχονται, εθελοντές πρώτα από το Πανεπιστήμιο, μεταπτυχιακοί φοιτητές και μετά από το Ναύπλιο και την Αργολίδα. Δημιουργείται ένα πρόγραμμα, σύμφωνα με τις ειδικότητες των εθελοντών. Οι τέχνες παίρνουν τον πρώτο ρόλο. Οι δάσκαλοι και δασκάλες είναι όλοι εθελοντές και εθελόντριες.
Θα αναφέρουμε ορισμένα γεγονότα που ήταν σημαντικά:
- «Σκοπός μορφωτικός», ήταν μια διήμερη συνάντηση εκπαιδευτών - εθελοντών για την εκπαίδευση και την επανένταξη των κρατουμένων (Παρασκευή 20 και Σάββατο 21 Απριλίου 2018 - Αγροτικό Κατάστημα Κράτησης Τίρυνθας, Ναύπλιο).
Την εκδήλωση που είχε μεγάλη επιτυχία χαιρέτισε ο γενικός γραμματέας της Διεύθυνσης Αντεγκληματικής Πολιτικής, Ευτύχης Φυτράκης, ο οποίος εξήρε τη δυναμική του προγράμματος και ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, Αθανάσιος Κατσής, ο οποίος επεσήμανε τη σημασία του προγράμματος ως προς την κοινωνική ευαισθητοποίηση των φοιτητών, την άσκησή τους σε ευπαθείς ομάδες, και τη δυνατότητα ανάπτυξης της πολιτειότητάς τους σε συνδυασμό με παράπλευρα οφέλη. Επίσης, την εκδήλωση τίμησαν οι εισαγγελείς, Ευφροσύνη Παναγιωτοπούλου και Βασιλική Τσιρώνη, οι αντιεισαγγελείς, Μαρία Ρηγοπούλου, Νικόλαος Κυπριτίδης και Νικόλαος Μαργαρίτης, ο οποίος μάλιστα παρουσίασε τους εισηγητές και είχε αναλάβει τον συντονισμό της πρώτης ημέρας και άλλοι επίσημοι.
Οι φυλακές Ναυπλίου ζήτησαν να γίνονται και εκεί μαθήματα μία χρονιά μετά και έτσι συνεχίζεται το εθελοντικό πρόγραμμα και στις δύο φυλακές με ποικίλα εκπαιδευτικά προγράμματα, και στις φυλακές Ναυπλίου λειτουργεί και το πρόγραμμα του Σχολείου, και το πρόγραμμα της Επανόδου που έχουν κοινό σκοπό την επανένταξη των κρατουμένων. Το πρόγραμμα του Πανεπιστημίου πήρε τον τίτλο «Ανάπτυξη δεξιοτήτων ζωής στους έγκλειστους στα Καταστήματα Τίρυνθας και Ναυπλίου» - Προγράμματα δεξιοτήτων ζωής για τους κρατούμενους στην Τίρυνθα και στο Ναύπλιο (από το 2014 μέχρι σήμερα) με επιστημονικά υπεύθυνη την Άλκηστι Κοντογιάννη. Από τότε μέχρι σήμερα διαμορφώνεται και λειτουργεί:
- Πολυδιάστατο επιμορφωτικό πρόγραμμα από εθελοντές στις φυλακές σε καθημερινή βάση που συνίσταται εν μέρει από θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα μεταπτυχιακών φοιτητών, σε συνδυασμό με ομιλίες και δράσεις από επιστήμονες και καλλιτέχνες που με την παρέμβασή τους καλλιεργούν γνώσεις και αναπτύσσουν δεξιότητες ζωής στους έγκλειστους. Οι εθελοντές δεν προέρχονται μόνο από την Αργολίδα αλλά και άλλα μέρη, όπως Αθήνα, Εύβοια, Σπάρτη, Κρήτη. Ανάμεσα σε αυτούς συμπεριλαμβάνονται και επιφανείς επιστήμονες και καλλιτέχνες.
Οι θεματικές του διαχωρίζονται στους εξής μεγάλους κύκλους:
Μαθήματα γλώσσας
- Μάθημα εγγραμματισμού, διδασκαλία γραφής και ανάγνωσης μέσω των στίχων ελληνικών τραγουδιών.
- Διδασκαλία γλώσσας με βιβλία, ανάγνωση, γραφή, γραμματική ανάλυση, κ.ά.
- Εκμάθηση ελληνικών για ενήλικες
- Αφηγήσεις παραμυθιών και ιστοριών, ενίσχυση λεξιλογίου, δημιουργία διαλόγων κ.ά.
Θεατροπαιδαγωγικά - θεατρικά
- Τακτική ομάδα για επεξεργασία κειμένου και ανέβασμα θεατρικής παράστασης
- Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα (Μ)
- Ανάπτυξη διαλόγων - ρόλων
Άλλα θέματα
- Εργαστήρια κατασκευών, εικαστικών, γλυπτών
- Μαθήματα αριθμητικής, κοινωνικής γεωγραφίας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κινηματογράφου, θεάτρου
- Μαθήματα κίνησης, γυμναστικής
- Μουσικά σχήματα, χορωδίες
Τα θεατροπαιδαγωγικά μαθήματα συνεχίζονται και αναφέρουμε ορισμένα:
- Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα από μεταπτυχιακούς του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
Παράλληλα εργάστηκαν και οι εθελοντές, οι οποίοι εφάρμοσαν άλλα προγράμματα, όπως μαθήματα ρεφλεξολογίας, τα ανθοϊάματα του Μπαχ, μαθήματα γλώσσας, συζητήσεις με συγγραφείς, ψυχολόγο, ακροάσεις και αναλύσεις παραμυθιών, μαθήματα ενδυνάμωσης, μαθήματα μουσικής, κίνησης, κ.ά.
Στα επιμέρους προγράμματα χρησιμοποιήθηκαν ασκήσεις και τεχνικές της Δραματικής Τέχνης στην Εκπαίδευση, ενώ δόθηκε η δυνατότητα για διάλογο και επεξεργασία των θεμάτων, καθώς επίσης και για ανάπτυξη δημιουργικότητας, επιχειρημάτων, κριτικής σκέψης και αναστοχασμού.
«Ας φυτέψουμε μια ελπίδα» από την εκπαιδευτικό Γιώτα Βγιενοπούλου και την εκπαιδευτικό Ειδικής Αγωγής, Χριστίνα Μελέτη.
«Ήτανε ένα μικρό καράβι…» από την εκπαιδευτικό - σύμβουλο Πολιτισμού, Άννα Γούναρη και τη φιλόλογο Ιωάννα Παλαιορούτη.
«Ταξίδι στη φωτεινή πλευρά της ζωής», από την εκπαιδευτικό Έλενα Διαμαντοπούλου και την εκπαιδευτικό Σίσσυ Κοντογεώργη.
«Ταξίδι στην Κίνα - μάθημα τσαγιού και καλλιγραφίας», από τον Κινέζο μουσικό και οικονομολόγο Miao Bin, τη νηπιαγωγό Γεωργία Παπαμακαρίου και την εκπαιδευτικό - ηθοποιό Φιλίππη Ρούβαλη. «Μυρίζουμε την Ανατολή… Ακούμε μακρινές μελωδίες… Δημιουργούμε εικόνες… Σχεδιάζουμε αλλιώς». Η Κίνα τελικά δεν ήταν και τόσο μακριά.
«Ετοιμάζουμε ταξίδι» από τη φιλόλογο, Ματθαία Μητσοπέτρου, και τη φυσικό Ιφιγένεια Παπαπαναγιώτου.
«Όταν έδυε ο ήλιος, φύτρωσαν χρώματα (Ν. Βρεττάκος)», από τη μουσειοπαιδαγωγό Βενετία Δεληγιαννίδη και την εκπαιδευτικό Αιμιλία Γιαννακοπούλου.
«Από την ιδέα στην επιχειρηματικότητα», από τη μάρκετερ - εκπαιδευτικό Κωνσταντία Γραμματικοπούλου και την εκπαιδευτικό αγγλικής φιλολογίας - ηθοποιό Ελίζα Κουράκη.
«Κλιματιστικό, η εφεύρεση της απελευθέρωσης της θερμότητας», από την καθηγήτρια Ελένη Γρίβα και τη βοηθό της Σίσσυ Κοντογεώργη.
«Συνομιλώντας με τον εαυτό μου», από τη Μαρκέλλα Καπογιάννη, σύμβουλο στην Αντιπεριφέρεια.
Θεατρικό ερευνητικό πρόγραμμα σε 12 συναντήσεις από τη μεταπτυχιακό, νομικό και ηθοποιό, Χριστίνα Θεοδωροπούλου.
«Επαγγελματισμός Προσανατολισμός και Δραματική Τέχνη», Εκπαιδευτικό ερευνητικό πρόγραμμα στα Καταστήματα Κράτησης Τίρυνθας και Ναυπλίου από τις υποψήφιες διδακτόρισσες και εμψυχώτριες, Αικατερίνη Δήμα, Βαλεντίνα Μιχαήλ. Διεξήχθησαν είκοσι στον αριθμό παρεμβάσεις, δέκα στο Αγροτικό Κατάστημα Κράτησης Ενηλίκων Τίρυνθας και δέκα παρεμβάσεις στο Κατάστημα Κράτησης Ναυπλίου κατά τον Ιούνιο και Ιούλιο του 2019.
Η ιστορία των φυλακών στην Αργολίδα συνεχίζει να γράφεται με ένα Συμπόσιο που αποτελείται από 6 συναντήσεις κορυφαίων επιστημόνων και πρακτικών και εργαζόμενων σε θέσεις κλειδιά στις φυλακές:
- Συμπόσιο - Symposium (6+1 διαδικτυακές συνεδρίες): Inter - διάλογοι για την εκπαίδευση στη φυλακή. Do ut des.
INTER - dialogues for prison education. Do ut des.
INTER – dialogi per l’ educazione in carcere. Do ut des.
Οι συναντήσεις του Συμποσίου έγιναν:
22 Νοεμβρίου 2021, ώρα 18.00, 17 Ιανουαρίου 2022, ώρα 18.00
21 Φεβρουαρίου, ώρα 18.00, 21 Μαρτίου 2022, ώρα 18.00
4 Απριλίου 2022, ώρα 18.00 - Θεσμικοί φορείς, 9 Μαΐου 2022, ώρα 18.00
23 Μαΐου 2022, ώρα 18.00
Συμμετείχαν ειδικοί, έγκλειστοι, επιστήμονες, ερευνητές, εργαζόμενοι:
Ξένη Δημητρίου, Φωτεινή Μηλιώνη, Μάριος Βρυωνίδης, Vito Minoia, Francesco Moretti, Σοφία Ιωαννίδη, Ευαγγελία Κατερίνη, Γιώργος Κόνδης, Σοφία Γιοβάνογλου, Άννα Αριστοτέλους, Στρατής Πανούριος, Μιχάλης Τραίτσης Κώστας Μάγος, Μάγδα Βίτσου, Τάσος Τρατονικόλας Κώστας Μάγος, Παύλος Καράγιωργας, Γιώργος Δάμπασης, Αντώνης Κόκκινος, Ρόκας Balbieri (απόφοιτος ΕΜΠ, πρώην έγκλειστος), Χαρά Σταθοπούλου, Μαρία Καραζάνου, Παναγιώτης Σχίζας, Μάρθα Λεμπέση, Στάθης Γράψας, Βαλεντίνα Μιχαήλ, Κατερίνα Δήμα, Τριαντάφυλλος Κωτόπουλος, Πέτρος Δαμιανός, Baz Dreisinger, Αγγελική Καρδαρά, Ιωάννης Πέτσας, Καλλιόπη Ορφανάκη, Άλκηστις Κοντογιάννη, Άννα Αριστοτέλους, Vito Minoia.
Επίσης από τις καταγραφές:
- Στρογγυλή Τράπεζα - Θεσμικοί φορείς
Τη Δευτέρα 4 Απριλίου 2022, στις 18:00 συναντιόμαστε για πέμπτη φορά από τον περασμένο Νοέμβριο, διαδικτυακά και μετέχουμε με τη στρογγυλή τράπεζα στους Inter διαλόγους του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Ο Πρόεδρος, κος Κώστας Καραγκούνης και τα μέλη της Επιτροπής (αλφαβητικά) κος Γιάννης Γκιόλας, κος Κώστας Καμίνης, κος Άγγελος Τσιγκρής. Εκτός των βουλευτών στην Στρογγυλή Τράπεζα παρευρίσκονται επίσης η κυρία Χριστίνα Ζαραφωνίτου, Πρόεδρος της ΕΠΑΝΟΔΟΥ και ο κος Ανδρέας Ποττάκης, ο Συνήγορος του Πολίτη. Την ομάδα αυτή των καλεσμένων μας παρουσιάζει και συντονίζει ο καθηγητής Πανεπιστημίου και 1ος δικαστής για τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο κος Αλέξανδρος Λίνος Σισιλιάνος.
Έκδοση «"Έγκλειστο Φεγγάρι" στις φυλακές Τίρυνθας και Ναυπλίου»
Η σειρά «Έγκλειστο φεγγάρι - Στις φυλακές Τίρυνθας & Ναυπλίου» αποτελούμενη από δεκαοκτώ βιβλία, είναι συνεργασία των εκδόσεων Άπαρσις με το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Η σειρά έχει τεθεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού και έχει τη στήριξη του Δήμου Ναυπλίου.
Όλοι οι τίτλοι και τα ονόματα των συμμετεχόντων - συγγραφέων:
-- Βιβλίο (1) τίτλος: Μουσική – πράξη – κίνηση, κεκλεισμένων των θυρών
Κωνσταντίνος Αγκιναροσταχάκης - Δέσποινα Διακάκη - Μαίρη Λούμου
--- Βιβλίο (2) τίτλος: Συζητώντας για τα ανθρώπινα δικαιώματα με κρατούμενους
Ντορέττα Αστέρη
--- Βιβλίο (3) τίτλος: Εργαστήρια δραματικής τέχνης και επιχειρηματικότητας στις φυλακές. Κωνσταντία Γραμματικοπούλου
--- Βιβλίο (4) Τίτλος: ΕΔΩ ΦΥΛΑΚΗ: Είμαι εφευρέτης και είμαι ελεύθερος
Ελένη Γρίβα
--- Βιβλίο (5) Τίτλος: Αλλαγή πορείας ζωής - Επανένταξη των κρατουμένων
Αικατερίνη Δήμα - Βαλεντίνα Μιχαήλ
--- Βιβλίο (6) Τίτλος: Σκόνη το σπίτι σου, μπαμπάκια ο δρόμος σου
Χριστίνα Θεοδωροπούλου
--- Βιβλίο (7) Τίτλος: ΑΠΟ-ΔΡΑΣΕΙΣ. Στιγμές από τον γλωσσικό εγγραμματισμό εγκλείστων. Στυλιανός Καρατάσος
--- Βιβλίο (8) Τίτλος: Πολιτισμική γεωγραφία στη φυλακή: Γνωρίζοντας τον κόσμο αλλιώς. Γεώργιος Η. Κόνδης
--- Βιβλίο (9) Τίτλος: Από τη φυλακή με αγάπη. Η δραματική τέχνη σε χώρους εγκλεισμού. Κατερίνα Κωστή
--- Βιβλίο (10) Τίτλος: ΜΙΑ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΑ εντός των τειχών – Φυλακές Ναυπλίου
Μάγδα Μάρα
--- Βιβλίο (11) Τίτλος: «Η ιστορία του Αλέξη» Θεατρική παράσταση από τους κρατουμένους της Τίρυνθας. Βαλεντίνα Μιχαήλ
--- Βιβλίο (12) Τίτλος: Θεατρική απόδραση σε δύο πράξεις. Κυριάκος Σάμιος
--- Βιβλίο (13) Τίτλος: Εκπαίδευση και πολιτισμός στις παλιές φυλακές Ναυπλίου. Συλλογικό
• 1821-2021 Κρατούμενη παιδεία - Παιδεία κρατουμένων, Ντορέττα Αστέρη
• Παλαμήδι: Μύθοι και ιστορίες φυλακών, Χριστίνα Γούση
• Οι Δήμιοι του Ναυπλίου και οι φυλακές του Λεονάρδου, Ελένη Βλαχογιάννη
• Η εκπαίδευση και η πολιτιστική παραγωγή στις φυλακές της Ακροναυπλίας την περίοδο 1937-1943, Νάντια Κατή
• Φυλακές Ακροναυπλίας Μνήμες και Καταγραφές, Μαντώ Μπεκιάρη-Κωνσταντίνα Τσίρου
--- Βιβλίο (14) Τίτλος: Εκπαίδευση και πολιτισμός στις σύγχρονες φυλακές Ναυπλίου. Συλλογικό
• Αγροτικές Φυλακές Τίρυνθας: Μια διαδρομή εκπαίδευσης και πολιτισμού Νεκταρία Αναστασίου
• Όταν μπορούν να κοιτάζουν τον ουρανό
Δραματική Τέχνη στην Εκπαίδευση στους έγκλειστους της Τίρυνθας Χριστίνα Θεοδωροπούλου
• Κατάστημα Κράτησης Ναυπλίου: Μία κλειστή πύλη με ανοιχτούς ορίζοντες Αλεξάνδρα Στεργιάννη
--- Βιβλίο (15) Τίτλος: Εργαστήρια δραματικής τέχνης στην εκπαίδευση (Α)
Συλλογικό
• Ας φυτέψουμε μια… ελπίδα, Γιώτα Βγενοπούλου - Χριστίνα Μελέτη
• Αυτός ο άλλος, ο παράξενος ταξιδευτής, Χριστίνα Γούση - Νάντια Κατή
• Μια χαραμάδα φως…, Άννα Ζεβελάκη - Ελένη Κοτίνη
• Ταξίδι στη φωτεινή πλευρά της ζωής, Ασπασία Κοντογεώργη
• Όλα είναι στο μυαλό... Ξεκίνα να παίζεις! Βάσια Μιχαλοπούλου - Μαντώ Μπεκιάρη - Αλεξάνδρα Στεργιάννη
• Αυτός ο ξένος, ο οικείος, Κωνσταντίνος Μυλώνης - Τατιαλένα Κατέχη
• εΘΕΛΩντισμός: Το πιο όμορφο χρέος…, Γιώργος Ντέμος - Μαρία Δέδε
--- Βιβλίο (16) Τίτλος: Εργαστήρια δραματικής τέχνης στην εκπαίδευση (Β)
Συλλογικό
• Όταν έδυε ο ήλιος, φύτρωσαν χρώματα
Aιμιλία Γιαννακοπούλου - Βενετία Δεληγιαννίδη
• Επιστροφή στην Ιθάκη μου, Αικατερίνη Δήμα - Ελπίδα Στράτου
• Ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίσει, Χαρά Ορφανού - Mυρτώ Παπαγιάννη
• Ιστορίες στο φως, Θεοδώρα Πάτσια - Μαρία Φάσσα - Chen Youxi
• Μια φορά… κι ένας ήχος!, Μαρίνα-Σταυρούλα Τσαγρή - Έλενα Πούλιου
• Μπάλα είναι και... γυρίζει και... χορεύει... Έχει η ζωή γυρίσματα!
Βίκη Τσιανίκα - Ειρήνη Μελισσηνού
--- Βιβλίο (17) Τίτλος: Εργαστήρια δραματικής τέχνης στην εκπαίδευση (Γ)
Συλλογικό
• Η σκάλα της αυτοεκτίμησης, Μαρία Αθανασoπούλου
• Μικρές στιγμές συντροφικότητας, Δημήτρης Δίπλας - Άννα Πολίτου
• Πάρε χρώμα και ζωγράφισε τη ζωή σου!, Μαρίνα Καργιωτάκη - Αναΐς Μισκάλ
• Όταν οι πίνακες μιλούν…, Μαρίνα Κυπριανίδου - Σοφία Μιχαλοπούλου
• Νόημα ή μουσική; Ή και τα δύο μαζί;, Αντωνία Λάππα - Μαρία Τερζανίδου
• Συναντήσεις ζωής… Νένα Σιδηροπούλου
--- Βιβλίο (18) Τίτλος: Κοινωνικά βήματα προς την πολιτεία
Συλλογικό
• Σινεμά: Ένας παράδεισος στις φυλακές, Νίκος Βουτενιώτης
• Ποδόσφαιρο και φυλακές, Δημήτρης Δερζέκος
• Σημειώσεις θεάτρου με τους έγκλειστους, Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
• Συνταγές της... Μνήμης, Καλλιόπη Καλποδήμου - Αγγελική Τσάκωνα
• Ουτοπικά διαβατήρια, Ελπίδα Κομιανού - Στυλιανός Καρατάσος
• Ο Μπετόβεν των εγκλείστων, Άλκηστις Κοντογιάννη
• Παραμύθι και πολυφωνία σε ένα πλαίσιο σωφρονισμού, Όλγα Κωσταντίνου
• Η κινηματογραφική εικόνα, Τώνης Λυκουρέσης
• Επινοώντας εικόνες από τη ζωή έξω (εκτός φυλακής), Άννα Τσίχλη-Μπουασσόννα
Επιστημονική επιμέλεια των βιβλίων: Άλκηστις Κοντογιάννη
- Παρουσιάσεις έκδοσης «ΕΓΚΛΕΙΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ- Στις φυλακές Τίρυνθας και Ναυπλίου»
Α. Τη Δευτέρα 14 Νοεμβρίου 2022 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία και ενθουσιασμό η παρουσίαση των 18 βιβλίων της σειράς «ΕΓΚΛΕΙΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ - Στις φυλακές Τίρυνθας & Ναυπλίου» στα γραφεία της ΕΣΗΕΑ, στην Αθήνα.
Β. Παρουσιάστηκε το Σάββατο 10 Δεκεμβρίου 2022 στο κατάμεστο Βουλευτικό, στο Ναύπλιο, η σειρά των 18 βιβλίων με τίτλο «ΕΓΚΛΕΙΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ- Στις φυλακές Τίρυνθας και Ναυπλίου». Την παρουσίαση έκανε η Λίνα Νικολακοπούλου.
- Κινηματογραφικές βραδιές στους κήπους των Αγροτικών Φυλακών Τίρυνθας (3):
Α. Προβολή της ταινίας FIORI του Κρίστιαν Ξυπολιά (Πέμπτη 1/9/2022)
Β. Η 7η τέχνη στην εκπαίδευση των εγκλείστων (Ντέμος-Καραναγνώστη-Μιχαλοπούλου) - Προβολή ταινίας, Ν. Πιστεύος (Πέμπτη 8/9/22)
Γ. Το Σινεμά με μουσική και τραγούδια (Παρουσίαση Ν.Βουτενιώτης-Τραγούδι, πλήκτρα Δημητρακοπούλου - Κοντού) (Παρασκευή 9/9/22).
- Θεατροπαιδαγωγικά- εργαστήρια δημιουργικής γραφής-κατασκευές- διαλέξεις στα Καταστήματα Κράτησης Ναυπλίου, Τρίπολης, Κορυδαλλού και στο Αγροτικό Κατάστημα Τίρυνθας
Α. Τέσσερα Σεμινάρια διαρκείας στο Κ.Κ. Τρίπολης
Με τον τίτλο «Αναγνώσεις Ζωής και Τέχνης» το ΠΜΣ Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ολοκλήρωσε τους τέσσερεις πρώτους κύκλους σεμιναριακών μαθημάτων στο Κατάστημα Κράτησης Τρίπολης με μαθητές έγκλειστους. Ο πρώτος ήταν 2-13 Μαίου 2022, ο δεύτερος 5 - 19 Ιουλίου 2022, ο τρίτος, 24 Αυγούστου με 9 Σεπτεμβρίου 2022 και ο τέταρτος 14-31 Οκτωβρίου 2022. Στο τέλος των Σεμιναρίων δόθηκαν βεβαιώσεις στους έγκλειστους.
Επιστημονική Υπεύθυνη: ΄Αλκηστις Κοντογιάννη
Πρόγραμμα Τρίπολη (2ο Σεμινάριο)
2 Μαΐου 2022 ένα δεκαπενθήμερο επιμορφωτικό σεμινάριο, «Αναγνώσεις Ζωής και Τέχνης» για τους έγκλειστους στο Κατάστημα Κράτησης Τρίπολης. Το πρόγραμμα αυτό ανέλαβε το Μεταπτυχιακό Τμήμα του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου με επιστημονικά υπεύθυνη την Ομότιμη Καθηγήτρια, Άλκηστις Κοντογιάννη. Για το πρόγραμμα αυτό έχουν προσκληθεί εθελοντές συνεργάτες επιστήμονες, προκειμένου μαζί με τους έγκλειστους να δώσουν υπόσταση σε στιγμές ζωής αλλά και τέχνης και να συζητήσουν τις θέσεις τους και τα θέματα που απασχολούν τους έγκλειστους. Οι εμψυχωτές είναι εκπαιδευτικοί, εξειδικευμένοι στον κινηματογράφο, στην ψυχολογία και επιστήμονες ειδικοτήτων, εξειδικευμένοι στη βιολογία, την ψυχιατρική, τη λογοτεχνία. Η κυρία Κική Λαλαγιάννη, η κυρία Μαρία Σπυριδοπούλου, καθηγήτριες λογοτεχνίας και μετάφρασης, Πανεπιστημίων Πελοποννήσου και ΕΚΠΑ, η κα Μαρία Βασιλείου, ωκεανογράφος-βιολόγος, ο κ. Δημήτρης Αναγνώστου, ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, η κα Κουγιά και ο κος Δημήτρης Μπάρλας, εκπαιδευτικοί και επίσης εκπαιδευτικοί η Σοφία Μιχαλοπούλου, η Κατερίνα Καραναγνώστη και ο Γιώργος Ντέμος, ειδικευμένος στον κινηματογράφο.
Το Πανεπιστήμιο θα τιμήσει τους έγκλειστους.
Πρόγραμμα Τρίπολης (3ο Σεμινάριο)
Πρόγραμμα Τρίπολη (4ο Σεμινάριο)
Ε ν δ ε ι κ τ ι κ ά: Δόμηση προγράμματος Τρίπολης
Παρασκευή 14 Οκτωβρίου, Κατερίνα Θανοπούλου και Γιώργος Ευσταθίου, Νίκος Θεοδωράκης, Σκυταλοδρομία σπονδυλωτής ιστορίας από τους έγκλειστους
Δευτέρα 17 Οκτωβρίου, Δήμητρα Κουγιά, Δημήτρης Μπάρλας, Από τον Καβάφη στον Βάρναλη.
Τρίτη 18 Οκτωβρίου, Ντορέττα Αστέρη και Πάνος Λουκίδης, Συζητώντας τα δικαιώματα.
Τετάρτη 19 Οκτωβρίου, Δημήτρης Καράγεωργας, Αφήγηση και συζήτηση ιστοριών.
Πέμπτη 20 Οκτωβρίου, Μαρία Σπυριδοπούλου, Κική Λαλαγιάννη, Μεταναστευτική λογοτεχνία.
Παρασκευή 21 Οκτωβρίου, Σοφία Κυριακίδου, Παναγιώτα Λίτσα, Κατερίνα Παπαλέξη, «Από έναν πίνακα σε μία ιστορία…».
Δευτέρα 24 Οκτωβρίου, Νίκος Βουτενιώτης, Η ζωή μου σε εικόνες.
Τρίτη 25 Οκτωβρίου, Ιωάννα Παπαδοπούλου, Ο χορός στο αρχαίο θέατρο.
Τετάρτη 26 Οκτωβρίου, Παναγιώτης Σχίζας, Ανάγνωση και διαλογική συζήτηση
Πέμπτη 27 Οκτωβρίου, Ιωάννα Μενδρινού, Με λίγα λόγια.
Δευτέρα 31 Οκτωβρίου, Δήμητρα Κουγιά, Δημήτρης Μπάρλας, Από τον Καβάφη στον Βάρναλη.
Κ ο ρ υ δ α λ λ ό ς, φύσηξε ο άνεμος αλλιώς!
Εκτός από τα ποικίλα και καλλιτεχνικά μαθήματα που έγιναν για τους έγκλειστους, έγινε ένα πρόγραμμα κάθε Κυριακή στον Κορυδαλλό τελείως διαφορετικό. Απευθυνόταν στους μπαμπάδες έγκλειστους και τα παιδιά τους. Παιδαγωγικά αρκετά δύσκολο, καθώς ήταν στόχος του να συμμετέχει όλη η οικογένεια στο πρόγραμμα, ενώ η έμφαση θα δινόταν στον πατέρα και παιδί και με ασκήσεις επικοινωνίας, ομαδικότητας και ψυχικής ανάτασης.
Ενδεικτικά αναφέρουμε:
Ε κ δ η λ ώ σ ε ι ς γ ι α π α ι δ ι ά τις Κ υ ρ ι α κ έ ς - Ενισχύουμε τις σχέσεις παιδιού - πατέρα - οικογένειας με παιδαγωγικά προγράμματα χαράς, «Παίζουμε μαζί»
30/10/22, Βιβή Σκούρτη, Βαλεντίνα Μιχαήλ, «Ένα καράβι…γεμάτο χρώματα»
20/11/22, Χρύσα Μιχαλακίδη, Ειρήνη Σαντοριναίου, «Οι χαρταετοί μας»
27/11/22, Βίκη Τσιανίκα, Ειρήνη Μελισσηνού, «Μαζί όλα τα μπορούμε»
4/12/22, Mαριάννα Μπορμπόλη, Δημήτρης Παππούς, «Ονειρεύτηκαν μια πόλη που έχει φωτάκια της χαράς»
11/12/22, Ρουμπίνη Δαφνή, Κωνσταντίνος Κοτρώτσιος, «Το σπήλαιο των ιδεών»
18/12/22, Ιωάννα Μενδρινού, Αικατερίνη Σαλταούρα, « Ένα ελατάκι μου είπε να σας πω …»
8/1/23, Μαρία Παρτσιλίβα, Άννα Μαρία Δεληγιάννη, «Κύκλους κάνει το μυαλό μου»
15/1/23, Νένα Σιδηροπούλου, Ευσταθία Κουτρουμπή, Αθανασία Αγγέλου, «Όταν φοράς τα μαγικά παπούτσια»
Σε σχέση με το πρόγραμμα «πατέρας-παιδί» Κουκλοθέατρο στο ΣΚΚ Κορυδαλλού
Παιδικές φωνές και κουκλοθέατρο στις φυλακές Κορυδαλλού (Καλοκαίρι 2022)
Ένα διήμερο με παραστάσεις κουκλοθέατρου για μικρούς και μεγάλους φιλοξένησε το κατάστημα κράτησης του Κορυδαλλού στον χώρο του ανοικτού επισκεπτηρίου.
Υπό την καθοδήγηση και τον συντονισμό της Άλκηστης Κοντογιάννη, ομότιμης καθηγήτριας του τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, 32 μεταπτυχιακοί φοιτητές και δημιουργοί των πρωτότυπων έργων προσέφεραν στους κρατούμενους μια πολύτιμη ανάπαυλα από τη συνηθισμένη καθημερινότητά τους.
Το Σάββατο 4 Ιουνίου 2022 συμμετέχουμε στο φεστιβάλ θεάτρου στο σχολείο, «Η επόμενη μέρα. Ας την φανταστούμε μαζί...», Εμείς, (Άλκηστις Κοντογιάννη, Βαλεντίνα Μιχαήλ και Αικατερίνη Δήμα) μιλάμε για τα προγράμματα της φυλακής Ναυπλίου και Τίρυνθας. Η συντονίστρια είναι η Παναγιώτα Μποέμη, την οποία και ευχαριστούμε που μας δίνει τη δυνατότητα να επαναφέρουμε τις εμπειρίες μας από τα προγράμματα των Φυλακών και να τις μοιραστούμε μαζί σας.
Γιορτές για τα παιδιά των εγκλείστων στο ΣΚΚ Ναυπλίου
Στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Ναυπλίου αξίζει να αναφερθούν οι γιορτές που έγιναν άλλοτε για τους έγκλειστους, άλλοτε για τα παιδιά τους. Οι γιορτές γίνονταν στην αίθουσα του σχολείου, όπου τα παιδιά άκουγαν ιστορίες από τους έγκλειστους, ζωγράφιζαν μαζί με τον μπαμπά τους και τη μαμά τους, χόρευαν, παίζανε θέατρο. Το ενδιαφέρον των παιδιών αποκορυφωνόταν όταν οι έγκλειστοι μπαμπάδες αυτοσχεδίαζαν ιστορίες παίζοντας με κούκλες που είχαν φτιάξει για εκείνα (Dima & Stratou, 2025). Οι γιορτές ήταν πάντα ένα ισχυρό κίνητρο για να εκφράσουν οι έγκλειστοι τα συναισθήματά τους με έναν άλλον δημιουργικό τρόπο, ενώ έσπαγαν τη μονοτονία της καθημερινότητας. Ζύμωναν κουλούρια, έβαφαν αντικείμενα... Οι γιορτές κλείνανε με τα βουβά δάκρυα των πατεράδων, όταν κατευόδωναν τα παιδιά τους. Τα σίδερα πέφτανε αμείλικτα.
- Αγροτικές Φυλακές Τίρυνθας: Παράσταση αφιερωμένη στους έγκλειστους
Αλλά και μια παράσταση μπορεί να είναι μια γιορτή. Σε σκηνοθεσία Κατερίνας Πολυχρονοπούλου και ερμηνεία Δημήτρη Φραγκιόγλου. Η παράστασή «Η Μυστική Ζωή του Γουόλτερ Μίττυ παρουσιάστηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2022 στην αίθουσα εκδηλώσεων στις Αγροτικές Φυλακές Τίρυνθας..
* Οι έγκλειστοι Κ.Κ. Ναυπλίου και Τρίπολης εκφράζονται στο 5ο συνέδριο δημιουργικής γραφής στο Παλέρμο
(ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2022)
Το κάλεσμα του Τριαντάφυλλου Κωτόπουλου για συμμετοχή στο 5ο Συνέδριο Δημιουργικής Γραφής, μετά το κλείσιμο ετών, μιας προσωπικής και κοινωνικής απομόνωσης, που δεν είχε ποτέ μέχρι τότε ξανασυμβεί στον κόσμο, έμοιαζε σαν ανατροπή των χιλιάδων αποκλεισμών, σαν κοινωνική θεραπεία. Το κάλεσμα αυτό αφορούσε και ένα ιδιότυπο προϊόν, τη δημιουργική γραφή, η οποία λόγω του προσδιοριστικού επιθέτου, «δημιουργική», ανασύρει κάθε διαχωριστικό απομόνωσης και επιτρέπει την προσωπική έκφραση, την προσωπική επιλογή και τη δημιουργία ενός νοήματος-μηνύματος. Πόσο μάλλον αν ο τόπος πρόσκλησης ήταν το Παλέρμο. Συνειρμικά, κάθε συμμετέχων ταξιδεύει στις ελληνικές πόλεις της Ιταλίας, στους Σικελούς ιππότες, σε έναν τόπο που περιβάλλεται από θάλασσα και προκαλεί τους εκπορθητές και είναι γεμάτο κούκλες αλλά και φυλακές.
Στο Συνέδριο αυτό ήταν μια ομάδα των 5 (Άλκηστις Κοντογιάννη, Ιωάννα Μενδρινού, Βαλεντίνα Μιχαήλ, Κατερίνα Δήμα και Λευτέρης Πανδής) και όλοι παρουσίασαν θέματα σχετικά με τις φυλακές.
Η Άλκηστις Κοντογιάννη παρουσίασε μια έρευνα που έκανε στις φυλακές της Τρίπολης από τα χαϊκού στις μαντινάδες, καθόσον στην ομάδα της Τρίπολης συμμετείχαν δέκα Κρήτες.
- «Φεστιβάλ Θεάτρου στις φυλακές», στη Βενετία (Νοέμβριος 2022). Συμμετοχή της Άλκηστις Κοντογιάννη με εισήγηση από τις φυλακές της Ελλάδας και την καλλιέργεια της μελλοντικής ταυτότητας των εγκλείστων με θεατρικούς τεχνικές ή ασκήσεις.
- Αυτά τα χρόνια από το 2016 μέχρι σήμερα αναρτώνται στο Αποθετήριο του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου συνεχώς διπλωματικές έρευνες με θέματα που αφορούν τις φυλακές.
-
Οι Σωφρονιστικοί
Οι σωφρονιστικοί -λόγω της σημαντικότητας του έργου τους- αποτελούν ένα δυναμικό και λειτουργικό μέρος του ευρύτερου συστήματος. Στο πλαίσιο της επείγουσας επιμόρφωσης και με τη στήριξη της οικογένειας Καρέλια και του Φουγάρου υλοποιήθηκαν τα 4 διεπιστημονικά επιμορφωτικά σεμινάρια, με 20 και 20 συμμετέχοντες αντίστοιχα, από τις φυλακές Τίρυνθας και Ναυπλίου, επί δεκαήμερο, που στήριξαν πολλοί επιστήμονες και ιδιαιτέρως η κυρία Ξένη Δημητρίου, που έχει συμπαρασταθεί στο έργο αυτό από την αρχή του και έχει διδάξει. Σε κάθε περίπτωση ο σωφρονιστικός υπάλληλος επιβάλλεται να έχει αναπτύξει την προσωπικότητά του, να έχει το γνώθι σαυτόν, να έχει δεξιότητες για τις θέσεις του, στάσεις, συμπεριφορές και συνεχώς την τάση να βελτιώνεται και να εξελίσσεται. Ο σωφρονιστικός είναι αυτός που μπορεί να στηρίξει τον κρατούμενο και με την καθημερινή του καθοδήγηση ή παρέμβαση, να τον διευκολύνει προς την επανένταξή του, όπως γράφει ο Αλέξανδρος Αρφαράς.
Με τη χορηγία της κ. Καρέλια που ήταν ένα καταξιωτικό γεγονός, εκτός από τα σεμινάρια των σωφρονιστικών προσκαλέσαμε τον Jose’ Aguiar, διευθυντή εκπαίδευσης στις φυλακές Pentonville στο Λονδίνο και την Helena Baptista εικαστικό στις φυλακές Pentonville προκειμένου να μας εισάγουν στην οργάνωση της Pentonville. Συμμετέχοντες ήταν 20 εκπαιδευτικοί-εθελοντές του προγράμματός μας για μια εβδομάδα στο Τολό, όπου έγιναν τα μαθήματα.
Εικαστικά στις φυλακές. Την περασμένη χρονιά (2024-25) εργαστήκαμε στις φυλακές με θέμα μας τη ζωγραφική και τίτλο της εργασίας μας, «Η τέχνη ελευθερώνει». Ξεκίνησε η Μ. Μάρα (2022) με τους έγκλειστους και ζωγράφισαν τους τοίχους των φυλακών Ναυπλίου, έξω από το Σχολείο και με τη δύναμη του Σχολείου. Δώδεκα εικαστικοί της Σχολής Καλών Τεχνών έκαναν ζωγραφική και πηλό με τους έγκλειστους. Τον Μάιο του 2025 σε διαδικτυακή συνάντηση ανοιχτή στο κοινό παρουσίασαν οι ζωγράφοι το έργο που είχε γίνει με τους έγκλειστους. Ο καθηγητής Γιάννης Ζιώγας συντόνισε τη συζήτηση και μίλησαν από το Ναύπλιο, η Μάρα Μάγδα, ο Δημήτρης Παπαχρήστος, ο Φραντσέσκο Μορέττι, η Λένια Χρυσικοπούλου και από την Καλαμάτα ο Χρήστος Ρηγανάς, που δεν ζει σήμερα. Το Συνέδριο που μόλις έγινε τον Μάρτιο του '26 και η έκθεση ζωγραφικής ήταν αφιερωμένη σε εκείνον. Άλλοι εικαστικοί που πήραν μέρος από την Αθήνα ήταν η Βασιλική Σοφρά, η Άννα Τσαμκόσογλου και η Εστέλα Καρμπάγιο. Το έργο αυτό συνεχίστηκε και το 2026. Μαζί με το Συνέδριο παρουσιάστηκαν τα έργα των εγκλείστων, αλλά και μαζί με ένα έργο του κάθε δασκάλου εικαστικού σε έκθεση με τον τίτλο «Η τέχνη ελευθερώνει» στο ισόγειο του Βουλευτικού που διαρκεί μέχρι 31 Μαρτίου, ανοιχτά 10.00 -13.00 και 18.00-21.00.
Στο Harvard University, μετά από πρόσκλησή τους, παρουσιάσαμε όλο το πρόγραμμα που έχουμε εκπονήσει τα δέκα χρόνια στις φυλακές. Η Σύμβουλος Αναπτυξιακών Προγραμμάτων στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Harvard στο Ναύπλιο, Ματίνα Γκόγκα, ήταν εθελόντρια και έκανε πολλά μαθήματα στις φυλακές Ναυπλίου και επιπλέον δίδαξε και ο καθηγητής του Harvard κ. Νικόλας Πρεβελάκης.
Μπορείτε να διαβάσετε για το πρόγραμμά στην ηλεκτρονική διεύθυνση, από το 2022 μέχρι σήμερα με άλλες ανακοινώσεις για τις φυλακές στη διεύθυνση του fb: Συμπόσιο, η εκπαίδευση στις φυλακές. INTER dialogues
