Ρεπορτάζ: Μίνα Κωστοπούλου
Αν δεις ένα ζευγάρι σκουλαρίκια, ένα βραχιόλι ή ένα δαχτυλίδι να σε περιμένουν κρεμασμένα στους τοίχους των στενών της Αθήνας, άπλωσε το χέρι σου και κάντα δικά σου! Μη γυρίσεις πίσω σου και μη διστάσεις, ακόμη και αν αισθανθείς ένα αδιάκριτο βλέμμα να καθρεφτίζει την ενοχή σου. Είναι ένα δώρο για σένα! Με αυτό το πρωτότυπο κυνήγι θησαυρού η Λίλη μας συστήνει τα κοσμήματά της: "Μ' αρέσει να αφήνω διάφορα κομμάτια γύρω γύρω στην πόλη. Καμιά φορά γυρίζω πίσω και βλέπω ότι τα έχουν πάρει. Μια κοπέλα, μάλιστα, μου άφησε και σημειωματάκι στον ίδιο τοίχο γράφοντας 'ευχαριστώ πολύ'".
Ανέμπνευστη βιομηχανοποιημένη ομοιομορφία VS εφαρμοσμένη αισθητική δημιουργία!
Η Λίλη, το κορίτσι πίσω από τα Lilly O Jewellery by Lilly Ousantzopoulou, είναι μια από τους νέους σχεδιαστές που μέσα στην κρίση επιλέγουν την τέχνη του χειροποίητου κοσμήματος που μπορεί να προσφέρει στον καταναλωτή κάτι μοναδικό κάθε φορά. Η σταδιακή εμπορευματοποίηση του handmade ξεκίνησε πριν από χρόνια στο εξωτερικό και σήμερα βρίσκει απήχηση και στην Ελλάδα, ιδιαίτερα με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών καταστημάτων.
Το χειροποίητο κόσμημα αποτελεί διαχρονική παρακαταθήκη όλων των πολιτισμών. Η εμπορευματοποίηση, όμως, της παραγωγής σε συνέχεια της βιομηχανικής επανάστασης καλλιέργησε μαζικές ανάγκες, που με τη σειρά τους τροφοδότησαν την τυποποίηση της αισθητικής δημιουργίας. Η μαζική καταναλωτική κουλτούρα βρήκε τους αρνητές της στην Αγγλία του 1860 με το κίνημα Arts and Crafts, που επιχείρησε να καυτηριάσει την ανέμπνευστη τυποποιημένη ομοιομοφία στον τομέα της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Το μαζικό κόσμημα όμως είχε έρθει για να μείνει.
Σήμερα, μέσα στην κρίση, στην Ελλάδα σαφώς και συνεχίζει να υπάρχει. Ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι λάτρεις του κοσμήματος στηρίζουν νέους δημιουργούς, που επιλέγουν να καλλιεργήσουν την τέχνη τους ενισχύοντας το μηνιαίο μπάτζετ τους.
«Υπάρχουν καλοί σχεδιαστές στην Ελλάδα»
"Η τάση του handmade υπάρχει και σίγουρα ενισχύεται για πολύ θετικούς λόγους. Η μόδα δεν είναι ανάγκη να είναι αρνητική. Ο κορεσμός μόνο καμιά φορά φθείρει κάτι το ωραίο. Στην Ελλάδα έχουμε πολύ καλούς σχεδιαστές, κυρίως στο ασήμι, και ολοένα περισσότερους τα τελευταία χρόνια, μέσα στην κρίση» παρατηρεί η Λίλη, που μαζί με άλλες σχεδιάστριες έχουν στήσει τον καλλιτεχνικό συνεταιρισμό «in full bloom» για προωθούν τη δουλειά τους. Πόσο εύκολο όμως είναι να βιοποριστεί ένας νέος άνθρωπος από αυτό, ειδικά όταν χρειάζεται και ένα μπάτζετ για να μπορεί να επενδύσει σε συλλογές;
«Η κρίση στρέφει τον κόσμο στο χειροποίητο»
«Οι δυσκολίες του να είσαι freelancer εντός μιας βαθύτατης οικονομικής κρίσης είναι οι ίδιες με αυτές όλων των υπόλοιπων μισθωτών και συνταξιούχων», λέει η Ιωάννα, η σχεδιάστρια πίσω από το Meet the cat. Η Ιωάννα έκλεισε το 2012 το ομώνυμο κατάστημά της στο Χαλάνδρι λόγω της κρίσης. Πιστεύει όμως πως «η οικονομική δυσκολία μας αναγκάζει να γινόμαστε όλο και καλύτεροι σε αυτό που κάνουμε», γι' αυτό και «ο κόσμος στρέφεται ολοένα και περισσότερο στους Έλληνες παραγωγούς και στο χειροποίητο ή τις μικρές παραγωγές». «Υπάρχει μια διάχυτη αλληλεγγύη και διάθεση να δώσεις ένα μέρος των χρημάτων σου στους ανθρώπους που προσπαθούν να δημιουργήσουν. Αυτό μας δίνει ένα κομμάτι από την πίτα στην αγορά και ολοένα και περισσότερα καταστήματα αναζητούν Έλληνες freelancer για να προμηθευτούν τα προϊόντα τους» προσθέτει.
«Παραιτήθηκα για να κάνω κόσμημα»
Σε ένα στενό του κέντρου, στο Neon Raum, που λειτουργεί ως κατάστημα αλλά και χώρος έκθεσης νέων δημιουργών εδώ και δύο χρόνια, η Ντιάνα -ή αλλιώς Cat Black-, εξηγώντας γιατί παραιτήθηκε από τη δουλειά της μέσα στην κρίση για να κάνει κόσμημα, λέει: "Είναι αρκετά δύσκολο να βιοποριστείς και να καταφέρεις να είσαι εντάξει με όλες τις υποχρεώσεις σου. Γι' αυτό υπάρχει πολύς κόσμος που παράλληλα διατηρεί και ακόμη μια δουλειά".
Πιστεύει, όμως, ότι «χώρος για όλους υπάρχει, αρκεί να προσπαθούν να δίνουν ένα κομμάτι του εαυτού τους στη δημιουργία τους, και φυσικά να επενδύουν στην προώθηση». Εξάλλου, όπως τονίζει, «πρέπει να μπορεί κανείς να τα κάνει όλα όταν επιχειρεί το χειροποίητο. Να είναι φωτογράφος, μοντέλο του εαυτού του, και γνώστης των social media».
Διαδίκτυο και freelancer σχεδιαστές
Το διαδίκτυο αποτελεί σήμερα το βασικό μέσο με το οποίο επιχειρούν οι freelancers σχεδιαστές. Η παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι εξαιρετικά βοηθητική, κυρίως γιατί ενισχύουν και τη λειτουργία των e-shops, από όπου κανείς προμηθεύεται αυτό που ψάχνει εύκολα και γρήγορα. Πάντα υπάρχουν βέβαια και αντίστοιχες διοργανώσεις όπου μπορούν οι νέοι δημιουργοί να παρουσιάσουν τη δουλειά τους, όπως το Athens Meet Market, αλλά και χώροι όπου για καιρό μπορεί κανείς να εκθέτει τα κοσμήματά του.
«Στην Ελλάδα υποτιμώνται οι εφαρμοσμένες τέχνες»
Τέτοιος χώρος είναι και το Ozon Boutique, με το e-shop του. Εκεί ξεχωρίζει το κόσμημα της Μαρίας. Με το brandname Maria Karkantzou προωθεί τις δικές της δημιουργίες. Εργάζεται ως σχεδιάστρια στο Zolotas, ωστόσο η ανάγκη να βάζει τη δική της σφραγίδα στο κόσμημα την εμπνέει να δημιουργεί ως freelancer. Πρόσφατα με ένα ζευγάρι σκουλαρίκια της κέρδισε σε έναν αυστριακό διαγωνισμό που έτρεξε μια start up, η Fab Atelier. Την προσέγγισαν βλέποντας τη δουλειά της στο διαδίκτυο. «Ήταν μια συνεργασία από το πουθενά, που όμως δείχνει πόσο κοντά τελικά μας φέρνει το διαδίκτυο» λέει η Μαρία. Έχοντας, όπως λέει «αγάπη για το κόσμημα από μικρή», αναδεικνύει ένα ακόμη πρόβλημα για τους νέους δημιουργούς.
"Εδώ δυστυχώς οι εφαρμοσμένες τέχνες υποτιμώνται" παρατηρεί. Εξ αρχής ήθελε να σπουδάσει κόσμημα, ωστόσο επέλεξε το τμήμα industrial design στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου για να ξεκινήσει τις σπουδές της. Σήμερα υπάρχουν κάποιες ιδιωτικές σχολές, όπου κανείς μπορεί να μάθει κόσμημα. Ωστόσο, όπως η Μαρία λέει, «δυστυχώς δεν είναι ικανοποιητικό το επίπεδο σπουδών. Το εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι προσανατολισμένο στις εφαρμοσμένες τέχνες, ειδικά στον μικρόκοσμο του κοσμήματος». «Μπορεί να έχεις την ιδέα, αλλά χωρίς να μπορείς να το σπουδάσεις δεν ξέρεις αν το κόσμημά σου είναι παράξιμο, και ειδικά σε επίπεδο μαζικής παραγωγής».
Η μόδα της «croocked geometry» στην Αθήνα
Στα στενά του κέντρου της Αθήνας υπάρχουν πολλά μικρά και μεγαλύτερα καταστήματα όπου κανείς προμηθεύεται υλικά για τα κοσμήματά του. «Η Αθήνα έχει εξαιρετική αγορά πρώτων υλών και καλούς τεχνίτες» παρατηρεί η Λίλη. Ως κάτοικος του κέντρου νιώθει ιδιαίτερα τυχερή που μπορεί με μια βόλτα να βρει υλικά που θα συνδυάσει στις δημιουργίες της. Η Αθήνα την εμπνέει, όπως είπε, και για τις συλλογές της. «Η τελευταία λέγεται croocked geometry, εμπνευσμένη από τις γραμμές της πόλης μας, που είναι κάπως πιο άναρχες αλλά βγάζουν ένα όμορφο σύνολο» λέει.
Τη γεωμετρία, τις καθαρές γραμμές, την αναζήτηση της αρμονία, μέσω της αντίθεσης επιστρατεύει και η Ιωάννα για τα "meet the cat". Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ο τρόπος που δουλεύει: «Δεν ξεκινώ τον σχεδιασμό έχοντας στο μυαλό μου την κλασική έννοια του κοσμήματος, αλλά προσπαθώ να κάνω φορέσιμα τα πράγματα, τις ιδέες και τις αισθήσεις που με εμπνέουν».
